Avqustun 17-də “Yaşıl Teatr” Bakı Konsert Kompleksində Heydər Əliyev Fondunun təşkilatçılığı ilə dünyaşöhrətli opera və estrada müğənnisi, bəstəkar, SSRİ-nin və Azərbaycanın Xalq artisti Müslüm Maqomayevin 80 illik yubileyinə həsr olunmuş xatirə gecəsi keçirilib. AZƏRTAC xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva tədbirdə iştirak ediblər. Xatirə gecəsində ulu öndər Heydər Əliyevin Müslüm Maqomayev haqqındakı fikirlərini əks etdirən fraqmentlər nümayiş olundu. Sonra Müslüm Maqomayevin “Odlar Yurdu Azərbaycan” mahnısı səsləndirildi. Daha sonra Azərbaycan Respublikasının Xalq artistləri Azər Zeynalov, Dinarə Əliyeva, Elçin Əzizov, Emin Ağalarov, Samir Cəfərov, Əməkdar artist Azər Rza, Başqırdıstan Respublikasının Xalq artisti Askar Abdrazakov, Gürcüstanın Xalq artistləri Nani Breqvadze, Vaxtanq Kikabidze, italiyalı tenor, dünyaşöhrətli müğənni Alessandro Safina, Nürnberq Opera Teatrının solisti, vokalçıların Müslüm Maqomayev adına birinci beynəlxalq müsabiqəsinin laureatı Cavid Səmədov, Rusiyanın Əməkdar artisti Yana Melikayeva və digər ifaçılar Azərbaycan və xarici ölkə bəstəkarlarının əsərlərini ifa etdilər. Eləcə də Müslüm Maqomayevin repertuarından əsərlər səsləndirildi, görkəmli müğənni haqqında videoçarxlar nümayiş olundu. Konsertdən sonra Prezident İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva və unudulmaz sənətkarın ömür-gün yoldaşı, SSRİ Xalq artisti, məşhur opera müğənnisi Tamara Sinyavskaya səhnəyə gələrək ifaçılarla görüşdülər. Xatirə gecəsində çıxış edən Prezident İlham Əliyev dedi: - Bu gün unudulmaz bir gündür. Bu gün səhər əziz Müslümün şəhərimizin ən gözəl yerlərindən birində - bulvarda abidəsini açdıq. Onu da bildirməliyəm ki, bu günə qədər bulvarda heç bir abidə olmamışdır. Birinci abidə Müslümün şərəfinə qoyulub və bu, təbiidir. Çünki bulvar şəhərimizin gözüdür. Bulvar Müslümün də ən sevimli yeri olmuşdur. Bu gün bu abidə bir daha onu göstərir ki, Azərbaycan xalqı Müslümü nə qədər sevirdi və o, bu sevgiyə nə qədər layiq idi. Bu gün bizim incəsənət ustaları bizə gözəl bir hədiyyə bəxş etmişlər. Mən əminəm ki, bu konserti dinləyən hər kəs böyük zövq almışdır. Müslümün unudulmaz siması bir daha gözümüzün önündən keçdi. Onu yaxından tanıyanlar bir daha gördülər ki, o, nə qədər böyük sənətkar, nə qədər gözəl insan idi. Bugünkü konsertin bütün iştirakçılarına təşəkkür etmək istərdim. Biz bu gün səhərdən Müslümün gününü qeyd edirik. Şəhərin ən gözəl yerində, Dənizkənarı Bulvarda, unudulmaz “Mavi əbədiyyət” mahnısında tərənnüm etdiyi, hamımızın çox sevdiyi Xəzər dənizinin fonunda Müslümün möhtəşəm abidəsi ucalır, onun gözəlliyini, istedadını, qamətini, məğrur simasını, ləyaqətini təcəssüm etdirir. Bu gün biz abidəni açarkən mən dedim ki, indi səslənən “Əlvida, Bakı” mahnısı vəfatından az öncə onun tərəfindən yazılıb və mən onu ilk dəfə Bakıda, Filarmoniyanın binasında keçirilən Müslümlə vidalaşma mərasimində dinlədim, o, mənə çox təsir etdi. Çünki o, şəhərlə, dostları ilə, həyatı ilə vidalaşırdı. Bu mahnını yazmağın ona necə çətin olduğunu, onun hansı hisslər keçirdiyini yalnız təxmin etmək olar. Əlbəttə, bu barədə danışarkən mən dedim, burada ucalan bu abidə onu göstərir ki, Bakı onunla heç vaxt vidalaşmayıb və heç bir zaman vidalaşmayacaq. O, bizimlədir. Mən bizim ifaçılara təşəkkür etmək istəyirəm. Əminəm ki, bu gün Azərbaycan ifaçılarının gözəl səsləri hamımızı heyran etdi. Bu, bizim fəxrimizdir. Bu, onu göstərir ki, Müslümün yaradıcılığı yaşayır və xalqımızın nəsil-nəsil nümayəndələri yaradıcılıqda zirvəyə ucalır. Bu gün biz Müslümlə onun bütün həyatı boyu fəxr etdiyimiz kimi, bugünkü gözəl ifaçılarımızla da fəxr edirik. Əlbəttə, mən dost ölkələrdən gələn bizim əziz, sevimli qonaqlarımıza xüsusi təşəkkür etmək istərdim. Bu gün bizimlə olduğunuza, Müslümə olan sevginizə, onun haqqında xatirələrinizə, ona münasibətinizə görə sizə təşəkkür edirəm. Bu gün unudulmaz gündür. Biz əziz dostumuzu, qardaşımızı, Azərbaycan xalqının böyük oğlunu bir daha xatırlayaraq deyirik ki, Müslüm həmişə bizimlədir. Bu gün Nani xanım bu barədə mahnı oxudu. Hörmətli Vaxtanq ölkəmizə həsr edilən gözəl mahnı və ecazkar popurri ifa etdi. Bu gün çıxış edən bütün ifaçılarımız Müslüm obrazından ruhlanmışdı. Hamıya Allahdan cansağlığı, bütün ölkələrə, xalqlara firavanlıq arzu edirəm. Yaşasın Azərbaycan. Sağ olun. x x x Qeyd edək ki, Müslüm Maqomayev 1942-ci il avqustun 17-də Bakıda anadan olub. O, ilk dəfə səhnəyə 14 yaşında çıxıb. 1960-70-ci illərdə Müslüm Maqomayevin şöhrəti artıq bütün dünyaya yayılmışdı. Həmin dövrdə Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının solisti olub, İtaliyanın dünyaşöhrətli “La Skala” teatrında təcrübə keçib. 31 yaşında SSRİ Xalq artisti adına layiq görülüb. Onun repertuarında 600-dək əsər var. Müslüm Maqomayev həm də gözəl mahnılar müəllifidir. Xalq şairi Nəbi Xəzrinin sözlərinə bəstələdiyi və dillər əzbəri olan əzəmətli "Azərbaycan" mahnısı isə ölkəmizə ithaf edilmiş ən gözəl əsərlərdən biridir. Müslüm Maqomayevin milli musiqi mədəniyyətimizin inkişafındakı xidmətləri hər zaman yüksək qiymətləndirilib və o, müstəqil Azərbaycan Respublikasının ali mükafatları – "Şöhrət" və "İstiqlal" ordenləri ilə təltif edilib. Qeyd edək ki, avqustun 17-də Bakının Dənizkənarı Milli Parkında unudulmaz sənətkar Müslüm Maqomayevin abidəsinin açılışı olub.                                    

Tarixə inqilablar, repressiyalar, texniki tərəqqilər, elmi nailiyyətlər əsri kimi daxil olan XX əsr insanlığın yaddaşına qan, göz yaşı və dağıntılarla yazıldı. Bu sınaqların ən amansızı isə İkinci Dünya müharibəsi idi. Qitələri titrədən bu fəlakət yalnız orduların toqquşması deyil, bütöv xalqların taleyini alt-üst edən, milyonlarla insanın həyatını yarımçıq qoyan qlobal bir faciə idi. Müharibə şəhərləri xarabalığa çevirdi, ölkələri, ailələri parçaladı, insanlıq üçün bəşəri dəyərlərin hansı uçurumlara yuvarlana biləcəyini bütün amansızlığı ilə dünyaya nümayiş etdirdi. 1939–1945-ci illəri əhatə edən Böyük Vətən müharibəsi isə bu ümumbəşəri faciənin ən ağır və həlledici mərhələsi oldu. Alman faşizminə qarşı aparılan bu ölüm-dirim savaşında Sovet İttifaqının bütün xalqları kimi Azərbaycan xalqı da tarix səhnəsinə böyük məsuliyyətlə çıxdı. Azərbaycan torpağının yetirdiyi oğul və qızlar yalnız silah gücü ilə deyil, iradə, fədakarlıq və sarsılmaz inamla bu mübarizənin ön cəbhələrində yer aldılar. Məhz bu əzm və birlik sayəsində faşizm üzərində qazanılan tarixi qələbənin salnaməsində Azərbaycan Respublikasının və onun vətəndaşlarının adı qızıl hərflərlə yazıldı. Müharibənin ilk günlərindən Azərbaycan xalqı alman faşizminə qarşı mübarizəyə qalxmışdır. Respublikamızın minlərlə vətəndaşı könüllü olaraq cəbhəyə yollanmaq üçün müraciət etmişdir. Təkcə müharibənin ilk günlərində 40 mindən artıq azərbaycanlı könüllü şəkildə cəbhəyə getmək istəmiş, həmin dövrdə 180 min nəfər xalq ordusuna yazılmışdır.1941–1945-ci illərdə, eləcə də ondan əvvəlki dövrlərdə Azərbaycanın oğul və qızları döyüş meydanlarında igidliklə vuruşmuş, böyük rəşadət və qəhrəmanlıq nümunələri göstərmişlər. Müharibə illərində Azərbaycan Respublikasından təxminən  600 mindən çox oğlan və qızları  cəbhəyə yollanmışdır. Onlardan 300 min nəfəri faşizmə qarşı mübarizədə canından keçmişdir. Azərbaycanlı döyüşçülər alman faşizminə qarşı müharibənin son gününədək amansız və cəsarətli mübarizə aparmış, göstərdikləri şücaət və qəhrəmanlıqla qələbənin əldə olunmasına öz layiqli töhfələrini vermişdir. On minlərlə azərbaycanlı döyüşlərdə fərqləndiklərinə görə yüksək orden və medallarla təltif edilmişdir. Cəbhədə göstərdikləri misilsiz igidliyə görə 130 nəfər azərbaycanlı Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür. Müharibədən qayıdanların bir qismi əlil və şikəst olmuş, bir çoxu isə sonradan aldığı yaraların fəsadları nəticəsində həyatını itirmişdir. Bu gün də aramızda müharibənin ağrılarını və izlərini öz taleyində daşıyan insanlar az deyil. Bir sözlə, Alman faşizminə qarşı aparılan bu müharibədə Azərbaycan xalqı qəhrəmanlıq və şücaət göstərərək tariximizin ən şanlı səhifələrindən birini yazmışdır. Lakin bu tarixi zəfər yalnız ön cəbhələrdə qazanılan hərbi uğurların nəticəsi deyildi. Qələbənin görünməyən, lakin taleyüklü bir cəbhəsi də vardı: düşmən içərisində aparılan partizan mübarizəsi və arxa cəbhədə göstərilən misilsiz fədakarlıq. Müharibənin taleyini həll edən bu səssiz, amma qüdrətli cəbhədə Azərbaycan xalqı bütün gücü ilə səfərbər olmuşdu.  Müharibənin ilk günlərindən etibarən respublikanın şəhər və kəndlərində həyat bir məqsədə - qələbəyə xidmət etməyə başladı. Zavodlarda, fabriklərdə, neft mədənlərində, kolxoz və sovxozlarda insanlar gecə ilə gündüzü bir-birindən ayırmadan çalışır, ön cəbhəyə silah, yanacaq, ərzaq və ümid göndərirdilər. Arxa cəbhədə atılan hər bir addım, görülən hər bir iş döyüş meydanında sıxılan tətik qədər dəyərli idi və məhz bu ümumxalq fədakarlığı faşizm üzərində qələbəni yaxınlaşdıran əsas amillərdən birinə çevrilmişdir. Azərbaycanın müharibədəki xüsusi rolu, hər şeydən əvvəl, onun nefti ilə bağlı idi. Həmin illərdə Sovet İttifaqında hasil olunan neftin təxminən 70 faizi Azərbaycanın payına düşürdü. Bu qədər böyük həcmdə neftin istehsalı Azərbaycan neftçilərinin misilsiz fədakarlığı sayəsində mümkün olmuşdur. Əgər Azərbaycan nefti olmasaydı, motorlar və texnika müharibəsi bu qədər uğurlu və səmərəli nəticə verə bilməzdi. Azərbaycan neftçiləri gecə-gündüz neftin çıxarılması, emalı və cəbhəyə çatdırılması üçün ağır və təhlükəli şəraitdə çalışırdılar. Onların hər biri bu yolda canını belə əsirgəmədən faşizm üzərində qələbəyə xidmət edirdi. Eyni zamanda Azərbaycan alimləri tərəfindən yüksək oktanlı benzin, kerosin və digər neft məhsulları ixtira edilərək respublikada istehsal olunurdu. Müharibə illərində Azərbaycanın sənaye müəssisələri, xüsusilə maşınqayırma zavodları silah və sursat istehsalına tam gücü ilə cəlb edilmişdi. Bu dövrdə respublikada 130 növdən artıq silah və sursat istehsal olunaraq cəbhəyə göndərilirdi. Dəhşətli müharibənin qarşısının alınması üçün  SSR ərazisində 87 batalyon, 1123 özünümüdafiə dəstəsi, 77-ci, 223-cü, 271-ci, 396-cı, 402-ci, 416-cı atıcı diviziyaları formalaşdırılmışdır. Şəxsi heyətinin böyük hissəsi azərbaycanlılardan ibarət olan bu diviziyalar Qafqaz dağlarından başlayaraq Berlinədək şərəfli döyüş yolu keçmiş və qələbənin qazanılmasında mühüm rol oynamışdır. 416-cı Taqanroq diviziyasının döyüş şücaətini əbədiləşdirmək məqsədilə Rostov vilayətində, 77-ci Simferopol diviziyasının qəhrəmanlığını yaşatmaq üçün isə Krımda, Sapun dağında möhtəşəm abidələr ucaldılmışdır.  Alman faşizminə qarşı partizan hərəkatının təşkili Böyük Vətən müharibəsinin ilk günlərindən dövlət səviyyəsində həyata keçirilməyə başlandı. SSRİ Xalq Komissarları Sovetinin və ÜİK(b) MK-nın 1941-ci il 29 iyun tarixli direktivlərində, eləcə də 1941-ci il 19 iyul tarixli “Alman ordularının arxasında mübarizənin təşkili haqqında” qərarında müvəqqəti işğal olunmuş ərazilərdə düşmən üçün dözülməz şərait yaratmaq əsas vəzifə kimi müəyyən edilirdi. Bu sənədlər işğalçılara qarşı süvari və piyada partizan dəstələrinin yaradılmasını, gizli partiya təşkilatları şəbəkəsinin qurulmasını və düşmən arxasında mübarizənin bütün formalarına rəhbərliyin təmin edilməsini nəzərdə tuturdu. Müharibənin ilk aylarında sovet ordusunun yaşadığı ağır itkilər nəticəsində minlərlə döyüşçü faşistlərin əsirliyinə düşmüşdü. Lakin düşərgələrdə tətbiq olunan dözülməz işgəncələr, alçaldıcı təbliğat və təxribatlar onların böyük əksəriyyətinin iradəsini qıra bilməmiş, əksinə, hərbi təlim və döyüş təcrübəsinə malik olan bu insanlar fürsət düşən kimi əsirlikdən qaçmış və partizan dəstələrinə qoşularaq faşizmə qarşı mübarizəni davam etdirmişdilər. Bu mübarizədə azərbaycanlı döyüşçülər də xüsusi fəallıq göstərmişlər. Onlar Pskov, Tula, Krasnodar, Kalinin və Rusiyanın digər işğal olunmuş vilayətlərində fəaliyyət göstərən partizan dəstələrinin tərkibində qəhrəmanlıqla vuruşmuşlar. İkinci Dünya müharibəsi illərində Avropanın işğal olunmuş ərazilərində, o cümlədən İtaliyada formalaşdırılmış müqavimət hərəkatında da azərbaycanlı döyüşçülər xüsusi şücaət nümayiş etdirmişlər. Ölümü hər gün gözləri ilə görən, möcüzə nəticəsində sağ qalan azərbaycanlı əsirlər fürsət düşən kimi düşərgələrdən qaçır, faşizmə qarşı mübarizənin ön sıralarına  - antifaşist hərəkatına və yerli partizan dəstələrinə qoşulurdular. Onlar yad torpaqlarda, naməlum dağlarda və meşələrdə vuruşsalar da, qəlblərində Vətəni daşıyır, Azərbaycan adını ləyaqətlə təmsil edirdilər. Bu igidlər faşizmə qarşı mübarizədə yalnız silahın gücünə deyil, ruhun sarsılmazlığına arxalanırdılar. Onların qələbəsi güllənin sürətində yox, iradənin möhkəmliyində idi. Məhz bu mənəvi üstünlük onları ən ağır sınaqlarda belə sınmayan döyüşçülərə çevirirdi.  1941–1945-ci illərdə faşist Almaniyası işğal etdiyi ərazilərdə və SSRİ-nin tərkibində yaşayan müsəlman və digər xalqların nümayəndələrindən ibarət hərbi dəstələr yaratmaq siyasətini həyata keçirməyə çalışdı. Bu siyasət zahirən “könüllülük” pərdəsi altında təqdim olunsa da, əslində əsir düşmüş insanların ağır fiziki və psixoloji vəziyyətindən istifadə etməyə hesablanmışdı. Faşistlər insan iradəsini sındıraraq onu öz məqsədlərinə tabe etdirmək istəyirdi. Lakin alman faşizmi bu niyyətində yanılmışdı. Zorla yaradılan bu dəstələrdə ruhən əsarəti qəbul etməyən insanlar vardı. Onlar fürsət düşən kimi gizli müqavimət göstərir, silahı faşizmə qarşı çevirirdilər. Zaman sübut etdi ki, düşmən insanı əsir ala bilər, amma onun vicdanını və inamını əsla əlindən ala bilməz. Legionlar daxilində getdikcə artan narazılıq, açıq itaətsizlik və gizli müqavimət faşistləri ciddi şəkildə narahat edirdi. Nəticədə 1944-cü ilin yanvarında Şərq legionlarının Qərb cəbhələrinə köçürülməsi barədə qəti qərar qəbul olundu. Bu qərara əsasən, SSRİ ərazisində yerləşdirilən Azərbaycan legionları Fransanın Normandiya və Bretan bölgələrinə göndərildi. Bu isə legionçular arasında kəskin etiraz doğurdu. Öz iradələrinə zidd şəkildə başqa cəbhələrə sürgün edilən azərbaycanlılar açıq itaətsizlik nümayiş etdirir, bəziləri isə meşələrə çəkilərək Ukrayna millətçilərinə və Avropada fəaliyyət göstərən partizan dəstələrinə qoşulurdular. Artan itaətsizlik dalğasını nəzərə alan Almaniyanın hərbi-siyasi rəhbərliyi 1943-cü ilin sonlarında sovet hərbi əsirlərindən ibarət böyük bir qrupun Şimali İtaliyaya göndərilməsi qərarını verdi. Faşistlər bu insanlara “azadlıq” və “yaxşı həyat şəraiti” vəd etsələr də, əsl məqsəd onları İtaliya və Yuqoslaviya partizanlarına qarşı cəza dəstələrində istifadə etmək idi. Lakin hadisələrin sonrakı gedişi göstərdi ki, faşizm bu hesablamada da yanılmışdır. Bu sınaq dolu, taleyüklü günlərdə sovet sərhədlərindən uzaqlaşdırılan azərbaycanlı hərbi əsirlər arasında gizli antifaşist təşkilatlanma prosesi başladı. Müqavimət hərəkatının ön sıralarında Rza Ağazadə, Cavad Həkimli, Mehdi Hüseynzadə, Mikayıl Qulubəyov və digər azərbaycanlı döyüşçülər dayanırdı. Onların yaratdığı gizli təşkilat minlərlə sovet hərbi əsirinin birləşməsində və işğal olunmuş ərazilərdə faşizmə qarşı mübarizədə mühüm rol oynadı. İtaliya ərazisində, xüsusilə Triyest ətrafında fəaliyyət göstərən Yuqoslaviya və İtaliya partizanları ilə əlaqə yaratmaq ilk mərhələdə as an olmadı. Bunun əsas səbəbi faşistlərin yerli əhali arasında yaydığı məqsədli şayiələr idi. Guya sovet hərbi əsirləri partizanlara qarşı cəza tədbirlərində iştirak etməyə hazırlaşırdılar. Lakin zaman keçdikcə bu yalanlar ifşa olundu və düşmənin hiyləsi iflasa uğradı. Stranse əsir düşərgəsindən İtaliyaya, Triyest və Yuqoslaviya ərazilərinə köçürülən sovet hərbi əsirləri arasında xeyli sayda azərbaycanlı var idi. Onlar Yuqoslaviya - İtaliya partizan diviziyasının tərkibində ayrıca rota yaradaraq alman faşizminə qarşı mübarizədə fəal iştirak etdilər və düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirdilər. Eyni zamanda, alman ordusunun tərkibində döyüşən “Türküstan diviziyası”nda olan azərbaycanlılar da 1944-cü ildə İsrafil bəy İsrafilbəyovun komandanlığı altında Şimali İtaliyaya göndərilərkən artıq müharibənin taleyinin həll olunduğunu dərk edərək silahlarını faşizmə qarşı çevirdilər. Bu mübarizənin rəmzinə çevrilmiş adlardan biri əfsanəvi partizan Mehdi Hüseynzadə idi. O, Vətəndən minlərlə kilometr uzaqda Adriatik dənizi sahillərində İtaliya və Yuqoslaviya partizanları ilə çiyin-çiyinə döyüşərək xalqımızın adını dünyada ucaltdı. Mehdi Hüseynzadə, Cavad Həkimli, Qasım Əmrahov, Sadıq Nadirli, Cabbar Quliyev, Mikayıl Qulubəyov, Əsəd Qurbanov, Cəmil İsmayılov ilə birlikdə sovet əsirlərindən ibarət gizli “rus rotası”nı yaratdı.  İtaliyanın Florensiya şəhərindəki “Toskana-nuova-2” nəşriyyatında həmvətənimiz, tanınmış bakılı jurnalist, yazıçı, politoloq Ruqiyyə Əliyevanın “Azərbaycanlı partizanlar İtaliyada” kitabı çapdan çıxmışdır. Bu nəşrin italyan dilində versiyasının əsasını hitler faşizmi üzərində Qələbənin 60 illiyi münasibətilə Ruqiyyə Əliyevanın Bakıda “Vətən” nəşriyyatında çapdan çıxmış “Avropa müqavimət hərəkatında azərbaycanlılar” adlı kitabının “İtaliyada müqavimət hərəkatı” fəsli təşkil edir. Xatırladaq ki, həmin kitab üç fəsildən ibarətdir: “Yuqoslaviyada müqavimət hərəkatı”, “Fransada müqavimət hərəkatı” və “İtaliyada müqavimət hərəkatı”. Arxivlərdə çalışan Ruqiyyə Əliyeva “Patriot sertifikatı” almış 35 azərbaycanlının italyan dilində tərtib edilmiş siyahısını tapmağa müvəffəq olmuşdur. Bu sənəd həmin şəxslərin İtaliya müqavimət hərəkatında fəal iştirak etməsinə sübutdur. “Azərbaycanlı partizanlar İtaliyada” kitabını italyan dilinə tərcümə edən Florensiya Universitetinin professoru, əvvəllər Aqliana şəhərinin meri olmuş Renato Rizaliti həm də kitaba ön söz yazmışdır. 1976-cı ildə İtaliyada Renato Rizalitinin “Pistoyada antifaşist müqavimət hərəkatı” adlı kitabı nəşr edilmişdir. Müəllif həmin kitabın bir nüsxəsini Bakıya, vaxtilə “Ubaldo Fantaççi” partizan dəstəsinin üzvü olmuş, Pistoyada azadlıq mübarizəsinin fəal iştirakçısı, İtaliyanın ali hərbi mükafatları sayılan “Qaribaldi ulduzu” və “Əsgəri rəşadətə görə” ordenlərinə layiq görülmüş Məmməd Bağırova göndərmişdir. Müəllif kitabın titul vərəqində rus dilində bu sözləri yazmışdı: “Yaşasın antifaşist müqavimətinin qəhrəmanları!”. 1983-cü ildə Məmməd Bağırovun dəvəti ilə Bakıya gələn Rizaliti 1 May nümayişi zamanı Hökumət Evinin tribunasında parad iştirakçılarını salamlamışdır.   31-ci Qaribaldi briqadasının partizan dəstəsinin (yeri gəlmişkən, həmin dəstənin komandiri həmvətənimiz İbrahim İbrahimov idi) üzvü olmuş 35 azərbaycanlı döyüşçüdən hələlik yalnız 8-nin sənədləri aşkar edilmişdir.  İkinci Dünya Müharibəsində azərbaycanlıların Avropa müqavimət hərəkatında iştirakı hələ də olduqca aktualdır. İtaliyadakı ilk sovet partizanları 27 sentyabr 1943-cü ildə Neapol (Napoli) yaxınlığında Santa Maria Kapua Vetere bölgəsində həlak olmuş azərbaycanlı iki qardaş olub. İtalyanlar onların adlarını təhrif olunmuş Taşibayo və Naşibayo Mikay kimi xatırlayırlar.  1975-ci ilə qədər Mussolinini həbs edənlər arasında olmuş azərbaycanlı Vilayət “İlya” Hüseynovu italyanlar ukraynalı hesab edirdilər, belə ki, səhvən onun doğulduğu şəhər Kirovoqrad kimi qeyd edilmişdi. Arxiv sənədləri onun 1944-cü il dekabrın 30-da, Duçenin həbsindən 4 ay əvvəl vəfat etdiyini əminliklə söyləməyə imkan verir. İsmayıl İbrahimova və başqa bir partizana komandanlığın əmri ilə mərmər obelisk – lövhə qoyulmuşdur. Onların komandiri Hilal Cavadov sağ-salamat qayıtmış və bu məlumatların qorunmasında mühüm rol oynamışdır. Məlumat üçün onu da qeyd edək ki, İtaliyada döyüşmüş 6000 Sovet partizanlarından yalnız biri - Məmməd Bağırov İtaliyanın hərbi təqaüdçüsü idi. O, həmçinin Pistoya şəhərinin fəxri vətəndaşı idi. 1945-ci il 7 fevral tarixində Udine şəhərində yerləşən həbsxanaya ordakı partizanları azad etmək məqsədilə hücum olunub, hücumu həyata keçirən 21 nəfərdən üçü Sovet İttifaqından olub. Onlar Qafqazlı Pietto, Moskvalı Mixail və Xarkovlu Vittorio Litovko idi. Bütün sənədlərdə Qafqazlı Pietto kimi qeyd olunan əslində naxçıvanlı Əli Babayev idi. O, Çapayev adlı batalyonun komandiri idi. Moskvalı Mixailin güman olunan adı şəmkirli Oruc Əliyevdir. Əli Babayevin gümüş medala layiq görülməsinə dair sənəd Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Siyasi Sənədlər Arxivində mühafizə olunmaqdadır. Məmməd Səməd oğlu Bağırovun İkinci Dünya müharibəsi zamanı döyüş yolu cənub-qərb cəbhəsindən - Xarkov vilayətindən başlamışdır. Burada 317-ci diviziyanın 773-cü artilleriya alayı tərkibində döyüşmüşdür. Bu zaman almanlar qələbədən ruhlanaraq çoxsaylı qüvvə ilə Sovet İttifaqının içərilərinə doğru hücumlarını davam etdirdilər. Onlar Lozevoy, Barvenko və başqa yaşayış məntəqələrini alanda Məmməd Bağırovun bölüyü düşmən mühasirəsinə düşür. Ciddi müqavimətə baxmayaraq Bağırov ağır yaralanaraq əsir düşür. Əsirlik zamanı o tif xəstəliyinə tutulur. Başına faşistlər tərəfində “27” damğası vurulur. Çox keçmədən Məmməd Bağırovu Azəbaycanlı əsirlərdən ibarət olan Azərbaycan legionunun sıralarına daxil edirlər. Legiondan qaçan Bağırov çox keçmədən partizanların dəstəsinə qoşulur. 1944-cü ildə İtaliyada Umberto Fantaççi adına beynəlmiləl partizan dəstəsi tərkibində faşizmə qarşı mübarizə aparanların sırasında yer almışdır. Onu da qeyd edək ki, həmin dəstədə 20 millətin nümayəndəsi mübarizə aparmış və onlar 1944-cü ilin sentyabrında İtaliyanın Pistoya şəhərini faşistlərdən azad etmişdilər. 1944-cü ilin sentyabr ayında alman faşistlərinin məğlubiyyətinin yaxınlaşdığı bir vaxtda Məmməd Bağırov digər sovet antifaşistləri ilə birlikdə Cənubi İtaliya, Şimali Afrika, Misir, İraq və İrandan keçməklə SSRİ-yə göndərilmişdir. Bakıya çatdıqdan dərhal sonra Moskva vilayətinin Podolsk şəhərinə aparılmış və burada əks-kəşfiyyat xidməti tərəfindən ciddi yoxlamadan keçmişdir. Yalnız bundan sonra Bakıya bir aylıq məzuniyyətə buraxılmışdır. Müharibə qurtaranadək o, baş leytenant rütbəsində Moskva hərbi dairəsində qulluq etmişdir. Müharibə bitdikdən sonra isə bir müddət Bakı Hava Hücumundan Müdafiə Mərkəzində xidmətini davam etdirmiş, 1946-cı ilin baharında ordudan tərxis olunmuşdur. 1976-cı ildə Florensiya Universitetinin professoru Renato Rizaliti tərəfindən “Pistoyada antifaşist müqaviməti” adlı kitabı nəşr olundu. Kitabda antifaşist hərəkatında iştirak etmiş şəxslərin siyahısı da qeyd edilmişdi. Bu kitabda Məmməd Səməd oğlu Bağırov haqqında demək olar ki, başqa antifaşistlərdən daha çox məlumat verilmişdi. Kitab dərc ediləndən sonra Məmməd Bağırovun döyüş yoldaşları onu axtararaq, nəhayət, Sovet Veteranları Komitəsi vasitəsilə tapır və İtaliyaya dəvət edirlər. 1978-ci ildə Məmməd Bağırov həyat yoldaşı Şəfiqə xanımla birgə İtaliyaya səfər edir. Səfər çərçivəsində o, döyüş yolu keçdiyi yerlərə baş çəkir. Həmin səfər zamanı İtaliyanın prezidenti, müqavimət hərəkatının fəallarından biri olmuş Aleksandro Pertini tərəfindən qəbul edilmişdir. Ona İtaliyanın partizanı fəxri diplomunu təqdim edilmişdir. 1978-ci ildə həmçinin Məmməd Bağırovun İtaliyanın ən yüksək hərbi mükafatı Qızıl Ulduz (Harribaldi Ulduzu) ilə təltif olunması haqqında qərar qəbul olunmuşdur. 1980-ci ildə həmyerlimizə İtaliya hökuməti tərəfindən fərdi təqaüd təyin olunur. Bundan başqa, 1984-cü ildə Məmməd Bağırov İtaliyanın Şöhrət ordeninə layiq görülür. Eyni zamanda o, İtaliya şəhərlərinin azad olunmasına həsr edilmiş 14 yubiley medalı, 2 fəxri diplom, SSRİ-nin II dərəcəli Vətən müharibəsi ordeni ilə təltif edilmişdir. Məmməd Bağırov 1997-ci ilin sentyabr ayının sonlarında Azərbaycan Respublikasının prezidenti Heydər Əliyevin İtaliyaya rəsmi səfəri zamanı nümayəndə heyətinin tərkibində İtaliya torpağına son dəfə ayaq basmışdır. İtaliyaya etdiyi son səfərdən qayıtdıqdan bir neçə gün sonra igid həmyerlimiz Məmməd Bağırovun hələ böyük amallar uğrunda mübarizə etmək əzmi ilə döyünən ürəyi qəflətən, yuxuda ikən dayanmışdır. Respublika rəhbərliyinin qərarı ilə İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuş, dəfnolunma mərasimində İtaliyanın ölkəmizdəki səfiri və səfirliyin bütün əməkdaşları da iştirak etmişdir. Tarixi mənbələrə, arxiv sənədlərinə istinad edərək deyə bilərik ki, Azərbaycan partizanları II Dünya Müharibəsi illərində bütün Avropada döyüşmüşlər. Məmməd Məmmədov "Medo" Niderlandda milli qəhrəmana çevrilərək ölkənin ən yüksək ordenini almışdır. Partizanlarımızın İtaliyadakı qəhrəmanlığının həddi-hüdudu isə məlum deyildir. İlk həlak olan azərbaycanlı partizanlara Neapol yaxınlığında, Santa Maria Kapua Vetere adlanan ərazidə döyüşdə həlak olmuş Mikay qardaşlarını göstərə bilərik. Bu, 1943-cü ilin sentyabr ayının sonlarında baş verib. Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Mehdi Hüseynzadə (Mixaylo) Triestdə, Əli "Piotto" Babayevin komandanlığı altında Çapayev batalyonu isə Udine yaxınlığında döyüşüb. Çoxsaylı Azərbaycan partizanları Pyaçenza əyalətində həm Beynəlxalq Briqadaların tərkibində, həm də tamamilə Azərbaycanlılardan ibarət ən azı iki dəstənin - Kaio Briqadasının və 31-ci Qaribaldi Briqadasının tərkibində fəaliyyət göstəriblər. Məhərrəm Məmmədovun komandanlığı altında 24 nəfərlik Azərbaycanlı dəstəsinin daxil olduğu partizan briqadası Pyaçenza yaxınlığında fəaliyyət göstərirdi. Bölmənin döyüşçülərindən biri olan Azər Əmirxanov 1945-ci ilin fevral ayında Bettola kəndi uğrunda döyüşdə qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Partizanlar arasında o, "Azər Amerikanov" (Əmirxanov soyadının təhrif olunmuş versiyası) kimi tanınırdı. Bu partizanın şərəfinə briqada komandanlığı dəstələrdən birinə "Distaccamento Amerkanoff" – “Amerika Dəstəsi” adını vermişdir. Dəstənin həlak olmuş döyüşçünün adını daşıması nadir haldır; yalnız üç belə hal məlumdur ki, bunlardan biri Azərbaycan partizanının adı ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə, bu dəstənin döyüşçüləri (Əliyev və Şamilov) italyan tarixçisi Mauro Qalleninin "Ciao Russi: Partigiani sovietici in Italia" (2001) kitabının üz qabığında yer almışdır. İtalyanların mərmər obeliskləri – lövhələri ucaltdıqları Vilayət Hüseynov və İsmayıl İbrahimov da Pyaçensa şəhəri yaxınlığında həlak olmuşlar. Təəssüf ki, İbrahimovun məzarı indi itmişdir, lakin Vilayət Hüseynovun obeliski qalmaqdadır. Vilayət Hüseynov və İsmayıl İbrahimovun komandiri Hilal Cavadov müharibədən sonra sağ-salamat Vətənə qayıtmışdır.  Füzuli rayonunda doğulan Qara Əkbərov, Gəncədə anadan olan Ənvər Abbaszadə, Moskvada dünyaya gələn İvan Melnikov və təəssüf ki, soyadı rəsmi sənədlərdə qeyd edilməyən lənkəranlı Allahverdi, Sergio kimi tanınan kapitan Əsgər Hacıyev də Pyaçenza əyalətinin Bobbio kəndində dəfn olunmuşlar. İbrahim İbrahimovun komandanlığı altında 31-ci Qaribaldi Briqadasında otuz beş nəfərin xidmət etdiyi də məlumdur. Digər bir Azərbaycan komandiri partizan, ləqəbi Tenente olan Məzaim Əliyev də İtaliyada tarix yazmışdır. Bu dəhşətli illərdə həmçinin Şimali İtaliyada - Udine şəhəri yaxınlığında Əli Babayevin rəhbərlik etdiyi Çapayev Batalyonu fəaliyyət göstərirdi. Batalyonda digər Azərbaycanlılar da var idi, o cümlədən italyan yoldaşları onu "Mixail Moska" adlandıran Şəmkir rayonundan Oruc Əliyev. Əli Babayev və Oruc-Mixail İtaliya Müqavimətinin əks-səda doğuran əməliyyatlarından birində - Udinedəki həbsxanaya hücumda iştirak etmiş və oradan 73 məhbusu bir döyüşçü də itirmədən azad etmişdir. bu uğurlu əməliyyata rəhbərlik edən və həbsxanaya ilk girən Əli Babayev olmuşdur. Döyüşdəki şücaətinə görə o, Qaribaldi diviziyalarının komandanlığı tərəfindən gümüş medalla təltif edimişdir. Digər həmyerlimiz Tair İsayev "Serafino" və Nəsib Abdullayev Berqamo yaxınlığındakı Fiamme Verdi diviziyasında vuruşmuşlar. Hər ikisi çoxsaylı İtaliya ordenləri ilə təltif edilmişlər. 1974-cü ildə İsayevin şərəfinə "Onun adı Serafino idi" adlı sənədli film çəkilmiş, film rəqəmsallaşdırılaraq YouTube-da yerləşdirilmişdir.  Ravenna yaxınlığındakı döyüşlərdəki şücaətinə görə isə Şahbaba Məcidov və Əvəz Mirzoyev Qaribaldi medalı ilə təltif edilmişlər. Qəhrəmanlığı ilə tarix yazan Cəlil Rəfiyev isə "Vittorio" Matteoti Briqadasında vuruşmuşdur. O, müharibədən sonra özünün və yoldaşlarının döyüş qəhrəmanlıqlarını çoxsaylı məqalələrdə, esselərdə və kitablarda əks etdirmişdir. Triestenin faşistlərdən azad edilməsi zamanı bir neçə azərbaycanlı, o cümlədən 1909-cu il təvəllüdlü Cəmaləddin Abdullah oğlu Mənsimov həlak olmuşdur. Şəki rayonunun Aydın-Bulaq kəndindən olan bu şəxs müharibə sənədlərində Maksimov kimi qeyd alınmışdır. Tanınmış yazıçı Mixail Talalayın “Qafqazdan Apenninlərə qədər” kitabının ön sözündə məhşur tədqiqatçı alim Valentino Parlato “İtaliya Müqavimət Hərəkatında azərbaycanlılar” adlı məqaləsində qeyd edir: “Faşizmin məğlub edilməsində azərbaycanlıların töhfəsi əhəmiyyətli idi: 1941-ci ildə 3,4 milyon əhalisi olan bu ölkədən 681.000 nəfər döyüşlərdə iştirak etmiş, 300.000 nəfər həlak olmuşdur. Müqavimət Hərəkatında 5000-dən çox Sovet partizanı italyanlarla birlikdə vuruşmuşdur ki, onlardan bir neçə yüz nəfəri azərbaycanlı idi.” Sənədlərdən və fotoşəkillərdən istifadə edilərək ilk dəfə nəşr olunan bu kitab onların qəhrəmanlığından söz açılmışdır. Qafqazdan Apenninlərə qədər şərəfli döyüş yolu keçən azərbaycanlılardan qürurla söz açan yazıçı qeyd edir ki: “Sovet Ordusundakı bir neçə yüz Azərbaycan əsgəri SSRİ-yə hücum zamanı nasistlər tərəfindən əsir götürülmüşdür.” Monte di Nezedə kütləvi qətl 1945-ci ilə qədər hər iki tərəfdən İtaliyanın şimalında minlərlə sovet əsgəri vuruşdu. Əksəriyyəti hərbi əsir olan bu əsgərlərdən bəziləri nasistlərin tərəfində döyüşməyi seçmiş, bəziləri isə əsirlikdən qaçaraq partizanlara qoşulmuşdu. O dövrdə Şimali İtaliyada, xüsusən Lombardiya əyalətində güclü bir anti-faşist hərəkatı mövcud idi. Bunlardan ən böyüyü Garibaldi partizan briqadası idi. Azərbaycan əsgərləri Qaribaldi briqadasına qoşulmaq üçün Berqamo yaxınlığındakı Alzano Lombardoya yollanmışdılar. Şahid ifadələrinə əsasən məlum olur ki, azərbaycanlılar gecəni Monte di Nezedə keçirmişlər. Həmin hadisənin şahidlərindən biri də Karolina Letinidir. İkinci dünya müharibəsiylə bağlı hər bir sənəd, foto, kino-xronika, xatirə tarixin canlı şahididir. O dəhşətli günləri xatırlayan Karolina Letininin xatirəsi kədərli olsa da, Vətən tarixi üçün çox qiymətlidir: “İtaliyanın şimalındakı Berqamodan 120 km şimalda yerləşən Monte di Neze kəndində 121 azərbaycanlının faciəvi şəkildə həlak olmasının şahidi olmuşam. Bu barədə danışarkən indi də göz yaşlarımı saxlaya bilmirəm. Döyüş səhər 6-da başladı və günortaya qədər davam etdi. Azərbaycanlılar qəhrəman kimi sona qədər vuruşdular, ancaq cəmi 121 nəfər var idi və təxminən 2500 faşist tərəfindən mühasirəyə alınmışdılar. 13 aprel 1945-ci ildə baş verən dəhşətli hadisələr Monte di Nezedə hələ də xatırlanır, burada sakinlər 121 azərbaycanlının şərəfinə xatirə lövhəsi qoydular. Hadisədən təxminən 70 il keçməsinə baxmayaraq, Monte di Neze sakinləri hələ də onların yolunda ölümə gedən qəhrəmanları unuda bilmirlər. Hər il qələbə günü onları təntənəli şəkildə yad edirlər. Tarixi mənbələrə, rəsmi dövlər sənədlərinə, arxiv materiallarına, fotoşəkillərə, kino-xronikalara istinad edərək bir daha qeyd edə bilərik ki, II Dünya Müharibəsi illərində azərbaycanlı partizanların İtaliyanın faşizmdən azad olunmasında mühüm rolu olmuşdur. Bu qəhrəman oğullarımızın xatirəsinin əbədiləşdirilməsi, tarixi həqiqətlərin bərpası və gələcək nəsillərə düzgün çatdırılması mühüm vəzifədir. Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı bu istiqamətdə araşdırmalar aparmağı, beynəlxalq əməkdaşlığı genişləndirməyi və ortaq tarixi yaddaşın qorunması naminə İtaliya tərəfi ilə birgə fəaliyyət göstərməyi vacib hesab edir. Qürurverici, sevindirici haldır ki, hələ ötən əsrin 60-cı illərindən Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə gəlişi ilə Azərbaycan – İtaliya münasibətlərində tarixi nailiyyət hesab olunan səhifə açılmışdır. Bu ənənə Ulu Öndərin siyasi hakimiyyətinin ikinci mərhələsində inkişaf etdirilmişdir. Bu gün Müzəffər Ali Baş Komandan, Prezident İlham Əliyevin, Birinci Vitse-Prezident, Heydər Əliyev Fondunun Pezidenti Mehriban xanım Əliyevanın iradəsi ilə Azərbaycan – İtaliya münasibətləri uğurla davam etdirilir. Hər iki ölkənin liderlərinin dəstəyi ilə mühüm layihələr gerçəkləşdirilir, tərəfdaşlıq sazişləri imzalanır. İtaliyanın məhşur şirkətləri ilə yanaşı, universitetləri də ölkəmizlə əməkdaşlıq edir. Dünyəvi təhsil modelinin ölkəmizdə ən ali nümunəsi sayılan ADA Universitetinin bazasında Bakıda İtaliya-Azərbaycan Universitetinin təməlinin qoyulması, İtaliyada Azərbaycan, Azərbaycanda İtaliya mədəniyyətinin təbliğinə həsr olunan forum, konfrans və simpoziumların təşkili tarixi dostluq, qardaşlıq, əməkdaşlıq ənənələrinin bərpası ilə yanaşı, İtaliyanın faşizmdən azad olunması naminə canından belə keçməyə hazır olan qəhrəman Azərbaycan vətəndaşlarının ruhunu şad edən amilə çevrilir. Silahları kitabların əvəz edəcəyinə ümidi artırır. Heç kəsin unudulmadığını, heç kəsin yaddan çıxmadığını sübut edir! Polkovnik Cəlil Xəlilov Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri    

Naxçıvanda “Sarsılmaz qardaşlıq-2021” Azərbaycan və Türkiyə birgə taktiki təlimləri Azərbaycan-Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin peşəkarlığını, yüksək döyüş hazırlığını göstərir". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədr müavini, polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib.     Polkovnik qeyd edib ki, məhz Azərbaycanla Türkiyənin birgə səyləri bu gün regionda dayanıqlı sülh və sabitliyin əsas qarantı rolunda çıxış edir: “Bildiyiniz kimi, Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsində erməni işğalçılarını məğlub etməklə bütövlükdə erməni faşizminə böyük zərbə vurdu, onun bölgədə möhkəmlənmək, özünə yeni dayaqlar tapmaq cəhdlərini darmadağın etdi. Bu, dövlətimizin, Ali Baş Komandanımızın bütövlükdə region və dünya qarşısındakı mühüm xidmətlərindən biridir. Məhz Azərbaycanın Vətən müharibəsindəki qalibiyyətindən sonra bölgədə sabitlik bərpa olundu. Erməni vandalizminin, davamlı terror cəhdlərinin qarşısı alındı. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdi.   Qardaş Türkiyə Respublikası Vətən müharibəsi gedişində də öz mövqeyini açıq şəkildə ortaya qoydu və Azərbaycanı həm mənəvi, həm də diplomatik platformada qəti şəkildə dəstəklədi. Bu gün də Azərbaycan və Türkiyənin birgə səyləri regionda sabitliyin, stabilliyin, inkişafın qarantı, bazisi rolunda çıxış edir. Bunu bütün region dövlətləri, qlobal güclər və beynəlxalq təşkilatlar da anlamalı, Azərbaycan və Trükiyənin sülhpərvər siyasətini dəstəkləməlidirlər”.   Sədr müavini bu təlimlərin ordularımızın yüksək döyüş hazırlığının qorunub saxlanılması baxımından önəminə də diqqət çəkdi: “Şübhəsiz, bu cür təlimlər həm Azərbaycan, həm də Türkiyə ordusunun döyüş hazırlığının qorunub saxlanılması, onun peşəkarlığının daha da artırılması baxımından da mühüm əhəmiyyətə malikdir. Bu təlimlər hər iki ordunun yüksək döyüş hazırlığına malik olduğunu göstərir. Naxçıvandakı hərbi təlimlər sübut edir ki, Azərbaycan ordusu Vətən müharibəsində sərgilədiyi yüksək döyüş hazırlığını qoruyub saxlamaqda və uğurla inkişaf etdirməkdədir.   Onu da qeyd edim ki, hər zaman olduğu kimi bu dəfə də Azərbaycan-Türkiyə brigə təlimləri hər hansı üçüncü bir dövlətə qarşı yönəlməyib və heç kim üçün təhdid təşkil etmir. Ancaq buna baxmayaraq, Azərbaycan və Türkiyəyə düşmən olan məkrili qüvvələr bu təlimlərdən nəticə çıxarmalı və anlamalıdırlar ki, həm Azərbaycan, həm də Türkiyə onlara yönəlik istənilən təhlükəni neytrallaşdırmağa qadirdir və şanlı Vətən müharibəsi bu gerçəyin ən böyük isbatıdır”.   Ayşən Vəli  

Şərqdə ilk demokratik respublikanın məhz Azərbaycanda yaradılması xalqımızın tarixində qürurverici hadisədir. Xalq Cümhuriyyəti Azərbaycan tarixində müstəsna yer tutur. Cümhuriyyətin qurulması sonrakı mərhələdə Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunmasına, müstəqil respublika kimi inkişafına əsaslı zəmin yaradıb. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması və 23 aylıq fəaliyyəti xalqımızın tarixinin parlaq səhifələrindəndir. Bugünkü müstəqil Azərbaycan Respublikası Cümhuriyyətin siyasi və mənəvi varisidir. Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinin dövlət səviyyəsində geniş qeyd edilməsi haqqında ötən il imzaladığı Sərəncam ölkə rəhbərliyinin xalqımızın dövlətçilik ənənələrinə, xüsusilə Şərqdə ilk demokratik respublika olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə verdiyi yüksək dəyərin təzahürüdür. video AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər Cümhuriyyətin yaradılmasının 101-ci ildönümü münasibətilə mayın 27-də Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatında keçirilən tədbirdə səslənib. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması tarixindən və fəaliyyətindən danışan Respublika Veteranlar Təşkilatının sədr müavini, polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin ötən il imzaladığı Sərəncam həmin dövrdəki tarixi hadisələrin, qazanılan nailiyyətlərin gənclərimizə çatdırılması və təbliği baxımından böyük önəm daşıyır. Veteranlarımız dövlətimizin başçısının Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti irsinə göstərdiyi bu diqqəti yüksək qiymətləndirirlər. Azərbaycan dövləti və xalqı bu tarixi nailiyyətin qazanılmasında xidməti olan Cümhuriyyətin qurucularının və fədailərinin xatirəsini hörmət və ehtiramla anır. Qeyd edilib ki, xalqımız uzun illər müstəqillik arzusu ilə yaşayıb. XX əsrin əvvəllərində baş verən proseslər, eləcə də Cənubi Qafqaz regionunda yaranmış şərait Azərbaycanın müstəqilliyini əldə etməsinə tarixi imkan yaradıb. Bu imkandan istifadə edən Cümhuriyyətin qurucuları 1918-ci il mayın 28-də Azərbaycanın müstəqilliyinin elan olunması haqqında tarixi qərar qəbul ediblər. Beləliklə, Azərbaycanın milli dövlətçiliyi bərpa olunub. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması bütün dünyaya elan edilib. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulması XX əsrdə xalqımızın həyatında yeni bir mərhələ, tarixi hadisə oldu. Odur ki, ki, xalqımızın azadlıq və müstəqillik mübarizəsi tarixinə qızıl hərflərlə həkk olunmuş 1918-ci il mayın 28-i hər bir Azərbaycan vətəndaşının qürur duyduğu bir gündür. Məlumat verilib ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 1920-ci ildə süquta uğrasa da, 71 ildən sonra - 1991-ci il oktyabrın 18-də tarixi yaddaşına sadiq qalan xalqımız yenidən müstəqilliyinə qovuşub. Ümummilli lider Heydər Əliyevin ikinci dəfə hakimiyyətə gəlişi ilə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi daha da möhkəmlənib və ölkə həyatının bütün sahələrində inkişafın əsasları qoyulub. Hazırda bu siyasət Ulu Öndərin siyasi kursunun layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının aparıcı elmi işçisi Vaqif Abışov diqqətə çatdırıb ki, Şərqdə ilk demokratik respublikasının qurulması yalnız Azərbaycanın deyil, bütün türk dünyası üçün mühüm tarixi əhəmiyyət kəsb edib. XX əsrin əvvəllərindəki çətin ictimai-siyasi şəraitdə xalqımızın ziyalıları Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini quraraq onun müstəqilliyinin dünyada tanınması üçün böyük işlər görüblər. İlk respublika dövründə həyata keçirilən tədbirlər müstəqil dövlətçiliyimizin əsaslarının yaradılması və gələcək inkişaf yolunun müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyıb. Fəlsəfə elmləri doktoru İmran Əbilov, veteranlar çıxış edərək Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixindən, fəaliyyətinin ayrı-ayrı istiqamətlərindən, həmin dövrdə görülən genişmiqyaslı işlərdən danışıblar. Çıxış edənlər Azərbaycanın ilk müstəqil dövlətinin demokratik idarəçilik mexanizmlərinə, parlamentli respublika quruluşuna malik olduğunu qeyd edərək Cümhuriyyət dövründə Azərbaycanın müstəqil dövlət atributlarının qəbul edilməsi, ölkənin hazırda mövcud olan əksər dövlət orqanlarının yaradılması və s. barədə iştirakçılara ətraflı məlumat veriblər. Diqqətə çatdırılıb ki, hazırda Azərbaycan dövləti bütün sahələrdə sürətlə inkişaf edir. Ordu quruculuğu prosesi Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə uğurla reallaşdırılır. Bu gün müasir Azərbaycan ordusu işğal altındakı ərazilərimizi azad etməyə, ölkəmizin ərazi bütövlüyünü təmin etməyə tam qadirdir. Veteranlar da Ali Baş Komandanın əmri ilə qəhrəman Azərbaycan əsgəri ilə bir sırada bu müqəddəs vəzifənin yerinə yetirilməsi üçün hər an döyüşlərə qatılmağa hazırdırlar. Tədbirdə İkinci Dünya, Qarabağ, Əfqanıstan müharibələri, əmək və Silahlı Qüvvələr veteranları, ziyalılar, gənclər, şagirdlər iştirak ediblər.