Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası (WUF13) Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda artan nüfuzunun, urbanizasiya və dayanıqlı inkişaf gündəliyində fəal rolunun növbəti nümayişi oldu. 182 ölkədən 45 mindən çox iştirakçının qatıldığı forum təkcə şəhərsalma məsələlərinin müzakirə edildiyi beynəlxalq platforma deyil, həm də Azərbaycanın müasir inkişaf modelinin təqdimatı baxımından mühüm siyasi və strateji hadisə kimi yadda qalacaq.Ötən gün Forumun açılış mərasimində Prezident İlham Əliyevin çıxışı həm məzmun, həm də siyasi mesajları baxımından xüsusi diqqət çəkdi. Dövlət başçısı Azərbaycanın şəhərsalma siyasətini tarixi irsin qorunması, müasir urbanizasiya, postmünaqişə bərpası və ekoloji transformasiya kimi əsas istiqamətlər üzərindən təqdim etdi.Prezident İlham Əliyev çıxışında vurğuladı ki, Bakı qədimliklə müasirliyin harmoniyasını özündə birləşdirən nadir şəhərlərdən biridir. Dövlət başçısı İçərişəhərdən başlayaraq Bakı bulvarına, XIX əsr Avropa memarlığına qədər paytaxtın memarlıq müxtəlifliyini Azərbaycanın tarixinin və sivilizasiya kodunun göstəricisi kimi təqdim etdi. Prezidentin “qədimliklə yenilik arasında təbii vəhdət mövcuddur” fikri Azərbaycanın şəhərsalma fəlsəfəsinin əsas tezisi kimi ön plana çıxdı.Çıxışda diqqət çəkən mühüm məqamlardan biri 2026-cı ilin Azərbaycanda “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan olunması oldu. Bu qərar dövlətin urbanizasiya siyasətinə strateji səviyyədə yanaşdığını göstərir. Prezident İlham Əliyev forumun Azərbaycanda keçirilməsini ölkəyə beynəlxalq etimadın göstəricisi kimi qiymətləndirdi və UN-Habitat ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsinin əhəmiyyətini vurğuladı.Dövlət başçısının çıxışında Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması məsələsi xüsusi yer tutdu. Prezident İlham Əliyev erməni işğalı dövründə Azərbaycan şəhərlərinin tamamilə dağıdıldığını, Ağdamın beynəlxalq müşahidəçilər tərəfindən “Qafqazın Xirosiması” adlandırıldığını xatırlatdı. Prezidentin təqdim etdiyi rəqəmlər həyata keçirilən quruculuq prosesinin miqyasını açıq şəkildə nümayiş etdirdi: son beş ildə 70 kilometr tunel çəkilib, 500 körpünün 435-i inşa olunub, beynəlxalq hava limanları, dəmir yolları, enerji və su infrastrukturu yaradılıb.Bu hissədə Prezident İlham Əliyevin əsas siyasi mesajlarından biri diqqət çəkdi: “Torpağın həqiqi sahibi yalnız qurur və yaradır”. Dövlət başçısı bununla Azərbaycanın postmünaqişə dövründə nümayiş etdirdiyi yanaşmanı – dağıntı deyil, quruculuq və reinteqrasiya siyasətini ön plana çıxardı. Hazırda 85 mindən artıq insanın keçmiş işğal olunmuş ərazilərdə yaşaması Böyük Qayıdış proqramının artıq real nəticələr verdiyini göstərir.Prezident İlham Əliyev şəhərsalmanı yalnız tikinti və memarlıq məsələsi kimi deyil, sosial rifah və insan həyatının keyfiyyətini müəyyən edən strateji siyasət sahəsi kimi təqdim etdi. Dövlət başçısı vurğuladı ki, insanların rahat yaşayışı üçün məktəblər, xəstəxanalar, sənaye zonaları və məşğulluq imkanları paralel şəkildə yaradılır. Bu yanaşma müasir urbanizasiya konsepsiyasının əsas prinsiplərinə tam uyğun gəlir.Prezidentin çıxışında Bakının ekoloji transformasiyası da xüsusi yer aldı. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, neft sənayesinin uzun illər yaratdığı ekoloji problemlərə baxmayaraq, son 20 ildə paytaxtın böyük hissəsi tamamilə yenilənib. Vaxtilə çirklənmiş sənaye zonası kimi tanınan “Qara şəhər”in bu gün “Ağ şəhər” layihəsinə çevrilməsi Azərbaycanın ekoloji şəhərsalma modelinin ən uğurlu nümunələrindən biri kimi təqdim olundu.İlham Əliyevin Formula 1 yarışını şəhər idarəçiliyi ilə müqayisə etməsi isə çıxışın ən yadda qalan siyasi-mənəvi mesajlarından biri oldu. Prezident bildirdi ki, şəhər rəhbərləri və qərar qəbul edənlər sürətli inkişafla tarixi irsin qorunması arasında düzgün balans qurmalıdırlar. Dövlət başçısının fikrincə, inkişafda cəsarətli olmaq vacibdir, lakin tarixi irs məsələsində son dərəcə ehtiyatlı davranmaq lazımdır.Forum çərçivəsində BMT rəhbərliyinin və UN-Habitat nümayəndələrinin çıxışları da Bakının beynəlxalq urbanizasiya gündəliyində mühüm mərkəzə çevrildiyini göstərdi. BMT Baş katibi Antonio Quterreş forumun qlobal şəhərsalma problemlərinin həllinə təkan verəcəyini vurğuladı. UN-Habitat rəhbərliyi isə Azərbaycanın tədbirə yüksək səviyyədə ev sahibliyi etdiyini xüsusi qeyd etdi.WUF13 forumu bir daha göstərir ki, Azərbaycan artıq yalnız enerji və geosiyasi layihələrlə deyil, həm də müasir şəhərsalma, dayanıqlı inkişaf və postmünaqişə bərpası sahəsində öz modelini təqdim edən dövlətlər sırasında yer alır.Prezident İlham Əliyevin çıxışında səslənən mesajlar Azərbaycanın urbanizasiya siyasətinin əsas prioritetlərini – tarixi irsin qorunması, müasir infrastrukturun qurulması, ekoloji transformasiya və insan amilinə əsaslanan inkişaf modelini aydın şəkildə ortaya qoydu.Bakıda keçirilən forumun nəticələri göstərir ki, Azərbaycan şəhərsalma sahəsində regional təcrübə mərkəzinə çevrilmək istiqamətində ardıcıl addımlar atır və bu proses dövlət siyasətinin strateji prioritetlərindən biri olaraq qalır. Məşhur Məmmədov,Milli Məclisin deputatı

Vətənpərvərlik tərbiyəsi müxtəlif formalarda, müxtəlif üsullarla aparılır. Bu üsullardan biri də veteranlarla görüşlərdir. Veteranların tarixə, milli mentalitetə söykənən söhbətləri istər yeniyetmələrin orduya hazırlığına, istərsə də əsgərlərin mənəvi hazırlığına təsirsiz ötüşə bilməz. Respublika Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Təşkilatının bu istiqamətdə fəaliyyəti təqdirəlayiqdir. Bu günlərdə Hərbi Dəniz Qüvvələrində keçirilən tədbirdə birinci dərəcəli kapitan Natiq Bağırov qonaqları təqdim etdi. Təşkilatın sədr müavini, ehtiyatda olan polkovnik Cəlil Xəlilov çıxışında bilavasitə şəxsi heyətlə işləyən zabitlərin üzərinə düşən vəzifələrdən, zabit-əsgər münasibətlərinin daha da möhkəmləndirilməsi zərurətindən əsgərin mənəvi hazırlığının döyüş hazırlığı qədər vacib olmasından danışaraq qeyd etdi ki, aprel döyüşləri həm ordumuzun gücünün, həm də ordu ilə xalqın birliyinin təsdiqi oldu. “Təsdiqləndi ki, ordumuz torpaqlarımızı işğaldan azad etməyə qadirdir, sülh danışıqları baş tutmasa, Ali Baş Komandanın döyüş əmrinə hazırdır.” Ehtiyatda olan polkovnik Adil Haqverdiyev çıxışında dedi ki, vətənpərvərlik hisslərinin daha dinamik yüksəlişi ordunun gücü deməkdir. “Ordumuz kifayət qədər güclüdür. Ən müasir silahlar da əsgərə həvalə edilir. Deməli, əsgərin həm döyüş, həm də mənəvi hazırlığı bir-biriylə təmasda aparılmalıdır. Zabitlərimiz bu amili həmişə diqqətdə saxlamalıdırlar.” Silahlı Qüvvələrimizdə, əsasən də Hərbi Dəniz Qüvvələrində 1-ci dərəcəli kapitan Aleksandr Qritçenko yaxşı tanınır. O, 51 kitab müəllifidir, 95 yaşı var. İstər təcrübəsini, istərsə də xatirələrini Silahlı Qüvvələrimizin əsgər və zabitləriylə böyük səxavətlə bölüşür. Tədbirdə iştirak edən qocaman hərbçi Böyük Vətən müharibəsində azərbaycanlı əsgər və zabitlərin xidmətlərindən, şücaətlərindən söz açaraq bildirdi ki, mən ömrümün yarısını Bakıda yaşamışam. “Özümü bakılı hesab edirəm. Silahlı Qüvvələrimizlə həmişə fəxr etmişəm. Ona sevinirəm ki, yazdığım kitablar Azərbaycan Ordusunun əsgər və zabitlərinin mənəvi hazırlığında az-çox gərəkli olur.” Sonra tədbir iştirakçılarına müraciətlə "Sevin Vətəni" - dedi. "Vətəni sevin, Xəzəri sevin. Gəncliyimin şahidi olan Bakı da, Xəzər də mənim ömrümün məbədidi...". 1-ci dərəcəli kapitan Zaur Hümmətov gərəkli tədbir üçün qonaqlara minnətdarlığını bildirdi. Sonda bir qrup zabit Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının idarə heyəti adından ordenlə, fəxri fərmanla təltif edildi. Tədbir bir daha təsdiqlədi ki, vətənpərvərlik dönməz prosesdir...   Rəşid HÜSEYNOV, "Azərbaycan Ordusu"

Biz onunla "Əli və Nino" kafesində görüş təyin etmişdik. 2009-cu il idi. Rəna xanım Parisdən yenicə qayıtmışdı. Parisdə UNESCO Rəna xanımın atası - böyük alim Musa Əliyevin doğum gününü təntənə ilə qeyd etmişdi. Mən ondan bu mövzuda müsahibə götürmək niyyətində idim. Zala zərif, təbii, ingilissayağı eleqant geyimdə bir xanım daxil oldu. Zahiri görkəmi yaşına uyğun və çox ciddi idi. Bir sözlə, qüssəli eleqant xanım. Biz masalardan birinin arxasında əyləşib söhbətə başladıq. Masa arxasına keçərək, dedim: - Rəna xanım, fikirləşirəm, sizə hansı sualı verim ki, üzünüz gülsün. Görünür, bu sualım çox gözlənilməz olmuşdu. Rəna xanım gülümsədi: "Ümumiyyətlə mən nadir hallarda gülürəm". - "Nə üçün?" - "Bilmirəm, uşaqlıqdan qüssəli xarakterim olub. Yəqin ki, çox tez yaşlaşmışam". Əlbəttə, burada zaman və genlər öz təsirini göstərmişdi. Rəna Paşayevanın babaları və ulu babaları arasında siyasətçilər, diplomatlar, maliyyəçilər, din və maarif xadimləri olub. Onlardan ən məşhuru - babası Məmmədtağı Əlizadə çar hökumətinin naziri, Rusiyanın Almaniyadakı elçisi, 1-ci Dövlət Dumasının deputatı, "Hümmət" Partiyasının əsasını qoyanlardan biri, "Əkinçi" qəzetinin fəal yazarı olub. 1918-ci il Şamaxı hadisələri zamanı daşnaklar tərəfindən diri-diri yandırılıb. Ailəsi xilas olmaq üçün qaçmağa məcbur olub. - Bu "Şamaxı qaçqını" hissi anama ömrünün sonuna qədər əzab verirdi. Atama görə qorxu hissi də onu heç vaxt tərk etmirdi, - Rəna xanım dedi. - Ağır illər idi. Ötən əsrin bütün repressiyaları bizim ailədən də yan keçməyib. Atası, onun dostları və o dövrün qorxusu barədə Rəna xanımın atası Musa Əliyev dünya şöhrətli alim olub. Bu azərbaycanlı alim rusiyalılara geologiya elminin əlifbasını öyrədib, əlcəzairlilərə neftlə zəngin olan Böyük Səhranın sirlərini açıb, Yura dövründə naməlum personajı axtarıb tapıb, Mezozoy dövrünün faunasının stratiqrafiyasına aid sanballı əsərlər dərc etdirib, Meksika, Danimarka, Hindistan və Livanda elmi konfranslarda çıxış edib. Ötən əsrin 30-cu illərinin ortalarından başlayaraq Azərbaycanda yüksək vəzifələr tutub: Dövlət Plan Komitəsinin sədri, Nazirlər Soveti sədrinin müavini, Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti və sair. Ona ehtiyac duyurdular, çünki o, yüksək səviyyəli peşəkar idi. Lakin hər bir plenumda - yeni layihənin icrasının başlanması müzakirə ediləndə də, Səməd Vurğunun müdafiəsindən və ya özünün cavabdeh olduğu bir yatağın işlənməsindən söhbət gedəndə də respublikanın rəhbəri Mircəfər Bağırov hədələyici tərzdə xəbərdarlıq edirdi: "Sən ağarmış başını Solovkidə qoyacaqsan". - O vaxt rəhbərlik stili belə idi, - deyə Rəna xanım dəqiqləşdirdi. - Bugünkü nəsil Solovki barədə heç nə bilmir, amma biz bilirdik. Bu dəhşətli sürgündən, demək olar ki, heç kəs qayıtmırdı. Atam, adətən, mülayim, xoşrəftar adam idi, amma belə günlərdə qanı qaralırdı və biz - uşaqlar, bilirdik ki, ona yaxınlaşmasaq, yaxşıdır. Anamla o, qapını bağlayıb nəyisə sakitcə müzakirə edirdilər. Ən lazımlı əşyaların yığıldığı balaca çamadan həmişə hazır vəziyyətdə idi. - O, Bakıdan köçüb getməyə hazırlaşırdı? - O, həbs olunmağa hazır idi. Bilirdi ki, növbəti "təmizləmə" siyahısında Səməd Vurğun, Mirzə İbrahimov və Musa Əliyevin adları var. ...O illərin repressiyaları barədə çoxlu proqram hazırlamışam və bir məsələ məni həmişə narahat edirdi. Rəna Paşayevaya həmin sualla müraciət etdim: "Nə üçün ağıllı adamlar onlara divan tutulmasını belə sakitcə gözləyirdilər? Nə üçün cəlladlardan qaçmırdılar?". - Hara qaçaydılar?! Qırxıncı illərin əvvəlində atamı Moskvaya, SSRİ Xalq Neft Komissarlığının Elm İdarəsinə rəhbərlik etməyə göndərdilər. Almanlar Moskvaya yaxınlaşırdı. Atam sözün hərfi mənasında bomba sədaları altında Moskvanın neft üzrə ali məktəblərini Qroznıya və Ufaya köçürürdü ki, kadr hazırlığı pozulmasın. Moskvada atamı paytaxtda saxlamağı qərara alırlar, lakin Bağırov Musa Əliyevin qayıtmasını tələb edir. Əslində, atamı güclə Bakıya qaytardılar və sonra... Bu nəsil romantiklər nəsli idi. Onlar öz Vətənini fədakarcasına sevirdilər. Heç nəyə baxmadan hakimiyyətə inanırdılar. - Lakin həm də ondan qorxurdular, eləmi? - Qorxurdular. Valideynlərimin yataq otağında hökumət telefonu vardı. Bu telefonla yalnız Bağırov zəng edə bilərdi. Həmin aparatın zəngi səslənəndə, - bu isə yalnız fors-major hallarda olurdu, - hərəmiz bir tərəfə qaçırdıq. Qorxumuzdan pıçıltı ilə danışırdıq... (bir qədər susdu). İndi də bir mühüm məsələdən söhbət düşəndə pıçıltı ilə danışıram. Mənə deyirlər: "Sən yenə səsini azaldırsan?" Mən isə cavab verirəm ki, yəqin, elə belə də həyatdan köçəcəyəm (kədərlənir). İndi keçmiş dövr barədə nostalgiya ilə danışanları görəndə təəccüblənirəm. Axı o dövrdə nə var idi? Növbələr, heç nə tapılmırdı, darısqal mənzillər, bir yerə getmək mümkün deyildi. Qorxu... Yox. Bu gün keçmişdən daha yaxşıdır. - Böyük adamın qızı olmaq çətin idimi? - Məsuliyyətli idi. Axı sən təkcə özünü təmsil etmirsən. Atamı hörmətdən salmamaq çox vacib idi. Çünki o da, biz də göz qabağında idik. Dövr isə sərt və təhlükəli idi. - Atanız kiminlə ünsiyyətdə olurdu? Sizin evə kimlər gəlirdi, onun dostlarından kimi xatırlayırsınız? - Azərbaycan elminin əsasını qoyanların, demək olar ki, hamısı bizim evdə olurdu, xüsusən atam Elmlər Akademiyasının prezidenti olan dövrdə. Səməd Vurğun, - o, vitse-prezident idi, - Mirəli Qaşqay, Əşrəf Əlizadə, Süleyman Vəzirov, Ədhəm Şıxəlibəyli, Şamil Əzizbəyov, Şəfaət Mehdiyev, Baba Babazadə - bir sözlə, neft geologiyasının qızıl fondunun bütün qaymaqları. Çay süfrəsi sadə, münasibətlər təbii, şən olurdu. O vaxt intellektual diskussiyaları çox eşitmişəm. "Dünyanın yarısını ona tapşırmışdılar" - Necə oldu ki, siz şərqşünaslıq peşəsini seçdiniz? Yeri gəlmişkən, 1960-cı illərdə bu, Bakıda ən prestijli və dəbdə olan fakültələrdən biri idi. - Elədir, oraya çoxları can atırdı, çünki bu fakültə xaricə getməyə, Şərq ölkələrində işləməyə imkan verirdi. Amma mən hələ məktəb illərindən Yaxın Şərq ədəbiyyatını öyrənməyi arzu edirdim. 1968-ci ildə Livan ədəbiyyatına aid dissertasiya müdafiə etdim, 12 il Moskva Şərqşünaslıq İnstitutunda işlədim, Sudanda təcrübə keçdim, Əlcəzairdə oldum. Sonra Bakıya qayıtdım, 13 il Şərqşünaslıq İnstitutunda, daha sonra 14 il Vaşinqtonda çalışdım. Mənim həyat yoldaşım Hafiz Paşayev ABŞ-da müstəqil Azərbaycanın ilk fövqəladə və səlahiyyətli səfiri olub. ...Hafiz Paşayevin səlahiyyətləri dairəsinə ABŞ-dan əlavə digər dövlətlər - Kanada, Meksika, Kuba, Latın Amerikası ölkələri də daxil idi. Şair Nəriman Həsənzadə bununla əlaqədar zarafatla deyirdi: "Sənə dünyanın yarısını tapşırıblar". Yadımdadır, Hafiz Mircəlal oğlundan soruşdum ki, ilk günlər Amerikada Azərbaycan səfiri üçün ən mürəkkəb sual nə idi? Səfir xatırlayırdı: O vaxt Vaşinqtonda az adam bilirdi ki, Azərbaycan Abican ilə Abuca arasında yerləşən ekzotik Afrika guşəsi deyil, suveren dövlətdir. Ən mürəkkəb sual da lakonik səslənirdi: nədən başlamalı? "Vaşinqton Post" qəzetində dərc edilmiş bir yazı məni, sadəcə, şok etdi. Ağ Evdə Azərbaycana görə cavabdeh olan yüksəkrütbəli şəxs telefonda öz xanımı ilə söhbət edir. Bu arada, onun köməkçisi qaça-qaça gəlir və deyir ki, Azərbaycanda vəziyyət yenidən gərginləşib. Məmur öz xanımından sakitcə soruşur: "Əzizim, sən bilmirsən ki, Azərbaycan harada yerləşir?" Rəna xanım da ərinin sözlərini təkrar edir: - Bəli, 1990-cı illərin əvvəli olduqca mürəkkəb dövr idi. İnformasiya blokadası. Hamı ermənilərə tərəfdar çıxır. Hara getsən, hər yerdə soruşurlar: "Siz nə üçün onları öldürürsünüz?". Anamın dərdi barədə danışmaq istəyirəm, ermənilər onun atasını öldürüb, evlərini yandırıblar. Heç kəs bunu eşitmək istəmir. Nə konqresmenlər, nə senatorlar, nə Ağ Evdəkilər, hətta şəxsi söhbətlər zamanı da. Qarşımızda "Berlin divarı" dayanmışdı və Hafiz sözün hərfi mənasında bu divarı dəf etməyə çalışırdı. Mənim əllərim yanıma düşmüşdü. ...Kənardan baxanda diplomatın həyatı monoton, yeknəsəq, hər gün çox böyük səbir tələb edən yorucu işlə dolu həyatdır. Zahirən o qədər də effektli görünməyən bu həyat, əslində, dərin daxili temperament, fikir temperamenti ilə doludur. - Gecələr çox vaxt yataqda uzanıb, amma yatmırdım, - deyə Hafiz Paşayev xatırlayırdı, - özümün və xalqımın təhqir olunması fikri mənə dinclik vermirdi. Axı işğal edilmiş ərazilər, öz yurdundan silah gücünə qovulmuş insanlar mənim millətimə mənsubdur. Nə üçün? Nəyə görə? Hansı haqla? - Belə vəziyyət çoxmu davam etdi? - Üç-dörd il, - Rəna xanım dedi, - o vaxt Hafiz peşəkar diplomat deyildi. O, fizika-riyaziyyat elmləri doktorudur, buna görə də elm adamlarının qapılarını döyməyə başladı. Ölkəni gəzir, Kolumbiya, Harvard, Berkli universitetlərində çıxışlar edirdi. Mən səfir xanımları ilə görüşür, onların vasitəsilə ərəb dünyası ilə əlaqə yaradırdım. ...Rəna xanım Hafiz Paşayevin ABŞ prezidentləri Buş və Klinton ilə mühüm tanışlıq görüşlərində iştirak edirdi, belə görüşlərdən yaranan ilk təəssüratın böyük əhəmiyyət kəsb etməsi isə diplomatik dairələrdə yaxşı məlumdur - Rəna xanıma xas olan kübarlıq, ağıl, davranış maneraları uzun müddət onların yadında qalırdı! Ərəb ölkələrinin səfirləri ilə Hafiz Paşayevin diskussiyalarında Rəna xanımın iştirakının əhəmiyyətini lazımınca qiymətləndirmək çətindir - filologiya elmləri doktoru, şərqşünas, ərəbşünas qadının ərəb dünyasına aid bilikləri diplomatları yaxşı mənada heyrətləndirirdi. Beləcə, onlar addım-addım vəziyyəti dəyişdilər. Böyük səbir tələb olunurdu. Onlar heç nəyi nəzərdən qaçırmırdılar. Bəzən ən gözlənilməz tərəfdən uğur qazanmaq olardı, bu hətta kuryoz təsir bağışlayırdı. - Vaşinqtonda Konqres klubu var, - Rəna Paşayeva xatırlayırdı, - orada fəaliyyətdə və istefada olan konqresmenlərin xanımları hər il böyük ziyafət təşkil edirlər. Məni hər il dəvət edirlər, mən də hər ilə səliqə ilə gəlirəm. Hər dəfə də məndən nəzakətlə soruşurlar: "Siz kimsiniz? Hansı ölkədənsiniz?" Qəbullar müxtəlif, bəzən tematik olurdu. Bir dəfə ölkələr öz milli geyimlərini nümayiş etdirməli idilər. Bizim milli geyimimizi bir azərbaycanlı tələbə qız nümayiş etdirdi. Onu Amerikanın ali məktəblərinin birində axtarıb tapmışdıq. Uca boylu, şux qamətli, kürən saçlı bir qız idi. Çox gözəl idi. Onu gurultulu alqışlarla qarşıladılar. Qız podiumdan düşəndə bütün kişilər onun əlini sıxmağa çalışırdı... O vaxtdan etibarən mən klubda görünəndə dərhal məni tanıyırdılar: "Ah, Sizin o qız necə gözəl idi!". Bəlkə də, xırda məsələdir, amma nəticəsi yaxşı olmuşdu... Heydər Əliyev ölkədə hərc-mərcliyə son qoyaraq, sabit siyasi vəziyyət yaratmağa nail olanda, demək olar ki, hər şey əsaslı şəkildə dəyişdi. Neftlə bağlı "Əsrin müqaviləsi" imzalananda isə, əlbəttə, bizi eşitməyə, anlamağa, bizə hörmət etməyə başladılar. "Raisa Qorbaçovanın brilyant üzüyü" Yeri gəlmişkən, kiçik bir haşiyə. Dünya praktikasında taleyüklü problemlərə təsir göstərən diplomatların xanımları çox olub. Təəssüf ki, bəzən mənfi təsir göstərənlər də olub. Qorbaçovun dövründə SSRİ-nin ABŞ-dakı səfirinin xanımının əhvalatı çoxlarına məlumdur. Dubinin Z.Bjezinskinin təbirincə desək, "qəşəng yalançı" idi. Onun arvadı Lyana Dubinina, - qızlıq soyadı Xaçaturyan, - ABŞ-dakı erməni diasporunun Rusiya səfirliyi ilə əlaqəsini yaratmışdı. Raisa Qorbaçovanın erməni diasporu ilə görüşünü də məhz o təşkil etmişdi. Bunun müqabilində Raisa Qorbaçova ABŞ-dakı erməni icmasından qədim brilyant üzüyü hədiyyə almışdı. Həmin brilyant üzük ilə əlaqədar Almaniyada çıxan "Ştern" jurnalında dərc edilmiş kollajda Raisa Qorbaçovanın barmağındakı brilyant üzüyün şüası Azərbaycan xəritəsində Dağlıq Qarabağın üzərinə düşür. Məhəbbət, müharibə, siyasətçi qadınlar və yaxşı insanlar haqqında İlk baxışdan, ilk görüşdən məhəbbətin nə demək olduğunu yaşlı nəsil bilir. Belələri həyatda onların qarşısına çıxmış çoxsaylı namizədlər arasından yeganə birini seçir, elə ilk görüşdə ona vurulur və öz hisslərini taleyüklü "odun, suyun və zəfərlərin içində" qoruyub saxlamağı bacarırlar. Bu sözlər Rəna və Hafiz Paşayevlərə aiddir. Onlar 55 il birgə yaşayıblar... Məktəbdə, səkkizinci sinifdə oxuyarkən tanış olublar. Dostluq ediblər. Məktəbi bitirəndən sonra Rəna ailəsi ilə bərabər Moskvaya köçüb. Sonra Hafiz Moskvaya gedib, aspiranturaya daxil olub. Evləniblər. - Hafizlə dostluğum çox möhkəmdir. Çox zərbələrə birlikdə sinə gərmişik. Var qüvvəmizlə bir-birimizi dəstəkləmişik (gülümsəyir)... Görürsünüz, yenə qüssəli mövzuya keçdik. - Siz dünyabaxışınıza görə necə adamlarsınız - optimist, pessimist, yoxsa romantik? - Çox güman ki, realistlərik. Hafiz yumor hissi olan realistdir, mən isə, sadəcə, realist. - Bu gün sizi qorxudan məsələlər varmı? - Bəli. Müharibə. Mən nəvələrim üçün qorxuram, dörd nəvəm var. Anam deyərdi ki, müharibədən qorxulu heç nə yoxdur. Mən hesab edirəm ki, müharibədənsə problemin uzun sürən olsa da, sülh yolu ilə həlli daha yaxşıdır. - Qadınlar vəziyyətə təsir göstərə bilərlərmi? - Mən Amerikada çox şey öyrənmişəm. Orada hara getsən - istər Ağ Ev olsun, istər Baş Qərargah və Pentaqon - hər yerdə qadınlardır. Oradakı çalışanların 50 faizi qadınlardır. Bizdə bu mənada görüləsi iş hələ çoxdur. Mənim fikrimcə, böyük siyasətdə qadınlar nə qədər çox olsa, dünyamız bir o qədər xeyirxah və təhlükəsiz olar. - Rəna xanım, Siz həyatınızdan razısınızmı? - Bir dəfə qadın qohumlarımdan biri dedi ki, təbiət bizim üzərimizdə istirahət edir, çünki biz atalarımız qədər yüksək mövqelərə çatmamışıq. Cavabında mən dedim ki, nə üçün çatmamışıq? Biz, sadəcə, yaxşı insanlarıq. Məgər bu azdırmı? Məncə, çoxdur, lap çoxdur, çünki yaxşı insanlar azdır. ...Mən nə üçün məhz bu söhbəti xatırladım? Bu həftə Rəna xanım Paşayeva dünyasını dəyişdi... Məhz işğalçı ermənilər yenidən təxribat törətdikləri gün. Yenə atışma. Yenə qan. Yenə kədər, elə bil ürəyinə dammışdı. Əlvida, gözəl, qüssəli xanım, rahat yat. Nadejda İsmayılova Milli.Az

Zəfərin səsi bu gün Azərbaycanın hər nəfəsindən ucalır. 8 Noyabr Azərbaycan xalqının qürur, şərəf və birlik günüdür. Bu gün təkcə bir bayram deyil, həm də bir millətin dirçəlişinin, bir ordunun qəhrəmanlıq dastanının rəmzidir. Bu zəfərin arxasında minlərlə igidin, yüzlərlə komandanın qətiyyəti, dəyanəti və Vətən sevgisi dayanır. O igidlərdən biri də ömrünü Vətənin səmasına, torpağına və bayrağına həsr etmiş əsl sərkərdə - general-mayor Zaur Rüstəmovdur. Zaur Rüstəmovun ömür yolu sədaqətin, fədakarlığın və peşəkarlığın dastanıdır. O, sanki səmanın qoynunda Baba Dağının, Küpüc Dağının zirvələrindən ucalan yel kimi böyüyüb. Mavi göyləri özünə məbəd, Vətəni isə müqəddəs and yerinə çevirib. Azərbaycanın mavi səmasını qorumaq, onu düşməndən müdafiə etmək yalnız cəsarət deyil, həm də bilik, dəyanət tələb edir. Bu çətin, amma şərəfli missiyanı general-mayor Zaur Rüstəmov illərdir mərdliklə və qürurla yerinə yetirir. Səma azadlığın, gücün və qürurun rəmzidir. Bu səmanın qəhrəmanları isə millətin şərəf tarixini yazan igidlərdir. General-mayor Zaur Rüstəmov həmin igidlərdən biridir. Onun adı Zəfərin ucalığında, Vətən səmasının mavi qatlarında əbədi həkk olunub. Zaur Zeynalabdul oğlu Rüstəmov 1975-ci ildə İsmayıllı rayonunun Kürdmaşı kəndində müəllim ailəsində dünyaya göz açıb. İlk təhsilini doğma kənd məktəbində alan Zaur Rüstəmov uşaqlıqdan Vətən sevgisi ilə yaşayırdı. Bu sevgi onu Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyə, daha sonra isə 1992-ci ildə dövlətimizin göndərişi ilə Türkiyəyə - hərbi aviasiya təhsilinə apardı. 1996-cı ildə Vətənə dönən Zaur Rüstəmov müasir Azərbaycanın ilk milli hərbi təyyarəçilərindən biri kimi səma keşikçisinə çevrildi. O vaxtdan bəri Azərbaycanın Hərbi Hava Qüvvələrində xidmət edir və bu yolda yüzlərlə gənc zabitə örnək olub. Peşəkar fəaliyyəti dövründə Zaur Rüstəmov Azərbaycanın hərbi tarixində silinməz izlər qoyub. O, Azərbaycan Ordusunun 100 illiyinə həsr olunmuş hərbi paradda, eləcə də 8 Noyabr Zəfər paradında səma qəhrəmanlarına rəhbərlik edərək Vətən səmasının gücünü dünyaya nümayiş etdirib. 2022-ci ilin may ayında Bakıda keçirilən “Teknofest Azərbaycan” festivalında o, “Baykar Texnologiya”nın rəhbəri Selçuk Bayraktarı müşayiət edərək MiG-29 qırıcı təyyarəsi ilə birgə uçuş həyata keçirib. Bu tarixi an həm qardaşlığın, həm də Azərbaycan aviasiyasının gücünün rəmzinə çevrilib.   25 iyun 2022-ci ildə Prezidentin sərəncamı ilə ona general-mayor ali hərbi rütbəsi verilib, 7 noyabr 2024-cü ildə isə Müdafiə Nazirliyinin Hərbi Hava Qüvvələri Komandanının müavini -Hava Döyüş Komandiri vəzifəsinə təyin olunub. O, xidmətlərində göstərdiyi igidliyə və peşəkarlığa görə Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev tərəfindən dəfələrlə mükafatlandırılmışdır. Zaur Rüstəmovun sinəsində parlayan “Qarabağ” ordeni, “Cəbrayılın azad olunmasına görə”, “Füzulinin azad olunmasına görə” və “Ağdamın azad olunmasına görə” medalları bu xalqın ona olan dərin minnətdarlığının və ehtiramının təcəssümüdür. Zaur Rüstəmov kimi igidlər sayəsində bu gün Azərbaycanın səması azad, bayrağımız uca, xalqımızın ruhu yenilməzdir. Onun həyatı göstərir ki, səma həm də ruhun azadlığına açılan qapıdır. Zəfərin səsi səmalardan gəlir - o səs Zaur Rüstəmov kimi qəhrəmanların ürək döyüntüsündə, Vətən sevgisində və hər addımında yaşayır. Xalqımız onun kimi oğulları ilə qürur duyur. Çünki Zaur Rüstəmov kimi qəhrəmanlar yalnız torpağı deyil, xalqın ruhunu, Vətənin namusunu qoruyurlar. Onların fədakarlığı sayəsində bu gün Azərbaycan güclənir, bayrağımız səmalarda dalğalanır, Zəfərin səsi nəsillərin qəlbində əbədi yaşayır. Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik Cəlil Xəlilov