Tarix bəzən susar. Bəzən isə qışqırar sükutla. Elə Həmzə Sadıqovun həyat hekayəsi kimi: bir qəhrəmanın tarixin tozlu səhifələri arasına sıxışdırılmış, amma yenə də işıq saçan ömrü kimi. Hələ 1942-ci ildə Stalinqradın qan içində boğulduğu, insanlıqla vəhşiliyin bir-birinə qarışdığı vaxtda bir azərbaycanlı zabit Həmzə Sadıqov SSRİ-nin ən təhlükəli tapşırığını nasist generalı, yəhudi soyqırımının əsas icraçılarından biri olan İohan Rodenburqu əsir alma əməliyyatını həyata keçirdi. Bəs Həmzə Sadıqov kim idi? O, 1915-ci il oktyabrın 7-də Şuşada anadan olmuşdur. 1938-ci ildə Kiyev Artilleriya Məktəbində təhsil almışdır. Təhsilini tamamladıqda sonra İkinci Dünya müharibəsində ön cəbhədə kəşfiyyatçı kimi fəaliyyət göstərməyə başlamışdır. Stalinqrad döyüşləri zamanı baş leytenant rütbəsində batareya komandiri vəzifəsində xidmət etmiş, eyni zamanda Baş Kəşfiyyat İdarəsinin 4-cü şöbəsinin əməkdaşı olmuşdur. Müharibənin gedişatını dəyişən Stalinqrad döyüşlərində Həmzə Sadıqov da misilsiz igidlik göstərmişdir. 1941-ci ildə Stalinqradda müsəlman məscidinin, yəhudi sinaqoqunun, iki xristian kilsəsinin faşistlərdən təmizlənməsində yaxından iştirak etmişdir. 1942-ci ilin sonlarında bu şəhərdə yerləşən hərbi əsir düşərgəsindəki yəhudi ailələrini ölümün pəncəsindən qurtarmışdır. 1943-cü il yanvarın 31-də Stalinqradda alman ordusunun qərargahlarından birinin mühasirəyə alınması Həmzə Sadıqovun komandirlik etdiyi qrupa həvalə olunmuşdu. İyirmi beşdən çox faşisti təkbaşına məhv edən Həmzə Sadıqov binanın zirzəmisində saxlanılan onlarla yəhudi uşağını əsirlikdən azad etmiş, qərargahdakı alman general-leytenantı İohann Fon Rodenburqu əsir götürmüşdür. Bu əməliyyatın uğurla başa çatması təkcə bir generalın əsir alınması deyildi. Bu nasizmin qəlbinə endirilmiş simvolik bir zərbə idi. Rodenburq Adolf Hitlerin etibar etdiyi generallardan biri idi. O, faşist ideologiyasının təkcə döyüş meydanında deyil, həm də insanlıq əleyhinə cinayətlərindəki bariz təmsilçilərindən biri idi. Onun rəhbərlik etdiyi qoşunlar Stalinqradda yalnız hərbi əməliyyatlarla məşğul deyildi. Onlar həm də şəhərin zirzəmilərində yəhudi ailələrini məhv edirdilər. Bu vəhşiliyin qarşısında isə bir azərbaycanlı zabit Həmzə Sadıqov dayanmışdı. “Sadıqaşvili”, “Ded Qamza” kod adları ilə SSRİ-nin Baş Kəşfiyyat İdarəsində (QRU) fəaliyyət göstərən Həmzə Sadıqov Rodenburqun qərargahını mühasirəyə alır. Alman dilini mükəmməl bilən bu igid Rodenburqu təslim olmağa razı salır. Lakin alman generalı son anda silahından istifadə edərək Sadıqovu yaralayır. Amma o, yaralı halda belə öz tapşırığını yerinə yetirir və Rodenburqu əsir götürərək tarixi dəyişdirir. Bu əməliyyat bir xalqın qüruru, faşizmə nifrətin təntənəsi, bəşəriyyətə isə bir töhfə idi. Rodenburqun əsir düşməsi Hitlerə böyük zərbə idi. Qeyri-rəsmi “general Sadıqov” titulunu daşıyan Həmzə Sadıqov təcili olaraq hospitala yerləşdirilir. Onun növbəti “döyüşü” isə məhz burada başlamış olur. Həmzə Sadıqov hər gün saatlarla sorğuya çəkilir. Məqsəd ondan ibarət olur ki, alman generalının əsir götürülməsi milliyətcə azərbaycanlı olan bir qəhrəmanın adına yazılmasın. Həmin ərəfədə Anastas Mikoyanın Stalinqrad cəbhəsi ilə sıx əlaqələri olmuşdur.  O, bu cəbhənin təminat və təchizatı ilə məşğul olmaqda idi. Rodenburq əsir götürüləndə Mikoyan Stalinə generalın Ermənistan könüllüləri tərəfindən əsir götürüldüyünü bildirib. Mübahisəyə həkim ekspertlər son qoyur. Həmzə Sadıqovun bədənindən çıxarılan qəlpə Rodenburqun şəxsi silahının gülləsindən olduğu sübuta yetirilir. Əsl həqiqətin üzə çıxarılmasında Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Mircəfər Bağırovun da böyük rolu olub. O, Həmzə Sadıqovun müalicə aldığı hospitalda onu ziyarət etmiş və öz xətti ilə məsələni tam araşdırdıqdan sonra Stalinə və Beriyaya müraciət etmişdir. Stalin Siyasi Büronun iclasında məsələyə son qoyaraq fikrini belə bildirib: “Həmzə Sadıqov əsl qafqazlılara məxsus qəhrəmanlıq, qorxmazlıq, mərdlik nümayiş etdirib...”Mircəfər Bağrov Bakıya qayıtdıqdan sonra Həmzə Sadıqova Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adının verilməsi ilə bağlı Moskvaya - Kremlə müraciət edir. Bu məsələdə də Anastas Mikoyan bütün mümkün variantlardan istifadə edərək təltif məsələsinin qarşısını almağa çalışmışdı. Bununla da imperiyanın içində başqa bir savaş başlayır: haqsızlıq savaşı. Sovet rəhbərlərindən Anastas Mikoyan bu tarixi uğuru erməni könüllülərinin adına yazdırmağa çalışır. Həmzə Sadıqovun adı silinməyə çalışılır. O, NKVD tərəfindən sorğuya çəkilir, daha sonra işgəncəyə məruz qalır. Məqsəd sadə idi: həqiqət susdurulsun, qəhrəman erməni elan edilsin. Sadıqov isə hətta əvəzində həyatının axarını dəyişəcək zülmə məruz qalacağını bilə-bilə bu yalanı imzalamağa razı olmur. Tarixin yaddaşını bəzi siyasətçilər pozmaq istəsə də Həmzə Sadıqovun qəhrəmanlığını Mircəfər Bağırov, Lavrenti Beriya, Heydər Əliyev kimi şəxsiyyətlər unutmur. Onlar bu haqsızlığın aradan qaldırılması üçün mübarizə aparır, onun adını tarixə qaytarmağa çalışmışdır. SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini vəzifəsində işləyərkən Ulu öndər Heydər Əliyev Volqoqradda sənaye işçiləri ilə görüşündə Həmzə Sadıqovun faşist generalını təkbaşına əsir götürdüyünü xatırlatmış, qələbənin əldə olunmasında azərbaycanlıların da şücaətini qeyd etmişdi. Qəhrəman Həmzə Sadıqov haqqında həqiqətlərin dünya mətbuatında işıqlandırılmasında Bakı Dağ Yəhudiləri Dini İcmasının sədri Melih Yevdayevin beynəlxalq münasibətlər sahəsində tanınmış ekspert, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin İsrail nümayəndəliyinin rəhbəri Arye Qutun, Rusiya Yəhudi Konqresinin vitse-prezidenti dağ yəhudilərinin STMEQİ Beynəlxalq xeyriyyə fondunun prezidenti German Zaxaryayevin böyük rolu olmuşdur. Həmzə Sadıqov müharibədən sonra doğma yurduna - Ağdama qayıdır. Amma aldığı yaralar onu vaxtsız şəkildə həyata əlvida deməyə vadar edir. O, 1964-cü ildə, 49 yaşında vəfat etmişdir. Ağdam qəbiristanlığındakı məzarı da erməni vandalları tərəfindən dağıdılır. Ancaq tarixi silmək olmur. Həmzə Sadıqov, bu ad təkcə bir zabitin yox, bütöv bir xalqın şərəfinin, ədalət uğrunda mübarizəsinin adıdır. O, təkcə Rodenburqu əsir almadı, o, faşizmə və imperiya daxilindəki məkirə qarşı ruhun, vicdanın, insanlığın qalibiyyətini simvollaşdırdı. Azərbaycan xalqı bu gün Həmzə Sadıqovu sadəcə bir hərbçi kimi yox, haqqı qoruyan rəmzi, bəşəriyyətin yaddaşında qalan bir xilaskar kimi tanımalıdır.   Cəlil Xəlilov    Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik

 12 июля 2019 произошла запланированная встреча в г.Москва  Руководителя представительства  Международного Союза «Наследники Победы» в республике Азербайджан, заместителя председателя организации ветеранов войны, вооруженных сил Республики Азербайджан полковника, доктора философии Халилова Джалила Маликовича, с Председателем Совета Государственно-общественного объединения «Московский дом ветеранов (пенсионеров) войн и Вооруженных Сил», генерал-лейтенантом Степановым Виктором Вениаминовичеми руководителем Общественного мемориально-патронатного центра при Московском доме ветеранов войн и Вооруженных Сил Валерий Ивановичем Корольковым. Основная цель встречи передача опыта работы «Московского Дома ветеранов (пенсионеров) войн и Вооруженных Сил» (Московского Дома ветеранов) по социальному обслуживанию ветеранов.        Уже более 20 лет в рамках Московского Дома ветеранов  проводится огромная плановая работа по социальной, медицинской, психологической поддержке и обслуживанию ветеранов. На сегодня  выстроенный механизм по круглосуточному мониторингу и оперативному оказанию помощи ветеранам, касающихся всего спектра  жизненно необходимых услуг не имеет аналогов в мире. Деятельность осуществляется  в тесним взаимодействии с отделом по работе с ветеранами Управления организации социального обслуживания, а также с другими структурными подразделениями Департамента социальной защиты населения города Москвы, Управлением организации медицинской помощи Департамента здравоохранения города Москвы, учреждениями социальной защиты населения, здравоохранения и ветеранскими организациями районов и административных округов города Москвы.         Полковник  Халилов Д.М. ознакомился с работой социально- реабилитационного центра, медико-социального управления, а также  управления надомного обслуживания ветеранов войны  и его структурным подразделением службой неотложной помощи.        Служба неотложной помощи «тревожная кнопка» создана для оказания неотложной помощи инвалидам и участникам Великой Отечественной войны, участникам боевых действий – инвалидам 1 группы, постоянно проживающих по месту регистрации в городе Москве. Основной задачей Службы неотложной помощи является обеспечение неотложной (медицинской и социальной) помощью инвалидов и участников Великой Отечественной войны. Выполнение основной задачи Службой неотложной помощи осуществляется через работу диспетчерского пункта, оснащенного аппаратным и программным комплексом (колл-центр).      Служба неотложной помощи: -осуществляет круглосуточный прием обращений от ветеранов по системе связи «тревожная кнопка» (IP телефония, мобильная связь) и по линиям московской городской телефонной сети. -Оказывает ветеранам неотложную помощь через службы 01,02, 03,04, 112. -Решает задачи медицинской помощи и лекарственного обеспечения путем передачи поступивших по системе «тревожная кнопка» обращений в медицинские учреждения Департамента здравоохранения г. Москвы. -Помогает решению социальных вопросов, поступивших от ветеранов по системе «тревожная кнопка», путем обращений в учреждения Департамента социальной защиты, территориальные центры социального обеспечения, муниципальные структуры районов, Отдел правовой и консультативной работы Московского Дома ветеранов.       По результатам встречи в рамках подготовки празднования 75-летия Победы в Великой Отечественной войне намечены пути дальнейшего сотрудничества   Международного Союза «Наследники Победы» его представительства в республике Азербайджан, Координационного Совета Международного Союза «Содружество общественных организаций ветеранов (пенсионеров) независимых государств», организации ветеранов войны, вооруженных сил Республики Азербайджан  по реализации в Республике Азербайджан, в частности г.Баку многолетнего прогрессивного опыта работы Московского Дома ветеранов.

8 aprel 2021-ci il tarixində Masallı şəhər sakini 1924-cü il təvəllüdlü İkinci Dünya Müharibəsi iştirakçısı Məmmədov Qulamhüseyn Fərman oğlu 97 yaşında vəfat edib. Müharibə veteranı Masallı şəhər qəbiristanlığında dəfn olunub.   Qeyd edək ki, Qulamhüseyn Məmmədov gənclərin dostu kimi tanınıb, onların vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsində hər zaman yaxından iştirak edib.   Respublika Veteranlar Təşkilatı Qulamhüseyn Məmmədovun vəfatı ilə bağlı ailəsinə dərin hüznlə başsağlığı verir, səbr diləyir.