Azərbaycan xalqı 2021-ci ilə uğurla yekun vurdu. Ölkəmiz 2020-ci ildə düşmən üzərində qazandığımız möhtəşəm Qələbəmizdən, ərazi bütövlüyümüzün bərpasından sonra daha da möhkəmləndi. Avropa İttifaqı, dünya dövlətləri Azərbaycanın regionda yaratdığı yeni reallığı qəbul etməyə məcbur oldular. Uğurla inkişaf edən ölkəmizin dünyada nüfuzu getdikcə güclənməkdədir.   Bu fikirləri Azərtac-a açıqlamasında "Sağlamlığın qorunması" İctimai Birliyinin sədri, tibb üzrə fəlsəfə doktoru Yazgül Abdiyeva deyib.   Y.Abdiyeva Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı ilə 2022-ci ilin “Şuşa İli” elan edilməsinin mühüm və əlamətdar hadisə olduğunu bildirib. Şuşanın müqəddəs şəhər olduğunu diqqətə çatdıran QHT sədri ötən müddət ərzində burada mühüm işlərin görüldüyünü qeyd edərək deyib:   “Şuşada Azərbaycanın musiqi və incəsənət dahilərinin ruhları dolaşır. İkinci Qarabağ müharibəsinin gedişində dönüş nöqtəsi olan Şuşa döyüşləri qəhrəmanlıq dastanı nümunəsidir. Bu torpaq, bu şəhər cəsur igidlərimizin qanı ilə suvarıldığı üçün müqəddəsdir. Prezident İlham Əliyevin Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü və Yeni il münasibətilə xalqa təbrikində vurğuladığı kimi, biz İkinci Qarabağ müharibəsini, işğal dövründə törədilmiş vəhşilikləri unutmamalıyıq və unutmayacağıq. Biz şəhidlərimizin xatirəsini daim öz qəlbimizdə yaşadacağıq”.   Y.Abdiyeva qeyd edib ki, digər ərazilərimiz kimi, 30 ilə yaxın işğaldan əziyyət çəkən Şuşamız indi azad nəfəs alır. Şuşada infrastruktur yenilənir, bərpa və quruculuq işləri sürətlə aparılır. Mədəniyyət paytaxtımız ötən il “Xarıbülbül” musiqi festivalı, Vaqif Poeziya Günləri kimi möhtəşəm tədbirlərə ev sahibliyi etdi. Dünya Azərbaycan musiqisinin əzəmətini, gözəlliyini bir daha gördü. Əminliklə deyə bilərik ki, Qarabağın incisi Şuşamız daha da inkişaf edəcək, daha da gözəlləşəcək.   “Dövlətimizin başçısı xalqa təbrikində regionda çoxtərəfli əməkdaşlıq platformasının formalaşdığını və bunun Azərbaycanın maraqlarına cavab verdiyini qeyd etdi. Humanist prinsipləri dövlət siyasətində hər zaman əsas tutan Prezident İlham Əliyev onu da vurğuladı ki, nə vaxtsa Ermənistanla da qonşuluq əlaqələrinin qurulacağı mümkün ola bilər. Bu isə reallıqla barışmaqdan başqa çarəsi qalmayan qonşumuzdan asılıdır. Regional çərçivədə öz rolunu artırmaq artıq onun öz öhdəsindədir”, - deyə Yazgül Abdiyeva vurğulayıb.   Şuşanın rəşadətli Azərbaycan Ordusu tərəfindən işğaldan azad edilməsinin hər bir həmvətənimizə qürur hissi yaşatdığını deyən QHT sədri bu sevinci bizə yaşadan şəhidlərimizə, qazilərimizə, Prezident Ali Baş Komandan İlham Əliyevə təşəkkürümüzü bildirib.  

Ekspertlər müharibənin olmayacağını deyir, amma təcili yardım maşınlarının yenilənməsini vacib sayırlar “Paytaxt və respublikanın digər şəhər və rayonlarında fəaliyyət göstərən tibb müəssisələrinin, təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardım məntəqələrinin ümumilikdə 1487 ədəd təcili tibbi yardım avtomobili ilə təmin edilməsi nəzərdə tutulub”. Bunu TƏBİB-in icraçı direktoru Vüqar Qurbanov “TƏBİB - Tibbdə müasir keyfiyyət mərhələsi: real perspektivlər, gələcəyə baxış” adlı hesabat konfransında çıxışı zamanı deyib. O bildirib ki, indiyə kimi tibb müəssisələri 909 tibbi yardım avtomobili ilə təmin edilib: “Bugünlərdə ölkə başçısına təqdim edilən ”Mercedes-Benz" markalı təcili tibbi yardım avtomobillərinin 37-si sadə diferensiallı, 7-si xüsusi 2 diferensiallı, 20-si reanimobil və 1-i perinatal küvezli olmaqla, ümumilikdə 65 ədəddir. Avtomobillər xəstə tibb müəssisəsinə aparılarkən artıq yolda müalicəyə başlamağa imkan verən geniş çeşiddə dərmanlar və tibbi avadanlıqlarla təmin edilib. Belə ki, avtomobillərin komplektasiyası istənilən vəziyyətdə olan pasiyentlərin daşınmasına imkan verir. Yeni alınmış təcili tibbi yardım avtomobillərinin bölgüsü aparıldıqdan sonra ümumilikdə ölkə üzrə istifadədə olan təcili tibbi yardım avtomobillərinin sayı 974 olacaq". Bu açıqlamadan sonra sosial şəbəkələrdə “TƏBİB 1500-ə yaxın təcili yardım sifariş edib. Yenə böyük müharibə ehtimalı var” kimi iddialara da rast gəlinir. Bu iddiaları gücləndirən səbəblərdən biri də ölkənin səhiyyə sisteminə tibb personalı cəlb edilməsi ilə bağlı çoxsaylı elanlardır. Həmin elanlarda tibb bacıları və tibb qardaşları axtarıldığı bildirilir, bundan əlavə, yararlı könüllülər, vətəndaşlar işə dəvət olunur. Üstəlik, iki il öncə bitmiş Vətən müharibəsindəki zəfərimizi sülh müqaviləsi vasitəsilə Ermənistana qəbul etdirməmizdə də ciddi problemlər yaşayırıq. Bu sahədə bütün proseslər və danışıqlar dalana dirənib. Çoxsaylı ekspertlər hərbi zəfərimizin siyasi fakta çevrilməsi üçün yenidən güc tətbiqini qaçılmaz sayırlar. Qarabağda cərəyan edən hadisələr də müharibə versiyasını və bu barədə iddiaları gücləndirir. Odur ki, hər kəs əlamət axtarır. TƏBİB rəhbərinin dedikləri isə savaş iddialarını gücləndirən detal kimi qəbul olunub. Bəs əslində məsələnin mahiyyətində nə dayanır? Azərbaycan səhiyyə sisteminə milyonlarla yatırımı nə üçün qoyur?  Ekspertlərdən biri ‘’Yeni Müsavat’’ın müxbirinə deyib ki, İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı, habelə postmüharibə dövründə xeyli sayda təcili tibbi yardım maşınlarımız sıradan çıxıb, köhnəlib. Habelə, elə rayonlar var ki, orada çağırışa həkimlər hələ də 70-80-ci illərin istehsalı olan furqon QAZ-24-lə gedirlər. Fakt budur ki, TTY maşın parkı çox köhnə idi, yenilənməsi zəruri idi. O zaman aydınlaşdırmağa çalışdıq -  bizi müharibəmi, yoxsa keyfiyyətli tibbi xidmətmi gözləyir? 1500 təcili tibbi yardım maşını nə üçün alınır?  Cəlil Xəlilov Ehtiyatda olan polkovnik, Respublika Veteranlar Təşkilatının sədr müavini, dosent Cəlil Xəlilov mövzu ilə bağlı “Yeni Müsavat”a dedi ki, bu məsələnin müharibə ilə heç bir əlaqəsi yoxdur: “Müharibə dövründə bütün hərbçilərimiz tam olaraq tibbi ləvazimatlarla, maşınlarla təmin olunmuşdu. Onların ehtiyat imkanları da genişdir. Sadəcə, insanların sağlamlığına TƏBİB tərəfindən diqqətin artması müşahidə olunur. Həm də avadanlıqlar müasirləşdirilir. O avtomobillərin çoxu köhnəlib, uzun müddət işlədilib, indi müasir avtomobillərin içərisində lazımi tibbi avadanlıqlar təchiz edilir. Bir çox hallarda tibb personalı tıxac səbəbindən xəstəxanaya yetişə bilmir. Yəni avtomobilin içərisində  onlara müəyyən yardımlar göstərilir ki, insan sağlamlığını qoruya bilsinlər. Hətta içərisində əməliyyat etmək imkanı olan avtomobillər də var.  Lazımdırsa, bu cür avtomobillər alınacaq.  Prezident son zamanlar səhiyyə sahəsinə xüsusi diqqət ayırır. Dövlət tərəfindən atılan bu addımlar olduqca təqdirəlayiqdir. Bunun da xeyrini xalq hiss edəcək. Fikrimcə, burada başqa məqsəd yoxdur”. Ekspert yaxın gələcəkdə müharibənin olub-olmayacağı ilə bağlı deyilənlərə belə fikir bildirib: “Laçın dəhlizində Azərbaycan dövlət qurumları, DİN, DTX, Dövlət Nəzarət Məntəqəsi yaradılmalıdır. Laçın dəhlizində separatçıların, erməni qanunsuz hərbi birləşmələrinin fəaliyyətinə son qoyulmalıdır. Qeyri-qanuni olaraq Azərbaycan sərhədlərindən keçib terror aktları törətməyə cəhd edənlərin qarşısı alınmalıdır. Azərbaycan Prezidenti bütün imkanlardan istifadə edir. Diplomatik imkanlardan, beynəlxalq təşkilatların gücündən istifadə edir, dünyanın aparıcı ölkələri ilə danışıqlar aparır, dövlət maraqlarını ortaya qoyur. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bütün dünya tanıyırsa, təbii ki, bu məsələlər də həllini tapmalıdır. 30 il bütün beynəlxalq təşkilatlar arasında, xarici dövlətlər qarşısında təkliflər verdik. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı qərarlar qəbul etsə də, yerinə yetirmədi. Amma Azərbaycan bunun öz yolunu tapdı. Buna görə BMT Azərbaycana təşəkkür etməlidir ki, onların qərarının icra mexanizmini biz tapdıq. Əgər təkliflər verilirsə, bunu icra etmirlərsə, yenə təxribatlar törədirlərsə, terror aktları törədirlərsə, cavabını Azərbaycan dövləti verəcək. Azərbaycanın buna imkanları var, Azərbaycan güclü orduya malikdir. İqtisadi imkanlara malikdir. Orada yaşayan ermənilər Azərbaycan qanunlarını qəbul edirsə, bizim pasportumuzu daşıyırsa, burada yaşamaq arzusu varsa, onlar üçün də qapı açıqdır. Amma dinc yaşasınlar, ərazi iddialarına düşməsinlər. Təbii ki, bunlar yerinə yetirilmədikdə Azərbaycan məcburdur hərbi gücü ilə bu məsələləri həll etsin. Hələ danışıqlar davam etdirilir. Xarici dövlətilər, beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycanın ədalətli mövqeyini müdafiə edirlər, təkliflər verirlər. Yəqin ki, bu, prosesə öz təsirini göstərəcək. Sülh şəraitində bu məsələlər həll olunacaq. Delimitasiya və demarkasiya məsələsi həll olunacaq. Dəhliz də açılacaq. Bu, beynəlxalq tələblərdir. Bu, təkcə Azərbaycanın tələbi deyil. Bu, beynəlxalq hüquq normalarıdır ki, qonşu dövlətləri də buna riayət etməlidir".

Bugünlərdə paytaxtda özünü qazi kimi təqdim etməklə, hərbi geyimdə əlil arabasında dilənçilik edən şəxsin əməlləri polis tərəfindən ifşa edilib. Məlum olub ki, 1996-cı il təvəllüdlü Ağdaş rayon sakini Ümid Məmmədov bu addımı  daha asan və daha çox “qazanc” əldə etmək məqsədilə atıb. Bununla bağlı Veteran.gov.az-a açıqlama verən Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədr müavini, hərbi-siyasi ekspert, polkovnik Cəlil Xəlilov bu kimi halların təəssüf doğurduğunu bildirib: “Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı olaraq dəfələrlə bildirmişik ki, hər hansı bir şəxsin qazi, veteran adından sui-istifadə etməsi yolverilməzdir. Çünki qazi və veteran adı müqəddəsdir. Biz bu adı, onun müqəddəsliyini qorumalı, bu adın adiləşməsinə, hörmətdən düşməsinə imkan verməməliyik. Lakin təəssüflər olsun ki, bütün bunlara baxmayaraq,  bu gün də veteran adından, qazi adından sui-istifadə hallarına rast gəlinməkdədir. Bugünlərdə özünü qazi kimi təqdim edib dilənçiliklə məşğul olan şəxsin polis əməkdaşları tərəfindən ifşa edilməsi faktı buna nümunədir. Cəmiyyət bu kimi hallara qarşı diqqətli olmalı, qazi adından, veteran adından sui-istifadə hallarına qarşı barışmaz mövqe ortaya qoymalıdır. Veteranların, qazilərin özü də bu cür neqativ hallarla mübarizədə aktivlik sərgiləməli, kimsənin onların xidmətinə, daşıdıqları şərəfli qazi adına kölgə salmasına imkan verməməlidir. Bildiyiniz kimi, Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı olaraq respublikamızın müxtəlif bölgələrində silsilə tədbirlər təşkil edir, “Nəsillərin görüşü” adlı zona konfransları keçiririk. Həmin konfranslarda dövlətimizin şəhid ailələrinə, müharibə əlillərinə, veteranlara diqqət və qayğısı ilə yanaşı, bu kateqoriyadan olan vətəndaşlarımızın təklif və qayğıları ilə də maraqlanırıq.  Şəhid ailəlrini, müharibə əlillərini, qaziləri dinləyir, onların səsləndirdikləri təklif və problemləri birlikdə müzakirə edir, birgə çıxış yolları axtarırıq. Təşkilatımız hər ay xeyli sayda veteran və qazinin müxtəlif dövlət qurumları ilə əlaqələndirilməsini təmin edir. Biz paytaxt və regionlardakı görüşlərdə veteranlara izah edirik ki, hər bir problem qanun çərçivəsində öz həllini tapmalı, qeyri-qanuni iddia və əməllərə yol verilməməlidir. Çünki Azərbaycan hüquq dövlətidir və bu dövlət hər bir vətəndaşının haqqını qorumağa qadirdir. Şəhid ailələrinə, qazi və veteranlarımıza dövlətimiz tərəfindən göstərilən qayğı və diqqət bunu bir daha sübut edir. Ümid edirəm ki, birgə səylərimiz nəticəsində yaxın gələcəkdə bu kimi neqativ hallar aradan qalxacaq və ictimai rəyi yanıltmağa yönəlik belə cəhdlərə şahid olmayacağıq”.  

Bu gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin ad günüdür. Bu əlamətdar günlə bağlı Azərbaycan Gözdən Əlillər Cəmiyyətinin sədri Səmyar Abdullayevlə söhbət etdik: -Səmyar bəy, bu gün Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin ad günüdür. Sizcə İlham Əliyev faktoru Azərbaycanın dünəni və bugünü baxımından nəyi ifadə edir? -Öncə ad günü münasibətilə Azərbaycan xalqının böyük oğlu, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevi təbrik edir, ona uzun ömür, cansağlığı, müvəffəqiyyətlər arzulayıram. İlham Əliyev sadəcə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti deyil. İlham Əliyev həm də bu xalqın mübarizə və qəhrəmanlıq simvoludur. Müzəffər Ali Baş Komandanın 30 ildir ki, davam edən Qarabağ problemini Azərbaycanın maraqları konteksində qətiyyətlə həll etməsi, erməni işğalındakı torpaqlarımıza azadlıq gətirməsi dövlətçilik tariximizin ən qürurverici hadisəsidir. İlham Əliyev işğaldakı torpaqlarımızı azad etməklə həm də milli qürurumuzu bərpa etdi, Azərbaycanın bütün dünyadakı nüfuzunu gücləndirdi. Ali Baş Komandan bu zəfəri ilə bütün dünyaya sübut etdi ki, Azərbaycan xalqı yenilməzdir və heç vaxt hər hansı zorakılığa, təhdidə boyun əyməyəcək, öz ərazisinin bir qarışını belə kimsəyə gzəştə getməyəcək. -Prezident İlham Əliyevin hakimiyyəti dövrü, həm də böyük sosial layihələr dönəmi kimi tarixə düşüb. Bu layihələr əlillərin, aztəminatlı ailələrin yaşamı baxımından nələri dəyişib? -Azərbaycan sosial layihələrin miqyasına görə dünyanın ən qabaqcıl dövlətlərindən biridir. Qürurvericidir ki, dövlətimiz hətta 44 günlük Vətən müharibəsi dönəmində belə hər hansı sosial layihədən imtina etməmiş, bu layihələrin hər biri yüksək dəqqilik və qətiyyətlə icra edilmişdir. Prezident İlham Əlliyevin diqqəti və qayğısı sayəsində həyata keçirilən sosial siyasət milyonlarla vətəndaşımızın rifahının, mənzil-məişət şəraitinin daha da yaxşılaşmasına böyük töhfə vermiş, onların sabaha inamla addımlamasında mühüm rol oynamışdır. Biz bi reallığı rəqəmlərin timsalında daha aydın görürük. Məlumat üçün qeyd edək ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin açıqladığı rəqəmlərdən də görünür ki, adəçəkilən qurumun tabeliyindəki Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyi bu ilin 11 ayında əlilliyi olan 113 min şəxsi reabilitasiya xidmətləri ilə təmin edib. Onlardan 61,1 mininə ambulator, 26,5 mininə stasionar və icma əsaslı, digərlərinə səyyar və onlayn formada, sosial-psixoloji, ippoterapiya istiqamətləri üzrə reabilitasiya xidmətləri göstərilib. Agentliyin reabilitasiya müəssisələrində ənənəvi üsullarla yanaşı, qabaqcıl dünya təcrübəsinə uyğun reabilitasiya metodları (robotic, sosial-psixoloji reabilitasiya, yoqa, ippoterapiya, rəqs terapiyası və s.) də tətbiq edilir. 2024-cü  ilin 10 ayında Agentlik tərəfindən işlə təmin edilənlərdən 9500-ə yaxını, özünüməşğulluq proqramı çərçivəsində kiçik təsərrüfatları qurulanlardan 1300 nəfəri əlilliyi olan şəxslər olub. Həmin dövrdə əlilliyi olan 421 şəxs isə peşə hazırlığına cəlb edilib. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinin uşaq reabilitasiya mərkəzləri tərəfindən yanvar-oktyabr aylarında 18 yaşadək əlilliyi olan 33 min şəxsə reabilitasiya xidmətləri göstərilib.Onlardan 1,7 min nəfəri stasionar, 22 mindən çox nəfəri ambulator, digərləri icma əsaslı, onlayn, ippoterapiya, səyyar reabilitasiya xidmətlərinə cəlb olunub. Bu kateqoriyadan olan uşaqlar Agentliyin paytaxtda yerləşən 1 və 2 saylı Uşaq Reabilitasiya Mərkəzlərində, eləcə də Qəbələ və Şəmkir rayonlarındakı Uşaq Reabilitasiya Mərkəzlərində reabilitasiya xidmətləri ilə təmin edilirlər.   Bu ilin yanvar-oktyabr aylarında əlilliyi olan şəxsləri 82,8 min reabilitasiya vasitəsi ilə təmin edib. Onlardan  4, 6 mini təkərli oturacaq (o cümlədən 153 mühərrikli təkərli oturacaq), 1,7 mini aşağı və yuxarı ətraf protezi, habelə 2 mini eşitmə aparatı, 2,3 mini qoltuqaltı və dirsəkaltı ağac, 149-u korset olub. Həmin şəxslərə 2,9 min cüt protez ayaqqabı, 5,4 min cüt ortopedik ayaqqabı və s. reabilitasiya vasitələri də təqdim olunub. Bu ilin 10 ayı ərzində ümumilikdə  10,3 min nəfər əlilliyi olan şəxs reabilitasiya vasitələri ilə təmin edilib. Bütün bunlar yalnız 2024-c illə bağlı rəqəmlərdir və bu rəqəmlər Pezidentimizin həssas kateqoriyadan olan vətəndaşlarımıza olan böyük qayğısından xəbər verir. -Səmyar bəy, gözdən əlil vətəndaşlarla bağlı həyata keçirilən layihələr haqqında nə deyə bilərsiniz? -Bütün əlillərimiz kimi gözdən əlil vətəndaşlarımız da Prezidentimizin, dövlətimizin qayğısını daim üzərlərində hiss edib. Onların mənzillə təminatı, sosial rifahlarının yaxşılaşması istiqamətində müntəzəm addımlar atılıb. Gözdən əlil vətəndaşlarımız üçün inşa edilən binalardan biri  2015-ci ilin 24 dekabr tarixində - Prezidentimizin ad günündə istifadəyə verildi ki, bu binanın da açılışında dövlət başçısı şəxsən iştirak etdi. 132 mənzilli bu binanın açılışında Prezident İlham Əliyev əlillərə olan dövlət qayğısından bəhs etdi, bu qayğının bundan sonra da davam edəcəyini vurğuladı. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən 2021-2024-cü illərdə500 nəfərə yaxın gözdən əlil mənzillə təmin edilib. Bu gün gözdən əllllər üçün Bakının Sabunçu rayonunun Zabrat qəsəbəsində Tədris-Bərpa Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Yüzlərlə gözdən əlil bu Mərkəzin imkanlarından istifadə edir. Bu Mərkəz Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə fəaliyyətə başlayıb və onun açılışında dövlət başçısı şəxsən iştirak edib. Mən fürsətdən istifadə edərək əlillərə, eləcə də gözən əlil vətəndaşlarımıza göstərilən diqqət və qayğıya görə Prezident İlham Əliyevə, Heydər Əliyev Fonduna, Fondun rəhbəri, Azərbaycan Respublikasının Birinci Vitse-prezidenti Mehriban Əliyevaya təşəkkür edirəm. Heydər Əliyev Fondu yarandığı ilk gündən etibarən əlillərin sosial rifahının yüksəldilməsi, müalicəsi istiqamətində böyük işlər görüb, mühüm layihələr həyata keçirib. Fondun dəstəyi ilə 1 saylı və 2 saylı Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün sosial xidmət müəssisələrində müasir tələblərə uyğun yaşayış və reabilitasiya şəraiti yaradılıb. Hər iki müəssisədə  5-18 yaşlarında 339 uşaq daimi dövlət təminatındadır. 2024-cü ildə də gözdən əlillərə dövlət dəstəyi siyasəti müntəzəm şəkildə davam etdirilib. -Səmyar bəy, qarşıdan həm də Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəyliyi Günü və Yeni İl bayramı gəlir. Bu bayramlar münasibəti ilə xalqımıza nə arzu edərdiniz? -Mən xalqımızı qarşıdan gələn bayramlar münasibətilə təbrik edir, hər bir vətəndaşımıza, soydaşımıza uğurlar arzulayıram. Əminəm ki, 2025-ci ildə də xalqımız Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında yeni-yeni uğurlara imza atacaq, dövlətimiz daha da çiçəklənəcək, inkişaf edəcəkdir. Və bütün bu inkişafın baş memarı isə yenə də Prezident İlham Əliyev olacaqdır. əm Dn Seymur ƏLİYEV