Please ensure Javascript is enabled for purposes of website accessibility
Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı
Veteranların təcrübəsindən biz daim bəhrələnməliyik, istifadə etməliyik
Heydər Əliyev

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri Türk dünyasının birliyinə töhfə verir

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 2026-cı il avqustun 23-də Özbəkistana dövlət səfəri çərçivəsində mətbuata verdiyi bəyanat iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin hazırkı mərhələsini və qarşıdakı inkişaf istiqamətlərini dəyərləndirmək baxımından mühüm siyasi və iqtisadi mesajlarla zəngindir. Bu səfər yüksək səviyyəli siyasi dialoqun davamı ilə yanaşı, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıqdan daha dərin və çoxşaxəli iqtisadi inteqrasiyaya doğru irəlilədiyini nümayiş etdirən mühüm hadisədir.

Səfər çərçivəsində Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının keçirilməsi, çoxsaylı sənədlərin imzalanması, qarşılıqlı investisiya layihələrinin açılış və təməlqoyma mərasimlərinin təşkil olunması, prezidentlərin ali dövlət təltifləri ilə təltif edilməsi münasibətlərin siyasi, hüquqi, iqtisadi və humanitar əsaslarının paralel şəkildə möhkəmləndiyini göstərir. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev tərəfindən “Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında Əbədi Dostluq haqqında Müqavilə”nin imzalanması isə münasibətlərin gələcək perspektivinə verilən siyasi əhəmiyyətin göstəricisidir.

Səfər zamanı həmçinin 2027–2028-ci illəri əhatə edən bir sıra əməkdaşlıq proqramları, sosial təminat, dövlət xidmətləri və şəhərlərarası qardaşlaşma münasibətləri üzrə sənədlər imzalandı. Prezident İlham Əliyevin “Daşkənd və bütün Özbəkistan yüksəliş dövrünü yaşayır” fikri təsadüfi qiymətləndirmə deyil. Bu, Özbəkistanın son illərdə keçdiyi iqtisadi və sosial transformasiyanın Azərbaycan tərəfindən yüksək səviyyədə müşahidə və təqdir edildiyini göstərir.

Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi münasibətlərinin qarşıdakı dövr üçün ən mühüm göstəricilərindən biri ikitərəfli ticarət dövriyyəsinin 1 milyard ABŞ dollarına çatdırılmasıdır. Prezident İlham Əliyevin bu hədəfi “uzaq bir xəyal” kimi deyil, bir neçə ildən sonra əldə olunacaq real nəticə kimi təqdim etməsi xüsusilə diqqət çəkir. Bu yanaşmanın arxasında konkret iqtisadi layihələr və artan qarşılıqlı investisiyalar dayanır. Əslində, 1 milyard dollarlıq ticarət dövriyyəsi məqsədlə yanaşı, daha böyük iqtisadi inteqrasiyanın başlanğıc mərhələsi kimi qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan üçün burada əsas məsələ ticarətin yalnız həcmini deyil, strukturunu da dəyişməkdir.
Ölkəmizin qeyri-neft-qaz sektorunun inkişafı, ixracın şaxələndirilməsi və yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların dünya bazarlarına çıxarılması dövlət iqtisadi siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir. Özbəkistan bazarı isə bu baxımdan Azərbaycan sahibkarları üçün böyük perspektivlər yaradır. Eyni zamanda Özbəkistanın Azərbaycan üzərindən digər beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi iki ölkənin ticarət əlaqələrini ikitərəfli çərçivədən çıxararaq regional xarakterə gətirə bilər.

Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin əsas xüsusiyyətlərindən biri ticarət münasibətlərinin sürətlə investisiya əməkdaşlığı ilə tamamlanmasıdır. 23 avqust səfəri zamanı Özbəkistanda Azərbaycan sərmayəsi ilə həyata keçirilən müxtəlif layihələrin açılış və təməlqoyma mərasimlərinin keçirilməsi bunun əyani göstəricisidir. Rəsmi məlumatlara əsasən, həmin gün enerji, tikinti materialları, bankçılıq, turizm, şəhərsalma, yanacaq infrastrukturu, dağ-mədən və kənd təsərrüfatı daxil olmaqla müxtəlif istiqamətlərdə layihələr təqdim edilib. Bu layihələrin müxtəlifliyi təsadüfi deyil. Əksinə, bu, Azərbaycan kapitalının artıq Özbəkistan iqtisadiyyatının müxtəlif sektorlarında iştirak etməyə başladığını göstərir.

İnvestisiya münasibətlərinin dərinləşməsi hər iki ölkənin iqtisadiyyatını bir-birinə daha sıx bağlayır. Lakin burada mühüm məsələ investisiyanın sadəcə maliyyə qoyuluşu kimi deyil, istehsal, məşğulluq, texnologiya transferi, ixrac və yeni dəyər yaratmaq vasitəsi kimi qiymətləndirilməsidir. Azərbaycan şirkətlərinin Özbəkistanda həyata keçirdiyi layihələrin artması ölkəmizin kapital ixrac edən və regional iqtisadi layihələrdə iştirak edən dövlət kimi mövqeyini də gücləndirir.



Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin digər mühüm xüsusiyyəti iqtisadi tərəfdaşlığın yüksək mənəvi və siyasi etimadla tamamlanmasıdır. Özbəkistanın Qarabağın bərpasına verdiyi dəstək bu münasibətlərin xüsusi nümunəsidir. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına 960 şagird yerlik məktəbin tikilməsi və Xankəndidə tikiş fabrikinə investisiya qoyulması Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin dirçəldilməsi prosesində iştirakının konkret nümunələridir. Bu əməkdaşlıq sadəcə investisiya layihəsi deyil. Bu, qardaş ölkənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonrakı inkişaf prosesinə verdiyi siyasi və mənəvi dəstəyin ifadəsidir. Prezident İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, ilk yardımın, ilk böyük sənaye layihələrindən birinin Özbəkistanla əlaqəli olması münasibətlərin xüsusi xarakterini göstərir. Bu əməkdaşlığın gələcəkdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda daha geniş investisiya layihələri ilə davam etdirilməsi həm regionun iqtisadi inkişafına, həm də Azərbaycan-Özbəkistan iqtisadi əlaqələrinin yeni mərhələsinə töhfə verə bilər.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatındakı ən mühüm strateji tezislərdən biri Azərbaycanla Mərkəzi Asiyanın böyük potensiala malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi region kimi təqdim edilməsidir. Bu yanaşma Azərbaycanın xarici iqtisadi siyasətində Mərkəzi Asiyanın artan rolunu aydın şəkildə göstərir. Azərbaycanın Xəzər dənizi üzərində yerləşməsi, inkişaf etmiş liman və nəqliyyat infrastrukturu, Avropa istiqamətində formalaşan logistika imkanları ölkəmizi Mərkəzi Asiyanın Qərbə çıxışı baxımından mühüm tərəfdaşa çevirir. Özbəkistanın böyük əhali və istehsal potensialı isə bu əməkdaşlığa əlavə iqtisadi məzmun gətirir. Bu baxımdan Orta Dəhliz sadəcə nəqliyyat marşrutu deyil. Onu gələcəkdə istehsal, logistika, ticarət, investisiya və xidmətlərin birləşdiyi böyük iqtisadi platformaya çevirmək mümkündür.

Azərbaycanın burada strateji marağı aydındır: ölkəmiz nəqliyyat dəhlizinin yalnız tranzit ölkəsi deyil, həmin dəhliz üzərində əlavə dəyər yaradan iqtisadi mərkəzlərdən biri olmalıdır. Özbəkistan üçün isə Azərbaycan üzərindən Avropa bazarlarına çıxışın genişlənməsi mühüm üstünlük yaradır. Beləliklə, iki ölkənin maraqları bir nöqtədə kəsişir. Sənaye kooperasiyası yeni iqtisadi mərhələnin əsasını qoya bilər, çünki Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi potensialları bir-birini tamamlayan xüsusiyyətlərə malikdir.

Özbəkistan geniş daxili bazara, böyük əmək resurslarına və sənaye potensialına malikdir. Azərbaycan isə enerji, nəqliyyat, logistika, maliyyə və regional əlaqələr baxımından mühüm üstünlüklərə sahibdir. Bu potensialların birləşdirilməsi avtomobil sənayesindən kənd təsərrüfatına, qida emalından tikinti materiallarına, kimya sənayesindən dağ-mədən sektoruna qədər müxtəlif sahələrdə birgə istehsal imkanları yaradır.

Əsas məsələ birgə müəssisələrin sayını artırmaqla kifayətlənməməkdir. Bu müəssisələrin məhsuldarlığı, ixrac imkanları, texnologiya səviyyəsi və yerli iqtisadiyyata təsiri də əsas göstəricilər olmalıdır. Bu yanaşma Azərbaycan üçün xüsusilə vacibdir. Çünki iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi yalnız yeni müəssisələrin yaradılması ilə deyil, yüksək əlavə dəyərli istehsalın və ixracın artırılması ilə mümkündür.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində energetika ənənəvi və strateji istiqamətlərdən biridir. SOCAR-ın Özbəkistanın pərakəndə yanacaq bazarına daxil olması, neft-qaz kəşfiyyatı ilə bağlı layihələrin irəliləməsi bu sahədə əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyi kimi, neft və qaz kəşfiyyatı ilə bağlı layihələrdə artıq son mərhələyə yaxınlaşılır və gələn il istismar quyularının qazılmasına başlanılması gözlənilir. Azərbaycanın enerji sektorunda topladığı təcrübənin Özbəkistanda tətbiqi ölkəmizin enerji şirkətlərinin beynəlxalq fəaliyyətinin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, gələcək əməkdaşlıq yalnız neft və qazla məhdudlaşmamalıdır. Bərpaolunan enerji, enerji səmərəliliyi, elektrik enerjisi, yaşıl texnologiyalar və yeni enerji infrastrukturu da Azərbaycan-Özbəkistan tərəfdaşlığının perspektiv istiqamətlərinə çevrilə bilər.
İqtisadi əməkdaşlığın davamlı inkişafı üçün maliyyə sektorunun rolu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan bankının Özbəkistan bazarına daxil olması iki ölkə arasında iqtisadi münasibətlərin yalnız real sektorla məhdudlaşmadığını göstərir. Bankçılıq sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi şirkətlər üçün ödəniş, kreditləşmə, investisiya və maliyyə xidmətlərinə çıxışı asanlaşdıra bilər. Ticarət dövriyyəsi artdıqca maliyyə infrastrukturunun da buna uyğun inkişaf etdirilməsi zəruridir. Bu baxımdan qarşılıqlı bank iştirakının genişləndirilməsi Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi inteqrasiyanın institusional əsaslarını möhkəmləndirə bilər.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərində yeni mərhələnin digər xüsusiyyəti əməkdaşlığın paytaxtlarla məhdudlaşmamasıdır. Regionlararası əməkdaşlıq forumlarının keçirilməsi, şəhərlər arasında qardaşlaşma münasibətlərinin qurulması və müxtəlif bölgələrdə layihələrin həyata keçirilməsi iqtisadi əlaqələrin daha geniş sosial bazaya malik olmasına imkan verir. Səfər çərçivəsində Xankəndi ilə Urgənc, Naxçıvan ilə Urgənc, Laçın ilə Buxara arasında qardaşlaşma münasibətlərinin yaradılması barədə protokolların imzalanması bu baxımdan mühüm addımdır. Xüsusilə Laçın–Buxara və Xankəndi–Urgənc kimi əlaqələr gələcəkdə yalnız mədəni-humanitar layihələrlə deyil, turizm, şəhərsalma, təhsil, sahibkarlıq və investisiya layihələri ilə də tamamlanmalıdır.
Dövlətlərarası münasibətlər birbaşa olaraq şəhərlər, regionlar, sahibkarlar və vətəndaşlar səviyyəsində də hiss olunan əməkdaşlığa çevrilə bilər. 23 avqust səfərinin ən mühüm siyasi nəticələrindən biri Azərbaycan və Özbəkistan prezidentləri tərəfindən “Əbədi Dostluq haqqında Müqavilə”nin imzalanmasıdır. Bu sənəd iki ölkənin münasibətlərinin gələcək inkişafına dair siyasi iradəni daha aydın şəkildə ifadə edir.

Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının keçirilməsi də təsadüfi deyil. Bu mexanizm iki ölkənin qarşılıqlı münasibətlərinin inkişaf strategiyasını müəyyənləşdirmək baxımından xüsusi rol oynayır. Şuranın yaradılması və ardıcıl iclaslarının keçirilməsi münasibətlərin şəxsi liderlər arasındakı yüksək səviyyəli dialoqdan institusional mexanizmlərə keçdiyini göstərir. Bu, dövlətlərarası münasibətlərin davamlılığı baxımından mühüm üstünlükdür.
Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin hazırkı səviyyəsində əsas məsələ artıq yeni sənədlərin və yeni niyyətlərin elan olunması deyil. Əsas məsələ əldə olunan razılaşmaların konkret nəticələrə çevrilməsidir. İmzalanan hər bir sənəd yeni investisiyaya, yaradılan müəssisəyə, yeni iş yerinə, artan ixraca, genişlənən nəqliyyat imkanlarına və əhalinin rifahına xidmət etməlidir.
Bir milyard dollarlıq ticarət dövriyyəsi hədəfi bu baxımdan yalnız statistik göstərici kimi qəbul edilməməlidir. Bu rəqəmin arxasında daha çox Azərbaycan məhsulunun xarici bazara çıxması, daha çox Özbəkistan sərmayəsinin Azərbaycana gəlməsi, daha çox Azərbaycan şirkətinin Mərkəzi Asiyada fəaliyyət göstərməsi və daha çox birgə istehsal müəssisəsinin yaradılması dayanmalıdır. Eyni zamanda Azərbaycan üçün iqtisadi əməkdaşlıqda milli maraqların qorunması əsas prinsip olaraq qalmalıdır. Qarşılıqlı investisiyalar ölkəmizin iqtisadi inkişaf prioritetlərinə, qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsinə, ixrac potensialının artırılmasına, regionların inkişafına və yeni texnologiyaların cəlbinə xidmət etməlidir. Hesab edirəm ki, Prezident İlham Əliyevin Daşkənddə səsləndirdiyi fikirlərin əsas mahiyyəti bundan ibarətdir: Azərbaycan və Özbəkistan artıq bir-birinin inkişafını tamamlayan, regional proseslərə təsir göstərən iki mühüm dövlətə çevriliblər.

Azərbaycanın Cənubi Qafqazda yaratdığı yeni reallıqlar, Özbəkistanın Mərkəzi Asiyada həyata keçirdiyi iqtisadi və sosial transformasiya ilə birləşdikdə daha böyük geoiqtisadi imkanlar ortaya çıxır. Bu əməkdaşlıq Azərbaycan üçün Mərkəzi Asiyada iqtisadi mövqelərin möhkəmləndirilməsi, Özbəkistan üçün isə Qərbə və Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi baxımından qarşılıqlı faydalıdır.
Ən mühüm məqam isə odur ki, bu münasibətlər yalnız dövlətlərarası siyasi iradəyə deyil, artıq real iqtisadi layihələrə söykənir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin həm mənəvi, həm də maddi təməli möhkəmdir. Dünya siyasətində belə sintezə həqiqətən də nadir hallarda rast gəlinir. Bu üstünlükdən maksimum istifadə etmək üçün qarşıdakı dövrdə siyasi iradə konkret iqtisadi nəticələrlə tamamlanmalıdır.

Məşhur Məmmədov
Milli Məclisin deputatı

2026-08-25 14:20:00
618 baxış

Digər xəbərlər

Vətən müharibəsi qəhrəmanına həsr olunmuş kitabın təqdimatı keçirilib

Müdafiə Nazirliyinin Ordu İdeoloji və Mədəniyyət Mərkəzində tanınmış şair-publisist Ədalət Salmanın Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı, şəhid kapitan Rəşad Abdullayevə həsr etdiyi poemanın təqdimat mərasimi keçirilib. Təqdimatda şəhid ailələri, veteranlar, Müdafiə Nazirliyinin, İctimai birliklərin və yaradıcı təşkilatların nümayəndələri iştirak ediblər. Öncə Dövlət himni səsləndirilib və  torpaqlarımızın azadlığı uğrunda canlarını fəda etmiş şəhidlərimizin əziz xatirəsi ehtiramla yad olunub. Mərasimdə Müdafiə Nazirliyinin şöbə müdiri Zümrüd Səmədova, həmin kitaba dəyərli və geniş ön söz yazmış Respublika Veteranlar Təşkilatının sədri,  polkovnik Cəlil Xəlilov, XTQ qazisi "Qarabağ" ordenli Famil Fərəcov, Cəlilabad rayon İcra Hakimiyyətinin "Şəhid ailələri və Vətən Müharibəsi  veteranları ilə işin təşkili" şöbəsinin müdiri Füzulu Cəfərov, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı Camal İsmayılovun anası Filara İsmayılova, XTQ- nin qazi və şəhid ailələri İctimai birliyinin sədri Bəhruz Məmmədzadə və başqaları çıxış edərək Vətən Müharibəsində qazandığımız zəfərdən, şəhid kapitan Rəşad Abdullayevin şərəfli döyüş yolundan danışıb, qəhrəmana həsr olunmuş əsərin gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda böyüməsində müstəsna rol oynayacağını xüsusi vurğulayıblar. Kitabın müəllifi, AYB və AJB-nin üzvü, Prezident təqaüdçüsü,  Cəlilabad rayon Veteranlar Təşkilatının sədri Ədalət Salman 44 günlük Zəfər yürüşümüzün 5 illiyi ərəfəsində qələmə aldığı "Murovun Aslanı" poeması üzərində yaradıcılq prosesi barədə danışıb, kitabın nəşrində əməyi olanlara, tədbirin təşkilatçılarına və iştirakçılara təşəkkür edib. Ölməz qəhrəman Rəşad Abdullayevin valideynləri Arif və Sevil Abdullayevlər, həyat yoldaşı Gülnar xanım xatirələrini bölüşüblər və təqdimat mərasiminə gələnlərə  öz minnətdarlıqlarını bildiriblər. Sonda vətənpərvərlik mövzusunda musiqi nömrələri təqdim olundu.

Hamısını oxu
Qəhrəmanlar unudulmur! Vətənin azadlığı uğrunda həlak olan qəhrəmanların xatirəsi daima yaşayacaqdır

İkinci dünya müharibəsi bəşəriyyətin XX əsrdə üzləşdiyi ən ağır və dəhşətli dövr oldlmuşdur. Azərbaycan xalqının bu müharibədə göstərdiyi əzmkarlıq və qəhrəmanlıq nümunələri, eləcə də Səməd Abdullayev kimi qəhrəman oğulların, onların igidlik salnamələri, gənclərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə olunmasında mühüm rol oynayır. Belə böyük şəxsiyyətlərin həyatı və mübarizələri, gənclərə vətənə bağlılıq, milli birlik və həmrəylik dərsləri verir. Onların xatirəsini yaşatmaq, döyüş və igidlik yollarını gənc nəslə təbliğ etmək və bu ruhu onlara aşılamaq, ölkənin gələcəyi üçün çox vacibdir. Böyük Vətən müharibəsində digər hərbi qulluqçularla yanaşı, tibb işçiləri də misilsiz qəhrəmanlıq və şücaət göstərərək öz adlarını şərəfli tariximizə yazmışdır. Onlardan biri də, Azərbaycan xalqının igid oğlu, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, tibbi xidmət giziri Səməd Abdullayedir. Səməd Abdullayev1920-ci ildə Ağdaş rayonunun Qolqatı kəndində anadan olmuşdur. Pedaqoji Texnikumu bitirdikdən sonra Oğuz rayonunda pedaqoji fəaliyyətə başlayan Səməd 1941-ci ilin iyun ayında Qızıl orduya çağırıldı. Tiflisdə hərbi tibbi məktəbdə sanitar təlimatçısı kursunu uğurla bitirib komandanlıq tərəfindən Bakı və Mahaçqalada formalaşan 318-ci atıcı diviziyaya göndərilir. Öz şərəfli döyüş yolunu diviziyanın 1339-cu alayında tabur sanitariya təlimatçısı vəzifəsində başlayır. 1943-cü ilin aprel ayında diviziya Şimali Qafqaz cəbhəsində 18-ci Ordunun tərkibində Novorossiysk şəhəri ətrafında döyüşlərdə fəal iştirak etmişdir. Bu zaman tibbi təlimatçı Abdullayev atıcı hissələrin ön sıralarında yaralı döyüşçülərə ilk tibbi yardım göstərir və bilavasitə döyüşlərdə iştirak edir. O, tüfəng atəşi və qumbaralarla 19 alman əsgərini məhv edir. Novorossiysk döyüşlərində göstərdiyi igidliyinə görə 1339-cu atıcıalayın 07/n saylı əmri ilə 10 iyun 1943-cü ildə Səməd Həmid oğlu Abdullayev “İgidliyinə görə” medalı ilə təltif edilir. 318-ci atıcı diviziya “Novorossiyskaya” fəxri adına layiq görülür. Novorossiysk savaşı zamanı Səməd ÜKP(b)-nin sıralarına daxil olur. Taman yarımadasının almanlardan təmizlənməsindən sonra orduda Kerç-Eltigen əməliyyatına hazırlıq başlayır. Əməliyyatın əsas məqsədi Krım yarımadasına desant çıxarıb körpübaşını ələ keçirmək və sonradan Kerç şəhəri istiqamətində irəliləmək idi. Sovet komandanlığının planında Eltigen burnuna desantın çıxarılması vacib yer tuturdu. Bu əməliyyatda 318-ci diviziyanın hissələri də fəal iştirak etməli idilər. 1943-cü ilin noyabr ayı desantçılarla dolu zirehli katerlər və özüyeriyən barjalar Eltigenə yollanır.1943-cü il noyabrın 1-də ağır fırtınalı hava şəraitində 1339-cu atıcı alayın 1-ci taburu düşmən əlində olan sahilə çıxdı.Desantçıların ön sıralarında tibbi xidmət giziri Səməd Abdullayev irəliləyirdi. Sovet atıcıları sürətli və amansızhəmlə nəticəsində nasistləri Eltigen qəsəbəsindən çıxarmağa müvəffəq olurlar. Bu andan etibarən desant tərəfindən ələ keçirilən kiçik torpaq parçası uğrunda şiddətli döyüşlər başlayır. Almanlar körpübaşı ərazisini hər tərəfdən daimi atəşə tuturlar. Qara dəniz donanmasının sahil top batareyaları tərəfindən sovet desantçılarına göstərilən yardım, top atəşi çox məhdud idi. Halbuki almanlar desanta qarşı toplardan başqa təyyarələrdən və tanklardan da geniş istifadə edirdilər. Düşmənin əks-hücumlarının ardı-arası kəsilmirdi. Səməd Abdullayev güclü top və minaatanların atəşinə baxmayaraq, döyüş meydanından yaralıları çıxarıb, onlara ilkin tibbi yardım göstərirdi. O, bu işini bitirib yenə də öz mövqeyinə qayıdır, hücuma keçən düşmənə atəş açır. Vaxtaşırı savaş daha da kəskinləşir, ayrı-ayrı yerlərdə əlbəyaxa döyüşə çevrilir. Tək bu döyüşlərin birində Səməd şəxsən beş alman əsgərini öldürür. 1943-cü il noyabrın 5-də tibbi xidmət giziri Abdullayev döyüş meydanında qəhrəmancasına həlak olur. Ağır silahlardan və təchizatın bütün növlərindən məhrum olmuş desantçılar 40 gün ərzində alınan körpübaşını əllərində saxlayırlar və yalnız komandanlığın əmri ilə Eltigeni tərk edirlər. Eltigen əməliyyatının uğursuz olması rəsmi olaraq təsdiqlənir, lakin əməliyyat iştirakçılarının qəhrəmanlığı ölkə rəhbərliyi tərəfindən çox yüksək qiymətləndirilir. Təltif olunanlar arasında Azərbaycanın igid oğlu Səməd Abdullayevin də adı var idi. Eltigen döyüşlərində göstərdiyi misilsiz şücaətinə görə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin 17 noyabr 1945-ci il tarixli fərmanı ilə tibbi xidmət giziri Səməd Həmid oğlu Abdullayevə ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adı verilir və o, Lenin ordeni ilə təltif edilir. Səməd Abdullayev kimi Azərbaycanın böyük qəhrəmanlarının həyat hekayələri, qəhrəmanlıq dastanları yalnız tarixdə qalmamalıdır, gənclərin qəlbindəki milli ruhu canlandırmaq üçün bir vasitə olmalıdır. Onların şərəfli ömür yolu yalnız döyüş meydanlarında deyil, həm də sosial həyatda, cəmiyyətdə, mədəniyyətdə və təhsildə, fərqli sahələrdə də fəaliyyət göstərən gənclərə nümunə olmalıdır. Vətəni qorumaq, ona xidmət etmək və onun adına layiq olmaq gənclərimizin mənəvi borcudur. Bu yolda Azərbaycanın qəhrəman oğullarının təcrübəsi və irsi çox mühüm rol oynayır. Vətənin azadlığı və müstəqilliyi uğrunda həlak olan Səməd Abdullayev kimi qəhrəmanların adı xalqın yaddaşında əbədi olaraq yaşayacaqdır.                                              Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri                                             polkovnik  Cəlil Xəlilov

Hamısını oxu
МЕХРИБАН —МИЛОСЕРДНЫЙ К ЛЮДЯМ

На днях наша Республика отметила юбилей замечательного человека, выдающегося политического и общественного деятеля, Виц-Президента страны Мехрибан-ханум Алиевой. Каждый азербайджанец с почтением относится к Мехрибан-ханум. Не только и столько за высокую должность, которую она достойно занимает, а за ее уникальные человеческие качества. Откуда у современного политика такие качества? Хочу поделиться своими мыслями на сей счет. Начну с имени. Считается, что имя человека имеет определенный смысл, отражает его судьбу, характер. Имя «Мехрибан» призвано характеризовать человека, обладающего сильным чувством сострадания и способного проявлять заботу о других. И Мехрибан - ханум действительно отличается душевной теплотой и готовностью прийти на помощь людям. Она оправдывает свое имя — это человек любящий своих близких и милосердный к судьбе каждого человека. Она обладает умением проявлять эмоциональное поддержку и доброжелательность, создавать гармоничные отношения с разными людьми, внушает доверие и любовь. Есть порясающая, созвучная современной генетике, азербайджанская пословица – «Трава появится, если есть корень (оt kökyn ystə bitər»). Дед Мехрибан-ханум по отцу — известный азербайджанский писатель и литературовед — Мир Джалал Пашаев. Отец — Ариф Пашаев, доктор физико-математических наук, профессор, академик. Дед по матери — Насир Имангулиев, был видным журналистом, основателем и главным редактором газеты «Баку». Мать — Аида Имангулиева была признанным востоковедом, доктором наук. Вот какие корни у Мехрибан – ханум, вот в какой интеллектальной семье она сформировалась. Излешне говорить, что Мехрибан – ханум патриот Азербайджана, что она всесторонне знает историю страны и гордится ею. И это нисколько не мешает ей с уважением и пониманием относится к другим странам и народам, видеть сложную палитру мировой истории.  В сознание азербайджанцев красивая, мудрая, смелая женщина неизменно ассоциируется с образами верных сподвижниц Кероглы — Нигяр и Гачага Наби — Хаджар. Эти образы стали своеобразными эталонами в трактове смысла и значения роли женщины в азербайджанской семье, азербайджанском обществе. Искажения от этого канона, порой происходящие под влиянием религиозных догм, социальных неурядиц всегда критически оценивались в классической азербайджанской литературе. Достаточно в этой связи вспомнить пьесы Джафара Джабарлы, Самеда Вургуна, Ильяса Эфендиева... В этих произведениях в отличие от традиций Востока, в которой женщина представлялась только как объект любви, женщина показывается активной, волевой и самостоятельной личностью. Разве не узнаем мы здесь Мехрибан-ханум?  В целом я склоняюсь к мысли, что в становлении образа Мехрибан-ханум, ее человеческих качеств счастливо сошлись и сплелись семейно-психологические истоки и социально-культурные архетипы нашего народа. По роду службы я встречаюсь с деятелями разных стран, все они неизменно считают, что Азербайджану просто повезло с руководством в такое сложное геополитическое время. Да, и мы уверены, что наш харизматичный Президент Ильхам Алиев и ее прекрасная, надежная супруга, Вице-Президент Мехрибан-ханум уверено ведут Азербайджан в счастливое будущее!      Джалил Халилов,  полковник, заместитель председателя Организации ветеранов войны, труда и вооруженных сил Азербайджанской Республики  

Hamısını oxu
Prezident İlham Əliyev İtaliyanın “La Repubblica” qəzetinə müsahibə verib

Bakı, 4 noyabr, AZƏRTAC Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev noyabrın 2-də İtaliyanın “La Repubblica” qəzetinə müsahibə verib. AZƏRTAC müsahibəni təqdim edir. - Cənab Prezident, Siz artıq qələbəni dadmısınız? – Bizim vəzifəmiz Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etmək idi və biz bu vəzifəyə yaxınlaşırıq. Biz ərazi bütövlüyünün bərpasını demək olar ki, 30 il idi gözləyirdik. Bildiyiniz kimi, bütün bu müddət ərzində Azərbaycan danışıqlar prosesinə ciddi şəkildə sadiq olub. Lakin əfsuslar olsun ki, bu, hər hansı əhəmiyyətli nəticə vermədi. Bundan əlavə, son bir neçə ildə Ermənistan rəhbərliyi öz bəyanatları və əməlləri, o cümlədən hərbi təxribatları ilə bizi hər zaman təhrik edirdi. Sonuncusu sentyabrın 27-də baş verdi. Biz cavab verməli olduq və bizim cavabımız Ermənistan üçün çox həssas idi. Biz qələbədən danışarkən qarşımıza belə bir hədəf qoymamışdıq. Biz onu danışıqlar masasında həll etmək istəyirdik. Lakin biz bunu döyüş meydanında etməyə hər zaman hazır idik və bunu da edirik. – Putin müdaxilə etmək istəmir. Beləliklə, Siz maneəsiz hərəkət edə bilərsiniz? – Əslində, mən dəfələrlə vəziyyəti şərh etmişəm ki, eyni zamanda, BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri olan Minsk qrupunun həmsədrləri – üç ölkə 1993-cü ildə Ermənistan qoşunlarının Azərbaycan ərazilərindən dərhal, tam və qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb edən qətnamələr qəbul ediblər. Ona görə də, bu ölkələr özləri həll üçün qanuni baza yaradıblar. Lakin Ermənistan bu qətnamələri yerinə yetirmədi. Mənim istinad etdiyim başqa bir məqam ondan ibarətdir ki, vasitəçilər vəziyyətlə bağlı necə fikirdə olmaqlarından, bizimlə və ya Ermənistanla əlaqələrinin nə dərəcədə yaxın olmağından asılı olmayaraq neytral olmalıdırlar. Lakin onlar neytral olmasalar, vasitəçi ola bilməzlər. Ona görə də, bizim yerində bu və ya digər dərəcədə gördüyümüz neytrallıq, düşünürəm ki, işlərin necə getməsinin yeganə yoludur. Odur ki, bu, bizim üçün yaşıl işıq deyildi. Biz sentyabrın 27-də Ermənistanın hücumunadək nə edəcəyi barədə 100 faiz təsəvvürümüz olmadan cavab verdik, biz ölkəmizi qorumaq, insanlarımızı qorumaq və ədaləti bərpa etmək üçün doğru olduğunu düşündüyümüzü etdik. – Rəsmi Ankaranın dəstəyi Sizin fəaliyyətiniz üçün nə dərəcədə səmərəlidir? – Çox səmərəlidir. Bu dəstək lap əvvəldən, sentyabrın 27-də başlayan toqquşmaların ilk saatlarından gəldi. Türkiyə Prezidenti çox aydın bəyanatla çıxış etdi ki, Türkiyə Azərbaycanın yanındadır və bu, siyasi və mənəvi dəstəyin çox mühüm göstəricisi idi. Mən dəfələrlə o fakta diqqət çəkmişəm ki, bu, yalnız siyasi və mənəvi dəstəkdir, lakin bu, kifayət idi. Çünki Türkiyə kimi güclü ölkə bu məsələ ilə bağlı mövqeyini açıq şəkildə bəyan edəndə, həm də bütün dünyaya mesaj göndərir ki, Azərbaycan doğru işi görür. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa edir, Azərbaycan öz ərazisində döyüşür, biz təcavüzkar deyilik, biz başqa ölkələrə hücum etmirik. Ona görə də, toqquşmaların ilk saatlarında başlayan və indiyədək davam edən bu siyasi dəstək münaqişənin həlli üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. – Sizin ordunuzla birlikdə Ermənistana qarşı döyüşən mücahidlərin mövcudluğu barədə Prezident Makron, Rusiyanın Xarici İşlər nazirinin söylədikləri barədə nə deyə bilərsiniz? Bu, doğrudur? – Bu müddət ərzində, bir aydan çox vaxtda mən artıq dəfələrlə bu məsələyə diqqət çəkmişəm və demişəm ki, bu, doğru deyil. Bu, doğru məlumat deyil. Mən bilmirəm bu məlumat niyə yayılmışdı və hələ də yayılır. Birincisi, bizə bununla bağlı heç bir dəlil, heç bir sübut təqdim olunmayıb. Hamısı sözlər idi və bu sözlər münaqişənin ilk günlərində söylənmişdi. Siz Prezident Makronun bununla bağlı bəyanatına istinad etdiniz. Bu, yalnız münaqişənin ilk günlərində idi. O vaxtdan bu yana biz bu cür bəyanatlar eşitməmişik. Bu, birincisi. Heç bir sübut, heç bir dəlil. İkincisi, ehtiyac yoxdur. Mən dəfələrlə demişəm ki, bizim 100 min döyüşçüsü olan ordumuz var, nizami ordu. Tam səfərbərlik elan etsək, bundan bir neçə dəfə çox adam səfərbər edə bilərik. Bizim müasir silahlarımız var. Mükəmməl texnologiyamız var və bizim çox yüksək döyüş ruhumuz var. Ona görə də, buna ehtiyac yoxdur. Lakin əfsuslar olsun ki, digər tərəfdə baş verənlərə məhəl qoyulmur. Bizdə əcnəbilərin Ermənistan tərəfindən döyüşdüyünə dair kifayət qədər dəlillər var. Onlar erməni əsilli olduqlarını deyirlər, lakin birincisi, bunun heç bir fərqi yoxdur. Çünki əgər əcnəbi vətəndaş bir ölkə tərəfindən digər ölkəyə qarşı döyüşürsə, o, muzdludur. Bundan əlavə, onların hamısının erməni olmasına dair bizdə 100 faiz dəlil yoxdur. Biz başqalarının olduğunu bilirik. Bilirik ki, PKK oradadır. Bilirik ki, Yaxın Şərqdən bəzi terrorçular qondarma “Dağlıq Qarabağ ordusu”na qoşulublar. Ona görə də, əfsuslar olsun ki, bu məsələ qətiyyən müzakirə mövzusu deyil. Bu, Azərbaycana qarşı qəsdən törədilmiş hücum barədə siyasi hücum təəssüratı yaradır. Bundan əlavə, ermənilərin bu yalan bəyanatdan sui-istifadə etmələrinin səbəbi odur ki, bizim onları döyüş meydanında məğlub etdiyimizi qəbul etmək onlar üçün yəqin ki, çox ağrılıdır. Onlar 30 il ərzində özlərini elə göstərirdilər ki, məğlubedilməz orduları var. Onlar 30 il ərzində bizim əraziləri təkbaşına işğal etdiklərini deyirdilər, baxmayaraq ki, biz bunun doğru olmadığını bilirik. Beləliklə, biz onlara kimin kim olduğunu sübut etdik. Biz sübut etdik ki, onların “guya məğlubedilməz ordusu” əfsanədir, mifdir və bunu qəbul etmək onlar üçün çox ağrılıdır. Lakin onlar artıq öz məğlubiyyətlərini etiraf ediblər. Baş nazir Paşinyan Prezident Putinə məktub göndərərək hərbi yardım xahiş edib. Bu, onların hərbi məğlubiyyətlərini və bizim qələbəmizi qəbul etmələri deməkdir. – 98 faiz ermənilərin məskunlaşdığı ərazidə mümkün qələbəni qazanmağın Sizin üçün hansı çətinliyi olacaq? – Bu ərazidə bəlkə də indi daha çox erməni məskunlaşıb, çünki bütün azərbaycanlılar didərgin salınıblar. Onlar azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə həyata keçirdilər. Bu, statistikadır, bizim deyil, sovet dövrünün statistikasıdır. 1970-ci illərin sonunda Dağlıq Qarabağ muxtar vilayətində müxtəlif millətlərdən olan neçə nəfər yaşayırdı? Əhalinin demək olar ki, 25 faizi azərbaycanlılar idi, 40 min nəfər. Şuşada 98 faiz azərbaycanlılar məskunlaşmışdılar. Bu gün orada bir nəfər azərbaycanlı belə yoxdur. Xankəndidə çox sayda azərbaycanlı var idi. Hadrut rayonunda, digər rayonlarda, soyqırımı törətdikləri Xocalıda 100 faiz azərbaycanlılar idi. Beləliklə, onların hamısı etnik təmizləməyə məruz qalıb, qətlə yetirilib, işgəncəyə məruz qalıb və didərgin salınıblar. Təəssüflər olsun ki, heç kim Ermənistanı bunda günahlandırmayıb. Biz Ermənistana qarşı hər hansı sanksiyaları görmədik, bizə hər hansı ciddi informasiya dəstəyi görmədik. Beləliklə, bu, edildi və onlar yerində reallıq yaratdılar. Bu, birincisi. İkincisi, 200 il bundan əvvəl orada, ümumiyyətlə, erməni yox idi. Çünki mən Qarabağ xanının Rus imperiyası ilə imzaladığı müqavilələrə dəfələrlə istinad etmişəm. Həmin müqavilədə - 1805-ci il Kürəkçay müqaviləsində etnik ermənilər barədə heç nə deyilmir. Etnik ermənilər bu regiona onun dini və etnik tərkibini dəyişdirmək məqsədilə Şərqi Anadoludan və İrandan çar Rusiyası tərəfindən gətirilmişdilər. Beləliklə, bu, tarixi hissəsidir. İndi sizin sualınıza gələk. Mən dəfələrlə demişəm ki, Dağlıq Qarabağda yaşayanların hamısı orada sülh və ləyaqət içində yaşamağa davam edəcəklər. Ermənilər bizim vətəndaşlarımızdır. Azərbaycanın müxtəlif yerlərində, əsasən, Bakıda minlərlə erməni yaşayır. Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilər əmin ola bilərlər ki, onların təhlükəsizliyi təmin ediləcək, onların maddi vəziyyəti daha yaxşı olacaq və onlar bu gün Dağlıq Qarabağdakı xunta rejiminin basqısı altında olduğundan daha yaxşı həyat sürəcəklər. – Üç atəşkəs artıq pozulub. Sülh danışıqlarının heç bir nəticə vermədiyi görünür. Buna görə kim günahkardır? – Ermənistan. Xronologiyaya nəzər salın. Birinci atəşkəs Moskvada razılaşdırılmışdı, 24 saatdan da az vaxt ərzində onlar Ermənistan ərazisindən ballistik raketlə Gəncəyə hücum etdilər. Bu, sübut olunub. Rusiya, Fransa, Amerika Birləşmiş Ştatları və bir çox başqa ölkələr ballistik raketin haradan buraxılmasını aşkar edə bilərlər. Odur ki, onlar raketin Ermənistandan buraxıldığını bilirlər. Paşinyan bunu onlar etməyiblər dedikdə yalan danışırdı. Bu, 24 saatdan az müddətdə baş vermişdir və onlar gecə çox namərdcəsinə hücum etdilər, onlar bilərəkdən yaşayış yerinə hücum etdilər və bu iki hücum nəticəsində demək olar ki, 30 günahsız insan, o cümlədən uşaqlar öldürülmüşdür. İkinci atəşkəs elan olunduqdan beş dəqiqədən sonra onlar tərəfindən pozulmuşdur və üçüncü atəşkəsi onlar Bərdəyə hücum etməklə pozdular. Beləliklə bunu edən biz deyildik. Biz nə etməli idik? Onlar bizi öldürdükdə oturub gözləməli idik? Əlbəttə ki, biz cavab verdik və bunu etməyə davam edəcəyik. Onlara atəşkəs təcavüzlərini davam etdirmək, bizim azad etdiyimiz torpaqları geri alıb və yenidən işğal etməyə cəhd etmək üçün lazım idi. Onlar mülki şəxslərə hücum etməklə Azərbaycanda, həmçinin xaos və panika yaratmaq istəyirdilər. Lakin onlar Azərbaycan xalqının ruhunu düzgün hesablaya bilməmişdilər. Bəli, biz bu namərd hücumlardan əziyyət çəkdik. Bu vaxtadək 91 nəfər mülki şəxs öldürülüb və 400-dən çox adam yaralanıb. Lakin bu, bizim iradəmizi sındırmadı. Əksinə, bu, bizi daha da güclü etdi. - Üç həftə bundan qabaq görüşdüyüm baş nazir Paşinyana cavabınız nə olar? O dedi ki, Dağlıq Qarabağda yeni soyqırımının olmasından qorxur. - Tamamilə yalandır. Onların bütün tarixi yalandır. Bunun heç bir əlaməti yoxdur. Mən dedim ki, Azərbaycanda minlərlə erməni yaşayır. Ermənistanda və ya Dağlıq Qarabağda yaşayan heç bir azərbaycanlı yoxdur. Ermənistan əhalisinin 99 faizi etnik ermənilərdir. Regionumuzda bir millətin belə üstünlük təşkil etdiyi başqa bir ölkə tapa bilərsinizmi? Bu, monorespublikadır. Nəyə görə? Çünki onlar ya hər kəsi qovublar, ya da başqa millətlər orada yaşaya bilmir. Azərbaycan multietnik, çoxkonfessiyalı ölkədir. Buna görə dırnaqarası soyqırımı haqqında danışmaq tamamilə qəbuledilməzdir və bu, onların təqdim etmək istədiyi daha bir feykdir, necə ki, onlar bunu həmişə edirlər. Onlar həmişə özlərini əziyyət çəkən, həmişə ağlayan, həmişə köməyə ehtiyacı olan insanlar kimi təqdim etmək istəyirlər. Lakin, baxın, bu gün nələr baş verir. O, Prezident Putinə gündə beş dəfə zəng edir, o, Prezident Makrona ola bilsin bir qədər az zəng edir, amma yenə də zəng edir, o, hər kəsə zəng edir. O, Avropa liderlərinə zəng edir. O, Dağlıq Qarabağın tanınmasını xahiş edir, lakin başa düşmür ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı Avropa İttifaqının vahid mövqeyi var. Ona görə müəyyən dəstəyi əldə etmək üçün o, hər bir feyk üsuldan istifadə etməyə çalışır. Odur ki, dediyim kimi bu, tamamilə yalandır. Mən dediyim sözlərə cavabdehəm, Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilər əmin ola bilərlər ki, onların təhlükəsizliyi təmin olunacaq. - İtaliya ilə Sizin xüsusi tərəfdaşlığınız var. Siz bizim birinci neft və qaz təchizatçımızsınız. Müharibə daha çox qanın tökülməsinə səbəb olarsa, bunun tərəfdaşlığa təsir etməyindən qorxmursunuz? Mən belə hesab etmirəm. Birincisi, mən düşünürəm ki, müharibə nə qədər tez qurtarsa, bir o qədər də yaxşı olar. Biz belə bir təklif irəli sürdük və bizim təklifimiz çox konstruktiv idi. Bu bir aydan çox müddətdə mən dəfələrlə demişəm və bir daha təkrar edə bilərəm ki, Ermənistanın baş naziri yerdə qalan ərazilərin boşaldılacağına dair üzərinə öhdəlik götürsə, biz bu gün dayanmağa hazırıq. Hələ ki, o, üzərinə belə bir öhdəlik götürməyib. Kompromislər haqqında ona sual verildikdə o, həmişə öz müqəddəratını təyinetmədən danışır. Lakin öz müqəddəratını təyinetmə onların getməli olduğu kompromis deyil. Onların kompromisi BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin və əsas prinsiplərin icrasına müvafiq olaraq işğal olunmuş bütün ərazilərin boşaldılması olmalıdır. Əsas prinsiplərdə deyilir ki, əvvəlcə beş rayon, sonra da iki rayon boşaldılmalıdır. Biz artıq dörd rayonu birtərəfli qaydada azad etmişik. Buna görə də o, deməlidir ki, qoşunlarını Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının işğal altında qalmış ərazilərindən geri çəkəcəkdir. Lakin o, bəyanat vermir. Bu, onu göstərir ki, o, müharibənin dayanmasını istəmir. Biz hazırıq, bu, birincisi. Mən bunun bizim tərəfdaşlarla hər hansı mürəkkəblik yaradacağını düşünmürəm. İtaliya ilə bizim xüsusi münasibətlərimiz var. Biz Strateji Tərəfdaşlıq Sənədi adlanan sənədi imzalamışıq. Mən pandemiyadan əvvəl İtaliyaya rəsmi səfər etmişdim, o, çox uğurlu olmuşdur və biz böyük planlarla geriyə, evə döndük. Mən əminəm ki, biz bu planları icra edəcəyik, baxmayaraq ki, pandemiya onlara bir az müdaxilə etdi. Lakin bu planlar əsasən enerji sektoru ilə əlaqəli deyildi. Düşünürəm ki, biz enerji istiqamətində bütün planlaşdırdıqlarımızı icra etdik. Hesab edirəm ki, bu gün İtaliya neft təchizatına görə bizim üçün əsas ticarət tərəfdaşıdır və tezliklə biz TAP-ın açılışını qeyd edəcəyik və bununla da Cənub Qaz Dəhlizi tamamlanmış olacaqdır. Üstəgəl, bir çox italyan şirkəti uzun illərdir ki, Azərbaycanda uğurla fəaliyyət göstərir. Biz podratçı qismində daha çox italyan şirkətlərini dəvət etməyi planlaşdırırıq. Yeri gəlmişkən, burada onlar neft-kimya məhsulları üzrə bir çox önəmli layihələri tamamlamışdılar və biz Prezident Mattarella ilə birlikdə açılış mərasimində iştirak etmişik. Buna görə mən əminəm ki, bu münaqişə bizim təkcə İtaliya ilə münasibətlərimizə yox, heç bir ölkə ilə münasibətlərimizə təsir etməyəcək. Mən bundan əminəm. 

Hamısını oxu