Səssiz gecələri qıran top səsləri, yanğınların qızılı işığında əks olunan dağıdılmış şəhərlər, palçığa bulaşmış əsgər çəkmələri, sönmək bilməyən bir ümid... 1944-cü ilin qışında müharibənin nəfəsi artıq daha sərt, daha yaxın hiss olunurdu. Bəşəriyyətin yaddaşına qara hərflərlə yazılmış İkinci Dünya Müharibəsi öz son, lakin ən qanlı mərhələsinə qədəm qoyurdu. Artıq alman işğalı altında inləyən sovet torpaqları bir-birinin ardınca azad edilir, SSRİ-nin sərhədləri bərpa olunurdu. Müharibənin alovu Avropanın dərinliklərinə qədər yayılır, tanklar şəhər küçələrini keçib keçmişi dəyişmək üçün irəliləyirdi. Bu, insanlığın faşizm zülmündən xilasına yönəlmiş ümumbəşəri bir savaş idi. Müttəfiqlər artıq təkcə cəbhələrdə deyil, siyasi masalar arxasında da gələcəyin konturlarını çəkirdilər. Alman faşizminin və Yaponiya militarizminin çöküşü yaxın idi. Amma bu çöküş minlərlə əsgərin canı, milyonlarla insanın göz yaşı bahasına başa gələcəkdi. Müharibənin gedişində sonrakı mərhələ (1944-cü il yanvar  1945-ci il sentyabr) Alman faşizminin və Yaponiya militarizminin darmadağın edilməsi uğrunda mübarizə ilə səciyyələnir. Bu dövrdə müttəfiq ölkələrin bütün səyləri tezliklə müharibəyə son qoyulmasına yönəldilmişdi. 1944-cü ilin əvvəlindən etibarən SSRİ qoşunlarının keçirdiyi bir sıra strateji hərbi əməliyyatlar nəticəsində almanlar tərəfindən zəbt edilmiş sovet əraziləri tamamilə azad edildi, döyüşlər Avropa ölkələrinə keçirildi. 1944-cü ilin yanvar-fevralında Leninqrad-Novqorod vilayətləri, martda sağ sahil Ukraynası, aprel-mayda Krım-Odessa vilayətləri, iyunda Kareliya, iyun-iyulda Belarusiya, iyul-avqustda Qərbi Ukrayna,  avqust ayında Moldaviya, sentyabr-oktyabrda Baltikyanı respublikalar almanlardan xilas olundular. 1944-cü ilin oktyabrında SSRİ-nin keçmiş sərhədləri bərpa olundu. Sovet orduları Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropa ölkələrinin ərazilərinə daxil oldular. Onların faşistlərdən azad edilməsi və sovet nüfuz dairəsinə keçirilməsi uğrunda mübarizə başlandı. Sözügedən strateji hərbi əməliyyatlar sırasında 1944-cü ilin iyun-iyul aylarında Vitebsk-Bobruysk-Minsk rayonunda keçirilən döyüşlər çox ibrətamiz idi. Bu döyüşdə almanların 17 diviziyası və 3 briqadası tamamilə məhv edilmiş, 50 diviziyası isə öz heyətinin yarısını itirmişdi. Ümumilikdə hitlerçilər bu döyüşdə yarım milyon adam itirmişdilər. Əsir alınan 60 minə yaxın alman əsgər və zabiti gətirilərək Moskvanın Qırmızı meydanından bayraqlarını ataraq keçirilmişdilər. Bu, Hitlerin hələ 1941-ci ilin 7 noyabrında Qırmızı meydanda faşist ordularının rəsmi keçidini təşkil etmək arzusuna cavab olaraq edilmişdi. Əlverişli şəraitdən istifadə edən müttəfiqlər 1944-cü il iyunun 6-da Fransanın şimalına (Normandiyaya) qoşun çıxardılar. Normandiya əməliyyatında müttəfiqlərin 2,9 milyon əsgəri, 10 min təyyarəsi və min hərbi gəmisi iştirak etmişdi. Beləliklə, Almaniyaya qarşı çoxdan vəd edilən və gözlənilən ikinci cəbhə açıldı. İndi Almaniya iki cəbhədə müharibə aparmağa məcbur oldu. Antihitler koalisiyası birlikdə ümumi düşmənə qarşı vuruşmağa başladı. 1944-cü ilin avqustunda müttəfiq qoşunlarının köməyi ilə Fransa faşistlərdən azad edildi. Ölkənin azad edilməsində general de Qollun başçılıq etdiyi "Döyüşən Fransanın" hərbi hissələri də fəal iştirak etmişdilər. Sovet ordularının uğurlu hücumları və ikinci cəbhənin açılması "reyx"in sosial-iqtisadi, siyasi və hərbi vəziyyətini daha da ağırlaşdırdı. Uğursuz olsa da, Fürerə qarşı sui-qəsdlər başladı. Onlardan biri 1944-cü il iyulun 20-də polkovnik Klaus fon Ştaufenberq tərəfindən edilmişdi. 1944-cü ildə Hitler üç müttəfiqindən - Rumıniyadan, Bolqarıstandan, Finlandiyadan, 1945-ci ildə isə Macarıstandan məhrum oldu. Cənub-Şərqi və Mərkəzi Avropa ölkələrində milli-azadlıq hərəkatı geniş miqyas aldı. Sovet ordularının sözügedən ölkələrə daxil olması milli-azadlıq və antifaşist hərəkatlara və sovetmeylli qüvvələrin fəallaşmasına yeni vüsət verdi. Belə bir şəraitdə SSRİ, ABŞ və Böyük Britaniya dövlət başçılarının Krım (Yalta) konfransı (1945-ci il fevralın 4-11-də) toplandı. Konfransda Almaniyaya qarşı birgə mübarizəni davam etdirmək, hərbi əməliyyatları sıx əlaqələndirmək razılığına gəlindi. Almaniyanın gələcəyi barədə də yekdil qərarlar qəbul olundu. Tərəflər faşizmdən azad olmuş ölkələrdə demokratik prinsiplərə uyğun razılaşdırılmış siyasət yeritməyi özündə əks etdirən Azad Avropa barədə xüsusi Bəyannamə imzaladılar. Konfransda Almaniyanın təslim olmasından 2-3 ay sonra SSRİ-nin Yaponiyaya qarşı müharibəyə girməsi barədə də məxfi saziş imzalandı. Yalta konfransının qərarları Almaniya və Yaponiya üzərində qələbənin tezləşdirilməsində, müharibədən sonra dünyanın yenidən qurulmasında çox mühüm əsas oldu. Üç dövlətin razılığı əsasında 1945-ci il aprelin 25-də Dumbarton-Oks konfransı (1944-cü il 21 avqust  28 sentyabr) qərarlarına müvafiq olaraq San-Fransiskoda  Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Nizamnaməsi hazırlandı. Nizamnamədə dövlətlərarası münasibətlərin əsas prinsipləri müəyyən olunmuşdu: xalqların suveren bərabərliyi, ərazi bütövlüyü və öz müqəddəratını təyin etməsi, zor işlətməkdən imtina olunması, dövlətlərin daxili işlərinə qarışmamaq, sülhün və təhlükəsizliyin qorunması və möhkəmləndirilməsi,  beynəlxalq əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi. Ümumi sülhün qorunması və saxlanılmasına xidmət edən Təhlükəsizlik Şurası yaradıldı. SSRİ, ABŞ, İngiltərə, Fransa və Çin onun daimi üzvləri təsdiq olundu. Beləliklə, 1939-cu il sentyabrın 1-də başlayan İkinci Dünya Müharibəsi altı il sonra 1945-ci il sentyabrın 2-də sona çatdı. Dünyanı cənginə alan bu qanlı fırtına milyonlarla insanın həyatına son qoydu, saysız-hesabsız şəhərləri, kəndləri viran qoydu. Lakin bu dəhşətli faciənin içində ümidini itirməyən xalqlar da vardı ki, onlardan biri də Azərbaycan xalqı idi. Bu müharibə yalnız böyük dövlətlərin və generalların savaşı deyildi. Bu, həm də sadə insanların, doğmalarını cəbhəyə yola salan anaların, səhra hospitallarında yaralı əsgərlərə yardım edən tibb bacılarının, hərbi zavodlarda gecə-gündüz çalışan fəhlələrin, torpağa alın təri tökən kəndlilərin döyüşü idi. Azərbaycan xalqı isə bu mübarizənin hər cəbhəsində vardı. 600 mindən çox azərbaycanlı övladı müharibəyə yollandı. Onların çoxu doğma yurda geri dönməmiş, torpağın azadlığı, bəşəriyyətin sabahı uğrunda can vermişdilər. İgid oğullarımız Leninqraddan tutmuş Berlinə qədər hər bir döyüş meydanında rəşadət göstərdilər. İki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülən general Həzi Aslanov, partizan hərəkatının siması olmuş Mehdi Hüseynzadə kimi yüzlərlə ad tariximizin şanlı səhifəsinə çevrildi. Arxa cəbhədə isə Azərbaycan nefti savaşın taleyini həll edən əsas silahlardan biri oldu. Bakı neftçiləri, metallurqları, kənd adamları yorulmadan çalışır, cəbhəyə sursat, yanacaq, ərzaq göndərirdi. Qadınlar kişilərin yerini tutdu, zavod və fabriklərdə, tarlalarda, xəstəxanalarda gecəni gündüzə qataraq vətənə xidmət etdilər. Azərbaycan xalqı bu müharibədə həm silahla, həm də zəhmətlə döyüşdü. Onun qəhrəmanlığı təkcə keçmişin deyil, həm də gələcəyin yaddaşına həkk olundu. O günlər göstərdi ki, torpaq uğrunda ölən varsa Vətəndir. Cəlil Xəlilov:  Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik

Bu gün Cəlilabad Rayon Veteranlar Təşkilatı 9 May - Alman faşizmi üzərində qələbənin 81 illiyi münasibəti ilə tədbir keçirib. Əmək və müharibə veteranları, rayonun ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak edən tanınmış ziyalılar, ictimaiyyət nümayəndələri İkinci Dünya Müharibəsində həlak olmuş qəhrəmanların əziz xatirəsinə ucaldılmış Ana abidəsi önünə gül dəstələri qoyublar və onların əziz xatirəsini böyük  ehtiramla yad ediblər. Tədbirdə bəşəriyyəti müharibə alovuna bürüyən alman faşistləri üzərində qələbənin qazanılmasında azərbaycanlı igidlərin göstərdikləri şücaətlərdən danışılıb, azərbaycan xalqının ön cəbhəyə göndərdiyi yardımlarla bağlı maraqlı faktlar söylənilib. Qeyd olunub ki, müharibədə Azərbaycandan 660 min şəxs iştirak edib. Azərbaycan diviziyaları Qafqazdan Berlinə qədər mübarizə yolu keçib, 130-a yaxın azərbaycanlı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülüb, 30 nəfər “Şərəf” ordeni, 170 min soydaşımız SSRİ-nin müxtəlif orden və medalları ilə təltif edilib. İki dəfə Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, general-mayor Həzi Aslanov, Sovet İttifaqı qəhrəmanları İsrafil Məmmədov, Aslan Vəzirov, Adil Quliyev, Ziya Bünyadov, Gəray Əsədov, Hüseynbala Əliyev, Qafur Məmmədov, Məlik Məhərrəmov, Mehdi Hüseynzadə, generallar Mahmud Əbilov, Akim Abbasov, Tərlan Əliyarbəyov, Hacıbaba Zeynalov və bir çoxunun adı bu müharibənin tarixinə qızıl hərflərlə yazılıb. Çıxış edənlər bildiriblər ki, İkinci Dünya müharibəsində Azərbaycan nefti də həlledici amillərdən olub. Belə ki, 1941-ci ildə Azərbaycan tarixində ən çox – 23,5 milyon ton neft istehsal olunub və bu, SSRİ-də istehsal olunan neftin 71,4%-ni təşkil edib. Ümumilikdə, müharibə illərində Azərbaycan neftçiləri ölkəyə 75 milyon ton neft, 22 milyon ton benzin və digər neft məhsulları veriblər. Qeyd edək ki, bu gün ölkəmizdə İkinci Dünya Müharibəsi veteranlarından 13 nəfəri sağdır. Onlardan biri 102 yaşlı  Zamanov Əbiş İbiş oğlu Cəlilabad rayonunun Astanlı kəndində  yaşayır.

16 апреля делегация во главе с председателем организации ветеранов войны, труда и вооруженных сил полковником Джалилем Халиловым посетила Республику Дагестан Российской Федерации, в ходе визита провела ряд встреч. В беседе с полковником Джалилем Халиловым мы рассказали о мероприятиях, проведенных во время визита, и о важности этих мероприятий: - Джалиль муаллим, прежде всего, мы хотели бы узнать ваши мысли и впечатления о поездке в Дагестан. Какие аспекты этой поездки вы считаете наиболее полезными? Я считаю визит в Дагестан, встречи, которые мы провели во время этого визита, весьма полезными как с точки зрения расширения связей дружбы и сотрудничества между ветеранами Азербайджана и Дагестана, развития историко-культурного единства наших народов, так и пропаганды наших исторических истин. Для информации отметим, что мы посетили Дагестан по приглашению председателя Дагестанского регионального отделения Всероссийской организации ветеранов войны, труда, Вооруженных сил и правоохранительных органов аликанова махарама рамалдановича. 17 апреля в городе Дербенте мы приняли участие в совместном форуме ветеранов Дагестана и Азербайджана, посвященном 80-летию Победы над фашизмом. Форум был организован на довольно высоком уровне. На форуме мы обратили внимание на историческую победу, достигнутую над фашизмом в результате совместной борьбы наших народов, рассказали о том, как эта победа была достигнута ценой больших жертв и героизма. Также на форуме мы с чувством гордости и гордости вспомнили летописи героизма, проявленного отважными сынами народа Азербайджана и Дагестана на войне. Снова и снова отмечалась бакинская нефть, роль этого фактора в победе над фашизмом. В художественной части форума прозвучали песни на языках народов Дагестана и Азербайджана, были представлены образцы танца, принадлежащего национальным культурам. Этот форум еще раз показал, что исторические дружеские связи между народами Дагестана и Азербайджана столь же вечны и неразрывны, как и вечны. В форуме приняли участие известные государственные и общественно-политические деятели Республики Дагестан, а также многочисленные ветераны. Муслимов Энрик Селимович, глава городского округа “город Дербент” Ахмед Гулиев, председатель Махачкалинского городского совета ветеранов гариманов ферезулла агакеримович, председатель Дагестанского регионального отделения Всероссийской организации ветеранов войны, труда, Вооруженных сил и правоохранительных органов I заместитель Баркуев барку Магомедович, председатель Дербентского городского совета ветеранов Гаджимурад Яджимурад Ибрамович, ветеран правоохранительных органов Агагулов Амирбек Хыдырович, Ветеран труда Гусейнов Гусейнбала Яхьяевич и другие. Я благодарен всем этим лицам, в частности главе Республики Дагестан Сергею Меликову, послу Российской Федерации в Азербайджанской Республике Михаилу Евдокимову, представителю Республики Дагестан в Азербайджане генерал-майору Алияру Абдуллаеву. В то же время я благодарен Администрации Президента Азербайджанской Республики, всем заинтересованным государственным структурам за поддержку, оказанную нам в поездке. -Какие еще встречи вы провели в рамках визита? - После форума мы также посетили Центральную библиотеку имени Мирзы Казым-Бека в Дербенте, подарили руководству библиотеки книги о покойном государственном деятеле Азизе Алиеве, Общенациональном лидере Гейдаре Алиеве. Нам было очень приятно, что в Центральной библиотеке в Дербенте есть ценные книги по истории Азербайджана, и эти книги охраняются с большой заботой. Созданные в Центральной библиотеке условия, большая забота и любовь к информации о тысячелетнем прошлом наших народов свидетельствуют о высокой оценке дружественным дагестанскому народу своей истории, культуры, пройденного исторического пути Азербайджана. 18 апреля мы также посетили город Махачкала, посетили памятник-комплекс покойного государственного деятеля Азиза Алиева, возложили букеты цветов. И я, и Аликанов Махарам Рамалданович, выступая перед ветеранами, школьниками, общественно-политическими активистами, рассказали об исторической роли Азиза Алиева в развитии дружественных связей между народами Дагестана и Азербайджана. Во время визита в Махачкалу мы также посетили гимназию в этом городе. Наряду с уровнем знаний учащихся, обучающихся здесь, нас буквально поразил высокий патриотический дух. Одним словом, эта поездка подарила нам новую информацию и друзей о Дагестане, открыла широкие перспективы для нового сотрудничества.  - Джалиль муаллим, какие шаги вы планируете предпринять в ближайшем будущем для развития сотрудничества между ветеранами Дагестана и Азербайджана?  - Считаю, что расширение сотрудничества между ветеранами Дагестана и Азербайджана имеет важное значение с точки зрения интересов не только ветеранских организаций, но и наших народов в целом. Ни для кого не секрет, что время от времени между двумя дружественными народами возникали коварные силы, которые пытались посеять семена недоверия, пытаясь поставить эти народы лицом к лицу. Однако и Дагестанский, и азербайджанский народ решительно сказали “Нет” этим силам, разоблачив их. Наши народы сохранили свою бдительность, солидарность, единство. Такие поездки приводят к еще большему укреплению сплоченности среди ветеранов, которые являются частью народа, что сужает поле для подрывных сил, внешнего вмешательства. Кроме того, факты, озвученные во время этого визита, обсуждаемые исторические факты, показывают молодому поколению, что дружба, братство народов Дагестана и Азербайджана уходит корнями в долгие века, я бы сказал, в тысячелетия. Наш долг-поддерживать, развивать и продвигать эти дружеские, братские связи. В этом смысле в ближайшем будущем планируется предпринять ряд шагов для дальнейшего развития взаимодействия между ветеранами Дагестана и Азербайджана. Надеюсь, что в текущем году мы добьемся визита дагестанских ветеранов в нашу страну, продолжим обсуждение Дербента и Махачкалы в Баку и других регионах наших республик. Организация визита делегации на освобожденные от оккупации территории, презентация нашим друзьям больших благоустроительных работ, проведенных нашим народом под руководством победоносного Верховного Главнокомандующего Ильхама Алиева, также являются одними из наших главных пожеланий. Для развития связей между ветеранами Дагестана и Азербайджана предусмотрен еще ряд шагов, о которых мы будем регулярно информировать общественность. Уверен, что предпринятые нами шаги еще больше укрепят азербайджано-дагестанскую дружбу, создадут большие возможности для развития этой дружбы для будущих поколений. Сеймур Алиев  

Sentyabrın 27 - dən başlayan ,44 gün davam edən Vətən müharibəsi tariximizin ən parlaq səhifəsidir. Azərbaycan xalqı öz liderinin - müzəffər Ali baş komandan İ.Əliyevin ətrafında sıx birləşərək bütün dünyaya öz gücünü ,mətinliyini nümayiş etdirdi.    Hər bir azərbaycanlı üçün əziz Qarabağın incisi Şuşa şəhərinin noyabrın 8 də 28 illik həsrətdən  sonra azad edilməsi müharibənin taleyində həlledici rol oynadı. İdrak liseyinin kollektivi də Zəfər gününün ovqatına  rəng qatmaq üçün "Salam, əziz Şuşam " adlı ədəbi - bədii Kompozisiya hazırlayıb.    “Sherg.az” xəbər verir ki, Günel Anarqızının eyniadlı essesi əsasında səhnələşdirilən kompozisiyanın əsas məqsədi "Qarabağ Azərbaycandır " reallığını gənc nəslə təqdim etmək ,tanınmağa layiq  qəhrəman oğullarımızı daha yaxından tanıtmaqdır.   "Salam, əziz Şuşam"  kompozisiyasında şəhid Fəxri Qəribzadənin Vətənə əmanət qoyduğu anası Mehparə Qəribova, Şuşaya daxil olan ilk tank komandiri Rüfət Hacızadə ,"fəxr edirəm ki ,bu zəfərdə mənim də payım var " - deyən döyüşən jurnalist ,"İki sahil " qəzetinin baş redaktorunun müavini Anar Miriyev çıxış edərək bir daha qeyd elədilər ki ,hər kəsin ürəyində bir Vətən nəğməsi var ,gec -tez onu oxumalıdır.    25 nəfərdən çox şəhid övladının təhsil aldığı İdrak liseyinin təsisçisi ,professor Mönsüm Alışov tədbirə dəvət alan qaziləri ,şəhid ailələrini ,millət vəkillərini ,təhsil işçilərini Zəfər günü münasibəti ilə təbrik etdi.Liseyin bir qrup şagirdinin Vətənə zəfər raportu və məktəblilərdən ibarət xor kollektivinin ifasında səslənən məşhur "Qarabağ " mahnısı tədbir iştirakçıları tərəfindən maraqla qarşılandı.