10 iyun 2026-cı il tarixində Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatında “Modern İnkişaf və Ailə” İctimai Birliyinin sədri, Yeni Azərbaycan Partiyasının Veteranlar Şurasının üzvü Zərifə Quliyeva müəllifi olduğu “Qəhrəmanlıq zirvəsi” kitabınn təqdimatı keçirilib.  Tədbirdən öncə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni səsləndirilib, Azərbaycan xalqının Ümummili Lideri Heydər Əliyevin, eləcə də respublikamızın ərazi bütövlüyü uğrunda gedən döyüşlərdə canını fəda edən şəhidlərin əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.  Daha sonra Ümummilli Lider Heydər Əliyevin həyat yolu və siyasi fəaliyyətindən bəhs edən videoçarx nümayiş olunub, Zərifə Quliyevanın şeiri əsasında hazırlanan “Azərbaycan bayrağı” musiqi kompozisiyası təqdim edilib.  Tədbirdə çıxış edən millət vəkili Vüqar İsgəndərov “Qəhrəmanlıq zirvəsi” kitabı ilə bağlı yüksək fikirlər səsləndirib, bu cür əsərlərin qəhrəmanlıq tarximizin əbədiləşdirilməsində mühüm rol oynadığını bildirib: “Zərifə xanımın müəllifi olduğu “Qəhrəmanlıq zirvəsi” kitabı Azərbaycanın hərb tarixinin təbliği, qəhrəmanlarımızın tanıdılması baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir. Kitabda 44 günlük Vətən müharibəsi, şəhdilərimiz, onların hərbi əməliyyatlarda nümayş etdirdiyi qəhrəmanlıqlar haqqında qiymətli məlumatlar var. Bütün bu məlumatlar yeniyetmə və gənclərimizin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi baxımından olduqca vacibdir. Mən Zərifə xanımı bu qiymətli əsər münasibətilə təbrik edir, ona gələcək fəaliyyətində uğurlar arzulayıram”. Vətən müharibəsi Qəhrəmanı Zaur Hüseynov da 44 günlük Vətən müharibəsi və bu müharibədə hərbçilərimizin göstərdiyi qəhrəmanlıqların təbliğinin zəruri olduğunu qeyd edib: “44 günlük Vətən müharibəsi, cəsur hərbçilərimizin bu müharibədə göstərdiyi igidliklər xalqımızın tarxi qəhrəmanlıq irsinin davamıdır. Bizi bu qələbəyə aparan isə Ulu Öndər Heydər Əliyev siyasi kursu oldu. Heydər Əliyev Azərbaycanın müstəqilliyini əbədi etmək, milli hərbi kadrların yetişdirilməsi təmin etmək üçün mühüm addımlar atıb. Cəmşid Naxçıvanski adına hərbi liseyin yaradılması buna nümunədir. “Qəhrəmanlıq zirvəsi” kitabında Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin göstərdiyi igidliklər parlaq şəkildə öz əksini tapıb ki, bu da hərb tariximizə verilən qiymət, bu tarixə göstərilən böyük ehtiramdır”. Professor Rəna Mirzəzadə Zərifə Quliyevanın müəllifi olduğu “Qəhrəmanlıq zirvəsi” kitabının məzmun və mahiyyət etibarı ilə əvəzsiz olduğunu bildirib: “Zərifə xanım həm Birinci Qarabağ müharibəsində, həm də Vətən müharibəsində daim əsgərlərimizin yanında olub, şəhid ailələrini ev-ev, qapı-qapı ziyarət edib. Onun bütün kitablarında xalqımızın ağrısı, sevinci, apardığı mübarizə, göstərdiyi qəhrəmanlıqlar öz əksini tapıb. “Qəhrəmanlıq zirvəsi” kitabı qəhrəmanlıq tariximizin təbliği prosesinə böyük töhfədir. Mən bu qiymətli əsər münasibətilə Zərifə xanımı təbrik edir, ona uğurlar arzulayıram”. Azərbaycan Deflimpiya Komitəsinin Baş katibi Namiq Novruzov 44 günlük Vətən müharibəsindən bəhs edən “Qəhrəmanlıq zirvəsi” kitabının mühüm maarifləndirici əhəmiyyətə malik olduğunu qeyd edib: “44 günlük Vətən müharibəsində Azrbaycan xalqı, Azərbaycan dövləti Müzəffər Ali Baş Komandanının qətiyyəti, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin qəhrəmanlığı sayəsində tarixi qələbə qazandı, bütün dünyanı öz parlaq zəfəri ilə heyrətləndirdi. Zərifə xanımın müəllifi olduğu bu kitbda həmin müharibədə iştirak edən qəhrəman şəhidlərimiz haqqında qiymətli məlumatlar mövcuddur. Mən şəhidlərimizlə bağlı bu cür möhtəşəm əsər ərsəyə gətirdiyi üçün hörmətli Zərifə xanıma öz təşəkkürümü bildirirəm. Pokovnik Cəlil Xəlilova da bu cür tədbirlərin təşkilinə dəstək verdiyi üçün minnətdarlığımı bildirir, uğurlar arzulayıram”. Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, yazıçı - publisist Şərəf Cəlilli şəhidlərimizin tarixi qələbəmizdəki roluna diqqət çəkib: “Zərifə Quliyevanın “Qəhəmanlıq zirvəsi”kitabında şəhdilərimiz və onların müharibədə göstərdiyi qəhrəmanlıqlar haqqında geniş, ətraflı məlumatlar mövcuddur. Və bu məlumatlar elə bir dillə, elə dərin sevgi ilə təqdim olunur ki, bu məqalələri həyəcansız oxumaq mümkün deyil. Mən belə gözəl, fundamental kitab ərsəyə gətirdiyi üçün Zərifə xanım təşəkkür edir, onu bu böyük nailiyyət münsibətilə təbrik edirəm”. Türk Ağsaqqalları Birliyinin sədri,  YAP Veteranlar Şurasının üzvü, akademik Sudeyf İmamverdiyev Ümummilli Lider Heydər Əliyevin xaqımız qarşısındakı tarixi xidmətlərinə diqqət çəkib, Zərifə Quliyevanın hər zaman Ulu Öndərin fəaliyyətinə xüsusi diqqət yetirdiyini vurğulayıb: “Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Azərbaycanda hakimiyyətə necə gərgin, həlledici bir anda gəldiyi, onun gəlişinin dövlətimizin həyatında necə böyük dəyişikliyə səbəb olduğu hər kəsə məlumdur. Hörmətli Zərifə xanımın zəngin yaradıcılığına Ulu Öndərin siyasi fəaliyyəti hər zaman xüsusi yer tutub. O, Ümmummilli Liderlə bağlı qiymətli əsərlər yazıb, geniş araşdırmalar həyata keçirib. Vətən müharibəsi də Zərifə Quliyevanın yaradıcılığında mühüm yer tutub. “Qəhrəmanlıq zirvəsi” əsəri buna nümunədir. Bu əsərin hər bir sətri sevgi ilə yazılıb. Mən bu əsərə görə Zərifə xanımı təbrik edir, ona uğurlar arzulayıram”. Akademik Sudeyf İmamverdiyev çıxışının ardınca Zərifə Quliyevanı Türk Ağsaqqalları Birliyinin diplomu ilə təltif edib. Tədbirdə çıxış edən şəhid anası Lətifə xanım, Vətən müharibəsi qazisi Ramin bəy, şəhid övladı Mətləb Səmidli Vətən müharibəsi və Zərifə Quliyevann bu müharibə ilə bağlı yazdığı əsərlərin əhəmiyyəti ilə bağlı fikirlər səsləndirib, şəhid və qəhrəmanlarımızın döyüş yoluna nəzər salıblar. Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilov da qəhrəmanlarımızın tandılmasının önəmindən söz açıb: “Qəhrəmanlarımız bizim sərvətimiz, qürur mənbəyimizdən. Bu baxımdan onların tanıdılması, göstərdikləri igidliklərin təbliği gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi baxımından mühüm önəm kəsb edir. Zərifə xanımın müəlliif olduğu “Qəhrəmanlıq zirvəsi” kitabı məhz bu qəbildən olan qiymətli bir əsərdir. İnanıram ki, bu kitab cəmiyyətdə böyük marağa səbəb olacaq, yeniyetmə və gənclərimiz bu kitabı sevə-sevə oxuyacaq”. Polkovnik Cəlil Xəlilov Zərifə Quliyevanı Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının “Fəxri Fərmanı” ilə təltif edib. Tanınmış vəkil Şəfiqə Nağıyeva Zərifə Quliyevanın yaradıcılığını, eləcə də ictimai fəaliyyətini yüksək qiymətləndirib: “Zərifə Quliyeva öz tükənməz enerjisi, zəhmətkeşliyi, təşəbbüskarlığı, cəsarəti ilə hər zaman diqqət mərkəzində olub, şəhid ailələri, qazilərlə həmrəylik nümayiş etdirib. O, öz fəaliyyəti, xarakteri ilə güclü qadın obrazı yaratdı, qadınlarımız üçün örnəyə çevrildi. Mən Zərifə xanımı yeni kitabı münasibətilə təbrik edir, ona müvəffəqiyyətlər arzulayıram. Əminəm ki, hörmətli Zərifə xanım bundan sonra da cəmiyyətimizi yeni yaradıcılıq uğruları ilə sevindirəcək, qəhrəmanlıq tariximizin təbliğini qətiyyətlə davam etdirəcək”. Sonda çıxış edən “Qəhrəmanlıq zirvəsi” kitabının müəllifi Zərifə Quliyeva tədbirə gələn qonaqlara təşəkkür edib, Ulu Öndər Heydər Əliyev, eləcə də kitabla bağlı düşüncələrini dilə gətirib: “Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycan xalqının böyük oğlu, əsl xilaskarıdır. Onun xarakterizə edən bir çox mühüm xüsusiyyətlər var ki, bunlardan biri onun xalqa olan sonsuz sevgisi, hüdudasuz məhəbbətidir.  Heydər Əliyevin qəlbi hər zaman Azərbaycan xalqı, onun arzu və istəkləri ilə döyünüb. Azərbaycan torpaqlarının işğal altında qalması hər bir azərbaycanlı kimi Heydər Əliyev üçün də böyük bir dərd, ağır bir yük idi. Lakin o, bu torpaqları azad edəcəyimizi bilirdi. Heydər Əliyev bu inamını dəfələrlə öz açıqlama və müsahibələrində dilə gətirib, dönə-dönə təkrarlayıb. Bizim üçün qürurvericidir ki, Ulu Öndərin bu inamı sonda qələbə çaldı. Azərbaycan xalqı, Azərbaycan Ordusu  Prezident İlham Əliyevin liderliyi altında düşməni darmadağın etdi. Şuşada, Laçında, Xankəndidə Azərbaycan bayrağı dalğalandı. Bu gün biz qalib xalq, qalib dövlətik. Lakin biz heç vaxt öz keçmişimizi, tariximizi, yaşadığımız faciələri, qəhrəmanlarımızı, şəhidlərimizi unutmamalıyıq. Biz unutmamlıyıq ki, yaşadığımız bu qürurlu, işıqlı, xoş günlərə görə şəhidlərimizə borcluyuq və bu borc əbədidir”. Tədbirin sonunda şəhid ailələri və qazilərə “Qəhrəmanlıq zirvəsi” kitabı hədiyyə olunub, xatirə şəkli çəkilib. Seymur ƏLİYEV

Zaur Əliyev veteranların müalicə və istirahət şəraiti ilə tanış olub, arzu və təklifləri ilə maraqlanıb Veteran.gov.az xəbər verir ki, iyulun 4-də İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Zaur Əliyev Müharibə Veteranlarının Respublika Xəstəxanasını ziyarət edib, xəstəxananın tibbi heyəti və veteranlarla görüşüb. Görüşdə iştirak edən Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədr müavini, polkovnik Cəlil Xəlilov xəstəxananın tarixi, onun veteranların istirahəti və müalicəsindəki rolu haqqında məlumat verib. Polkovnik qeyd edib ki, Müharibə Veteranlarının Respublika Xəstəxanası bu gün də respublika veteranlarının müalicəsində mühüm rol oynayır, il ərzində yüzlərlə veterana xidmət edir. Müharibə Veteranlarının Respublika Xəstəxanasının baş həkimi Gülşən Əliyeva xəstəxananın ötən il iki mindən çox veterana xidmət etdiyini, hazırda 150 nəfərdən çox veteranın müalicə aldığını bildirib. Gülşən Əliyeva vurğulayıb ki, müəyyən rekontruksiya işləri aparılarsa, o zaman xəstəxananın daha çox veterana xidmət göstərməsi mümkündür. Xəstəxananın korpus və şöbələrini gəzən İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Zaur Əliyev xəstəxanadakı tibbi avadanlıqlar, müalicə otaqları, tibbi personalla tanış olub. Xəstəxanadakı veteranlarla da görüşən Zaur Əliyev onlarla söhbət edib, palatalarda veteranlara yaradılan şəraitlə tanış olub. Zaur Əliyev həmçinin, xəstəxana rəhbərliyinin və veteranların arzu və təklifləri ilə də maraqlanıb, xəstəxananın daha effektiv fəaliyyəti, veteranların müalicə və istirahət şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün bütün imkanların dəyərləndiriləcəyini qeyd edib. Görüşdə Bakı Şəhər Baş Səhiyyə İdarəsinin rəisi Elçin Əmirov da iştirak edib. Seymur ƏLİYEV Fotolar müəllifə aiddir    

Laçının azad olunması ərazi bütövlüyümüzün təmin edilməsi istiqamətində atılan tarixi addımdır. Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədr müavini, hərbi-siyasi ekspert, polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib. Sədr müavini qeyd edib ki, Laçının erməni işğalından azad olması bəzi məqamları ilə böyük əhəmiyyətə malikdir. Laçın 2020-ci ilin 10 noyabr üçtərəfli Bəyanatından sonra – həmin il dekabrın 1-də azad edilib. 44 günlük Vətən müharibəsində darmadağın olunan erməni faşizmi üç rayonu döyüşsüz azad etməyi öhdəsinə götürmüşdü ki, bunlardan da biri Laçın idi. Laçının bir güllə belə atılmadan düşmən tapdağından azad olunması heç şübhəsiz Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin siyasi-diplomatik qələbəsi idi. Laçının azad olunması Azərbaycanın sadəcə hərbi müstəvidə deyil, siyasi-diplomatik müstəvidə də söz sahibi olduğunu əməli şəkildə sübut etdi. Bu hadisə bir daha göstərdi ki, Azərbaycan regionun lider dövlətidir və bölgədəki hər dövlət, eləcə də Ermənistan onun iradəsi ilə razılaşmaq məcburiyyətindədir. Polkovnik Laçının hərbi əməliyyatlarsız azad edilməsinin Azərbaycana döyüş itkilərindən qaçmağa imkan verdiyini, bunun da dövlətimizin insan həyatına verdiyi önəminin göstəricisi olduğunu deyib: “Əgər Laçın da digər rayonlarımız kimi döyüşlə alınsaydı, o zaman şübhəsiz ki, düşmənlə yanaşı, biz də müəyyən itkilər verəcəkdik. Laçının dağlıq relyefini, düşmənin bu ərazidə 30 il ərzində formalaşdırdığı müdafiə sistemlərini, minalanmış ərazilərin hədsiz çoxluğunu nəzərə alsaq, deyə bilərik ki, bu itkilərdən yayınmaq mümkün olmayacaqdı. Bu baxımdan, Prezident İlham Əliyevin Laçını döyüşsüz azad etməsi heç bir itki vermədən bu ərazilərə nəzarəti təmin etməyimizə şərait yaratdı. Bu gün Laçında geniş quruculuq işləri həyata keçirilir. Bu isə o deməkdir ki, yaxın gələcəkdə insanlarımız doğma yurdlarına qayıdacaq və onlara bu böyük səadəti yaşadan hər kəsi – şəhidləri, qaziləri, Ali Baş Komandanımızı sonsuzadək əbədi minnətdarlıq hissi ilə xatırlayacaqlar”.  

Veteran.gov.az xəbər verir ki, bu günlərdə "Füyuzat" nəşriyyatında filologiya elmləri doktoru, professor İdris Abbasovun "Ümumi dilçilik: dilçiliyin tarixi, nəzəriyyəsi və koqnitiv elmlərin epistemoloji əsasları" adlı monoqrafiyası çapdan çıxıb. Monoqrafiyanın elmi redaktoru filologiya elmləri doktoru Günel Bayramova, rəyçilər professorlar Məsud Mahmudov, İsmayıl Məmmədli, filologiya elmlər doktorları Kamilə Vəliyeva, Gülsüm Hüseynova və Lalə Qurbanovadır.  Əməkdar elm xadimi, akademik Nizami Cəfərov monoqrafiyaya ön söz yazmışdır. Həmin ön sözü təqdim edirik. Müasir dilçilik dilin müxtəlif səviyyələrdə fərqli aspektlərdən kompleks tədqiqi və təhlilini tələb edir. İnsan təfəkkürünün başlıca fəaliyyəti olan dil dilçiliyin tədqiqat istiqamətləri və sahələrini müəyyənləşdirir. Ümumi dilçilik özünün inkişafının hazırki mərhələsində filologiya, psixologiya, dil fəlsəfəsi, ədəbi nəzəriyyələr, koqnitiv elm, neyroelm, biolinqvistika, sosiolinqvistika, psixolinqvistika və s. kimi elmlərin qovşağında yerləşir. Üçüncü minilliyin astanasında dil unikal bəşəri-bioloji əsaslara malik fəaliyyət kimi kroslinqvistik nəzəriyyələr müstəvisində tədqiqata cəlb olunur. Eksperimental metod və mexanizmlərlə məşğul olan linqvistlər, koqnitivistlər, neyrobioloqlar, psixolinqvistlər, koqnitiv qrammatiklər, neyrolinqvistlər, süni intellekt mütəxəssisləri arasında intensiv əlaqələrin olması dilçiliyin multidisiplinar xarakterini səciyyələndirir. Bununla yanaşı, bir çox müasir alimlərin iddiasının əksinə olaraq demək olar ki, müasir dilçilik özünün tarixi köklərindən təcrid olunmamışdır. Dilin fonologiya, morfologiya, sintaksis, semantika və bir çox formal elementlərini tənzimləyən qaydalar toplusu hələ yunan, Roma, ərəb, çin, hind, yapon və s. dilçilik məktəblərində işlənib-hazırlanmış və dövrümüzə qədər mürəkkəb təkamül yolu keçmişdir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Nəzəri dilçilik şöbəsinin müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor İdris Abbasovun “Ümumi dilçilik: Dilçiliyin tarixi, nəzəriyyəsi və koqnitiv elmlərin epistemoloji əsasları” adlı monoqrafiyası, son dövrlər ölkəmizdə ümumi dilçiliyə dair yazılmış əsərlərdən öz orijinallığına, mövzuların yeniliyinə, zənginliyinə və əhatəliliyinə görə fərqlənir. Geniş həcmli bu tədqiqat işi dilçiliyə dair bir növ ensiklopedik biliklər məcmusudur. Burada lap qədim dövrlərdən tutmuş günümüzə qədər dilçiliyin keçdiyi tarixi yol izlənilir, Azərbaycan dilçiliyində indiyədək toxunulmamış mövzular gündəmə gətirilir, dilçilik tarixinin və nəzəriyyəsinin, koqnitiv elmlərin epistemoloji əsaslarının aydın və maraqlı mənzərəsi yaradılır. Monoqrafiyaya müqəddimə ilə başlayan müəllif dilçiliyin tarixindən danışarkən ənənəvi olaraq qədim hind, yunan, Roma, ərəb dilçiliklərindən savayı, Babil qrammatik ənənəsi, çin və yapon qrammatik ənənəsi, Türk-Azərbaycan qrammatik ənənəsindən də bəhs edir. Əsərdə Antonio Nebrixa, Fransisko, Sançes, Kaspar Şoppe, o cümlədən Por-Royal qrammatikası haqqında dolğun məlumat verilir, XVIII—XIX  əsrlərdə dilçilikdə onomasiologiya istiqamətinin üç nümayəndəsi – E. de Kondilyak, D.Hərris və İ.Adelunqun linqvistik görüşləri yığcam şəkildə xülasə edilir. Frans Bopp, V.Humboldt, A.Şleyxer, H. Şteyntal, A.A.Potebnya, F.Fortunatov, H.Şuxardt, K.Fossler, De Kurtene, F. de Sössür kimi məşhur dilçilərin adları və görüşləri azərbaycanlı oxuculara məlumdur. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində digər linqvistik nəzəriyyələr, batini və zahiri forma, XX əsr dilçiliyində sosiolinqvistika və psixolinqvistika məsələlərindən savayı, SSRİ-də nəzəri dilçilik, XX əsrin 60-90-cı illərində Rusiyada nəzəri dilçilik məsələlərinə təmas edilir. Amerikan struktur dil­çi­li­yin­dən bəhs edən müəllif bu istiqamətin Edvard Sepir, Leonard Blumfild, Noam Çomski kimi görkəmli nümayəndələri və onların dilçilik görüşləri haqqında məlumatlar verir, taqmemik yanaşmaya aydınlıq gətirir. Monoqrafiyanın ikinci hissəsində müəllif ümumi və ya nəzəri dilçiliyin izi ilə gedərək sintaksis, semantika və praqmatika, dil fəaliyyəti, dil və nitq, xarici və daxili linqvistika, makrolinqvistik və mikrolinqvistik sahələr, sinxronik linqvistikaya dair təhlil üsullarını nəzərdən keçirir. O, qrammatika haqqında ümumi məlumat verdikdən sonra deskriptiv və preskriptiv qrammatika,  stratifikasiya qrammatikası və ya təbəqəli yanaşma, konstruksiya qrammatikası, rol və istinad qrammatikası, taksonomik əlaqələr, universal qrammatika, prinsiplər və parametrlər nəzəriyyəsi haqqında mövzulara yaxından təmas edir. Burada müəllif vurğulayır ki, parametrik variasiyanın müzakirəsi qrammatik konstruksiya tiplərindəki fərqləri əhatə edəcək şəkildə genişdir. O, multidissiplinar perspektivlərin önəmini vurğulayaraq mürəkkəb anlayış olan məna nəzəriyyələri haqqında maraqlı mülahizələr yürüdür. Mənanın mürəkkəbliyi onun öyrənilməsində birləşən akademik fənlərin mürəkkəbliyindən irəli gəlir. Müəllif mənaya akademik maraq göstərən fənlər kimi fəlsəfə, psixologiya, neyroelm, semiotika və linqvistikanı göstərir. Təqdqiqatın gedişində müəllif sintaksisin tədqiqinə dina­mik şəbəkə yanaşması,avtonomluq anlayışının mürəkkəbliyi, semantizm, komplementarizm və praqmatizm, mənanın şəkil nəzəriyyəsi, tip-token dixotomiyası, Sörl-Derida debatı üzərində dayanır. Monoqrafiyanın üçüncü hissəsində epistemologiya haqqında ümumi məlumat verilir. Müəllif qeyd edir ki, koqnitiv elmlərin inkişafı nəticəsində epistemik koqnisiya mövzusu dövrün aktual mövzularından birinə çevrilmişdir. Bilik problemi insanların lap qədim zamanlardan fikrini məşğul etmişdir. İnsan ağılın necə işləməsini öyrənmək üçün öz ağlından istifadə edən yeganə varlıqdır. Biliyin, yaxud epistemologiyanın tədqiqi fəlsəfə və digər elmlərin öyrənilməsinin əsas sütunlarındandır. Epistemologiya beyini yox, idrakı tədqiq edir. Tədqiqatçılar funksional nöqteyi-nəzərdən qavrayışın, təfəkkürün, yaddaşın, anlamanın, dilin və digər əqli-psixoloji hadisələrin funksiyalarını başa düşməyə çalışırlar. Müəllif belə nəticəyə gəlir ki, epistemologiya – koqnitiv psixologiya, dilçilik, süni intellekt, rasional fəlsəfə və neyrobiologiyanın (neyroelmin) müştərək məhsuludur, yəni fənlərarası elm sahəsidir. Freym nəzəriyyəsi, koqnitiv psixologiya və süni intellekt bölümündə müəllif göstərir ki, freym nəzəriyyəsi süni intellekt sahəsində işlənib hazırlan-mışdır. Qeyd olunur ki, koqnitiv psixologiya və süni intellekt koqnitiv linqvistikanı da əhatə edərək koqnitiv elm adlanan interdisiplinar bir sahənin təşəkkülünü səciyyələndirir. Bu hissədə oxucu Fridrix Bartlett, Marvin Minsky, Rocer Şenk, Robert Abelson və Deyvid Rumelhart kimi məşhur dilçilərlə tanış olmaq imkanı qazanır. Bunun ardınca freym nəzəriyyəsi və koqnitiv linqvistika, koqnitiv psixologiya, süni intellekt, linqvistika, semiotika və ya semiologiya, ağılın fəlsəfəsi, koqnitiv neyroelm, biolinqvistika, elmdə inqilablar və klassik konsept nəzəriyyəsi kimi mövzular tədqiq olunur. Mövzular bir-birini tamamlayır. Kitabın dördüncü hissəsi koqnitiv linqvistikaya həsr olunmuşdur. Koqnitiv linqvistika yeni və çoxşaxəli elmi paradiqma kimi nəzərdən keçirilir. Burada koqnitiv linqvistikanın təşəkkülü, onun koqnitiv elmlərlə əlaqəsi, prototip nəzəriyyə və təsnifatlandırma, radial şəbəkələr və ideallaşdırılmış koqnitiv modellər, klaster modelləri, radial strukturlar və prototip effektlər, dil və təfəkkürdə metonimik modellər, maddiləşdirilmiş realizm və onun fenmomenoloji intensivliyi, konseptuallaşma və ikoniklik, koqnisiya müstəvisində sxem, koqnitiv linqvistikaya skeptik yanaşmalar və digər məsələlər öz izahını tapmışdır. Koqnitiv qrammatika: mental sxemlər və semantik perspektivlər beşinci hissənin ana xəttini təşkil edir. Burada koqnitiv qrammatika anlayışı və qrammatikanın koqnisiyaya münasibəti, dilin maksimalist və minimalist konsepsiyası, semantik-koqnitiv nəzəriyyə kimi güc dinamikası, sxematik sistemlər çərçivəsində güc dinamikası, sintaktik məna və mənanın dinamik konstruksiyası, eyni zamanda fiqur-fon seqreqasiyası və ya asimmetriya problemi, mental reprezentasiyaların fiqur-fon problemi, koqnitiv qrammatikada polisemiyanın dinamik konstruksiyası, koqnitiv sahə, kompleks matrisa və freym semantikası, polisemiyaya linqvo-koqnitiv yanaşma və digər mövzular diqqətlə işlənmişdir. Qrammatik şəbəkə modelləri, mental məkanların koqnitiv statusu və konseptual inteqrasiya nəzəriyyəsi adlanan altıncı hissə də əvvəlki bölmələr kimi çoxsaylı linqvistik problemlərin tədqiqinə həsr edilmişdir. Müvafiq fəsillərdə və yarımfəsillərdə qrammatik şəbəkə modeli, mental məkanların koqnitiv statusu və konseptual inteqrasiya nəzəriyyəsi, blend nəzəriyyəsi, kontrfaktiv əsaslandırma və mental modelləşdirmə, qrammatik blendlərin konseptual xüsusiyyətləri metafora daha üstün trop kimi ritorika və koqnitiv linqvistikanın qovşağında, konseptual inteqrasiya və təsnifatlandırma, simpleks şəbəkələr, güzgü şəbəkələr, təksferalı və ikiqatsferalı şəbəkələr, neyron şəbəkələr haqqında qənaətbəxş araşdırmalar aparılmışdır. İ.Abbasov bu monoqrafiyada qədim dövrlərdən tutumuş bu günümüzə qədər ən aparıcı dilçilik istiqamətlərinə təmas etmiş, müasir dilçiliyin aydın mənzərəsini yaratmağa müvəffəq olmuşdur. Linqvistikanı dilin rasional və sistemli bir elmi tədqiqat sahəsi kimi xarakterizə edən müəllif bu sahəni üç dixotomioyaya bölür: sinxronik-diaxronik, nəzəri-tətbiqi və mikrolinqvistik-­makrolinqvistik. Dilin sinxronik təsviri dili müəyyən bir zaman kəsiyində təsvir edir. Diaxronik təsvir dilin tarixi inkişafını və onda baş vermiş struktur dəyişiklikləri ifadə edir. Nəzəri dilçiliyin məqsədi dil strukturunun ümumi nəzəriyyəsinin və ya dillərin təsviri üçün ümumi nəzəri çərçivənin qurulması ilə şərtlənir. Tətbiqi diliçiliyin məqsədi dilin elmi cəhətdən öyrənilməsinin nəticə və üsullarını praktik məsələlərə, xüsusən, dilin tədrisinin təkmilləşdirilmiş metodlarının işlənib-hazırlanmasına tətbiq etməkdir. Mikrolinqvistika və makrolinqvistika terminləri hələ tam formalaşmayıb. Mikrolinqvistika dilçiliyin əhatə dairəsinə daha dar, makrolinqvistika isə  daha geniş baxışı nəzərdə tutur. Mikrolinqvistik baxışa görə, dillər sosial funksiyasına, uşaqlar tərəfindən dilin mənimsənilməsi tərzinə, nitqin qavranılmasının əsasını təşkil edən psixoloji mexanizmlərə, ədəbi-estetik mühitə və ya kommunikativ funksiyaya istinad etmədən öz-özülüyündə təhlil edilməlidir. Bunun əksinə, makrolinqvistika dilin bütün aspektlərini əhatə edir. Makrolinqvistikanın müxtəlif sahələri terminoloji cəhətdən təsbit edilmişdir: psixolinqvistika, sosiolinqvistika, neyrolinqvistika, antropoloji dilçilik, dialektologiya, riyazi və hesablama dilçiliyi, üslubiyyat  və s. Mikrolinqvistikada olduğu kimi makrolinqvistikanın hər bir hissəsində, prinsipcə, nəzəri aspekt mövcuddur. Ümumiyyətlə, nəzəri, sinxron mikrolinqvistikanı, adətən, struktur dilçilik və çox hallarda nəzəri dilçilik adlandırırlar. Dilin əsas funksiyasının konseptual strukturu dil forması ilə əlaqələndirməkdən ibarət olduğunu söyləyən müəllif qeyd edir ki, qrammatika semantik məzmunu simvollaşdırmaq vasitəsidir. Buna görə də o, müxtəlif mürəkkəblik dərəcələrində ifadələrin formalaşmasına və istifadəsinə təkan verən koqnitiv prinsiplərin təsvirinə xidmət edir. Stratifikasiya qrammatikasının konturunda dil, strukturun bir neçə əlaqəli təbəqələrindən ibarət sistem kimi modelləşdirilir. Məsələn, ingilis dili üçün altı təbəqə qeyd olunur. Hər bir təbəqə stratal sistemlər toplusu baxımından təşkil edilir və hər bir stratifikasiya qrammatikası sistemi dil strukturunun digər təbəqələrdə fəaliyyət göstərən strukturlarından asılı olmur və s. Ümumiyyətlə, mündəricatda göstərilən təxminən 155 fəsil,  paraqraf və yarımparaqrafdan ibarət dərin elmi-linqvistik məzmunlu kitab çox aktual mövzuları əhatə edir. Nəzəri dilçiliklə əlaqədar əksər mövzular Azərbaycan dilçiliyində ilk dəfədir ki, araşdırılıb tədqiqatçıların ixtiyarına verilir. Kitabın ərsəyə gətirilməsində linqvistikanın ən yeni nailiyyətlərini əks etdirən yüzlərlə elmi ədəbiyyatdan istifadə edilmişdir. Həmin ədəbiyyatın, demək olar ki, hamısı son onilliklərdə Qərb elminin nailiyyətlərini əks etdirən fundamental əsərlərdir. İrihəcmli və dərin  məzmunlu monoqrafiya ilk növbədə yerli tədqiqatçılar üçün ana dilində yazılmış ideal mənbədir. Ondan ali məktəb müəllimləri və tələbələr, doktorantlar, dissertantlar, dil nəzəriyyəçiləri, komparativistlər, müx­təlif profilli dilçi-filoloqlar faydalana bilərlər. Beləliklə, filologiya elmləri doktoru, professor İdris Abbasovun “Ümumi dilçilik: Dilçiliyin tarixi, nəzəriyyəsi və koqnitiv elmlərin epistemoloji əsasları” adlı monoqrafiyası müasir dilçilik baxımından zəngin araşdırma təqdim edən yüksək məziyyətlərə malik qiymətli əsərdir. Əsər çoxşaxəli linqvistik tədqiqatlar üçün yeni perspektivlər vəd edir. NİZAMİ CƏFƏROV Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, əməkdar elm xadimi,  filologiya elmləri doktoru, professor