5 may 2026-cı il tarixdə “Quba Place” otelində Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin və Yeni Azərbaycan Partiyası Quba rayon təşkilatınin birgə təşkilatçılığı ilə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 103-cü ildönümünə həsr olunmuş “Dövlətçilik ənənələrinin möhkəmlənməsində Heydər Əliyev rolu” mövzusunda konfrans keçirilib. Konfransdan əvvəl Quba şəhərində Heydər Əliyev adına Mədəniyyət və İstirahət parkında Ulu Öndər Heydər Əliyevin abidəsi ziyarət olunub.  Konfransda Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı İlqar Mahmudov, Milli Məclisin deputatları Sadiq Qurbanov, Əlibala Məhərrəmzadə və Müşfiq Məmmədli, YAP İdarə Heyətinin üzvü, partiyanın veteranlar şurasının sədri Arif Rəhimzadə, YAP Mərkəzi Aparatının məsul əməkdaşı Orxan Bayramov, YAP Quba rayon təşkilatının sədri Fidan Hüseynova, Rayon İcra Hakimiyyətinin və YAP Quba rayon təşkilatının məsul şəxsləri və rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri iştirak ediblər. Konfrans Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himninin səsləndirilməsi ilə başlayıb, ardınca müstəqilliyimizin qorunması yolunda ömrünü xalqına həsr etmiş Ulu Öndər Heydər Əliyevin, Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olmuş qəhrəmanlarımızın əziz xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilibdir. Daha sonra Ümummilli Lider Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətini əks etdirən sənədli film nümayiş olunub. Konfrans çərçivəsində çıxışlar dinlənilıb, Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı İlqar Mahmudov, YAP İdarə Heyətinin üzvü və partiyanın Veteranlar Şurasının sədri Arif Rəhimzadə, YAP Təftiş Komissiyasının üzvü, Milli Məclisin deputatı Sadiq Qurbanov, YAP Mərkəzi Aparatının məsul əməkdaşı Orxan Bayramov və YAP Quba rayon təşkilatının sədri Fidan Hüseynova çıxış edərək Ümummilli Liderin dövlətçilik tariximizdəki müstəsna rolundan bəhs ediblər. Konfransın yekununda 10 nəfərə Fəxri Fərman, 10 nəfərə isə Yeni Azərbaycan Partiyasının üzvlük vəsiqələri təqdim olunub, sonda Yeni Azərbaycan Partiyasının Himni səsləndirilib.  

Azərbaycan xalqı tarix boyu torpağına bağlı, millətinə sədaqətli olmuşdur. Bu sədaqətin ən uca nümunəsi isə 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsində öz əksini tapdı. Minlərlə igid övladımız şəhidlik zirvəsinə ucaldı, minlərlə qazimiz canından, sağlamlığından keçərək bu müqəddəs savaşı qələbə ilə başa vurdu. Hər bir şəhid, hər bir qazimiz bu qələbənin təməl daşlarını qoyan mübarizlərdir. Müstəqil Azərbaycanın parlaq zəfərinin arxasında yalnız əzmkarlıq və igidlik deyil, həm də güclü siyasi iradə, xalq-dövlət birliyi və Ümummilli lider Heydər Əliyev ideyalarının Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilməsi dayanır. Prezidentin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın hər bir vətəndaşı həmrəy oldu və Vətən uğrunda mübarizə apardı. Bu zəfər həm də bir millətin, bir dövlətin qüdrətinin təzahürü oldu. Ulu öndər Heydər Əliyevin qürurla söylədiyi, zamanın sınağından keçmiş o dərin mənalı söz  “Azərbaycan xalqı öz qəhrəmanlarını heç zaman unutmayacaq”  bu gün müstəqil dövlətimizin sosial ədalət fəlsəfəsinin mayakına çevrilib. Bu müqəddəs ideya dövlət siyasətində, görülən işlərdə, həyata keçirilən sosial islahatlarda yaşayır. Prezident İlham Əliyev bu əzəmətli mirası XXI əsrin reallıqları ilə yoğuraraq, ata vəsiyyətinə sadiqliyini əməli fəaliyyətlə sübut edir. Hər bir yeni ev açarı, hər bir dəstək proqramı sanki dövlətin şəhid analarına bir pıçıltısıdır: “Sənin oğlun Vətənin zirvəsindədir.” Sosial dəstək, psixoloji yardım, təhsil və məşğulluq imkanları – bütün bu tədbirlər mənəvi yaralara da məlhəm olur. Prezident İlham Əliyevin imzaladığı yeni sərəncama əsasən 2030-cu ilə qədər şəhid ailələrinin və müharibə əlillərinin mənzil və ya fərdi evlə təmin olunması prosesi davam etdiriləcək. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi 2026-2030-cu illəri də əhatə edən tədbirlər planı hazırlamalı və bu plan Prezidentlə razılaşdırılmaqla həyata keçirilməlidir. Bu qərar 2014-2023-cü illər ərzində yaşayış sahəsinə ehtiyacı olan kimi qeydiyyata alınmış şəxslərlə yanaşı, həm də 2020-2023-cü illərdə keçirilən hərbi əməliyyatlar nəticəsində əlilliyi müəyyən olunmuş şəxsləri və onların ailələrini də əhatə edir. Əlavə olaraq Çernobıl qəzasının ləğvində iştirak etmiş əlillər də bu proqramdan yararlanacaqlar. Verilmiş sərəncama əsasən nəzərdə tutulan tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün zəruri olan maliyyə vəsaiti hər il dövlət büdcəsinin əsaslı vəsait qoyuluşu, yəni investisiya xərcləri bölməsində öz əksini tapsın. Beləliklə, bu təşəbbüs dövlətin məsələni yalnız prinsip səviyyəsində deyil, eyni zamanda real büdcə dəstəyi ilə prioritet kimi dəyərləndirdiyini göstərir. Bu da onu deməyə əsas verir ki, iqtisadi təminat və sosial rifah məsələləri gələcəyə aparan yolda dövlət siyasətinin ən ali istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Dövlətin bu addımı müharibə və təhlükə ilə üzləşmiş bütün insanlara olan borcumuzun təzahürüdür. Hər bir şəhidin, hər bir qazinin ailəsi, bizim milli dəyərlərimizin və vətən sevgimizin əbədi bir parçasıdır. Bu qərar yalnız sosial dəstək deyil, eyni zamanda ədalət və insanlıq adına atılmış böyük bir addımdır. Prezident İlham Əliyevin bu sərəncamı Azərbaycan dövlətinin şəhidlərə, qazilərə və onların ailələrinə olan hörmətini bir daha təsdiqləyir və müstəqil Azərbaycanın parlaq gələcəyini daha da möhkəmləndirir. Bu siyasət hər bir vətəndaşın içində dərin bir minnətdarlıq və vətən sevgisi oyadır. Azərbaycan xalqı tarix boyu igidlik və mübarizə ruhu ilə tanınır. Hər zaman öz torpağını və azadlığını qorumaq üçün döyüşən, düşmənə qarşı cəsarətlə vuruşan bir xalqdır. Bir millət düşünün ki, daim vuruşan, hər zaman ayıq-sayıq, hər zaman mübarizənin önündə duran igidlərə borcludur. Bu igidlər öz həyatlarını torpaqlarımızın azadlığına və millətimizin gələcəyinə həsr ediblər. Onlar, öz qanları ilə yazdıqları qəhrəmanlıq dastanları ilə xalqımızın tarixində əbədi iz qoydular.Bu igidlər ki, hər bir qəlbdə minlərlə “Sağ ol, Prezident!” kəlməsini ucaldanlardır. Onların sayəsində bu gün biz azad, müstəqil və güclü bir dövlətin vətəndaşlarıyıq. Prezidentimizin liderliyi və dəstəyi sayəsində bu qəhrəmanların mübarizəsi və qələbələri tam mənasıyla dəyərləndirilmiş, xalqımıza və dövlətimizə xidmət edənlərin əziz xatirəsi unudulmamışdır. Bu səs, sadəcə veteranların deyil, həm də bütün Azərbaycan xalqının səsidir  “Sağ ol, Prezident!”Azərbaycan Müharibə Veteranları Təşkilatının verdiyi bəyanat, bu səslərin bir simfoniyasını çalır. Təşkilat, Prezident İlham Əliyevin verdiyi qərara qarşı olan minnətdarlığını ifadə edərkən, sadə bir ifadə ilə yalnız təşəkkür etməyi deyil, həm də tarixən bu xalqa verilmiş ən böyük borcun təntənəsini bəyan edir: “Bu qərar bizim cəmiyyətimizdə sosial ədalətin təntənəsi, şəhid və qazilərimizə verilən yüksək qiymətin göstəricisidir.”Vətənə xidmət edənlər, canlarından keçənlər, yurdlarının uğrunda şəhid olanlar… Hər biri öz həyatını və hərəkətlərini bir rəmzə çevirərək, ölkənin gələcəyinə işıq salan ulduzlara çevrilir. Amma bu işıq, bir gecənin ulduzları kimi yox, gündəlik həyatda, cəmiyyətin hər anında parlayan, onun istinad nöqtəsi olan, onun canından qanından yaranmış bir işıqdır.Cəmiyyət, bu işığı görəndə, şəhid və qazilərə verilən yüksək qiymətə dəyər verərək bir daha yadına salır ki, həyatın ən qiymətli möcüzəsi, insanların həyatlarını əzab-əziyyətlə deyil, şəxsiyyətlə yaşamağa nail olmalarıdır. Cəmiyyətin hər bir fərdi, bu qərarın nəticəsində öz şəhidlərinin və qazilərinin adlarını bir dəfə daha qəlbində ucaltmaq imkanı tapır. Onlar yalnız dövlətin deyil, hər bir vətəndaşın təntənəsidir. Onlar sadəcə döyüş meydanlarında deyil, bu torpaqlarda yaşayan hər kəsin ruhunda bir qəhrəmandır.“Sağ olun, cənab Prezident!”  bu söz, bir təşəkkürdən çox, bir hissiyatın təzahürüdür. Bu, bir xalqa verilmiş hörmətin, mübarizəyə, əzmkarlığa və şəhidlərin ruhlarına olan dərin hörmətin ifadəsidir. Bu, yalnız bir cümlə deyil; bu, torpaqlarımızı qorumaq üçün mübarizə aparan hər bir insanın qəlbində yaşayan bir yaşam tərzinin  bir mərhəmətin, bir vətən sevgisinin ən yüksək ifadəsidir.Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin verdiyi bu qərar yalnız bir siyasət qərarı deyil, həm də xalqın ən ali arzularını, ən dərin ehtiyaclarını birləşdirən bir qərardır. Vətənin igidləri, indi yalnız döyüş meydanlarında deyil, həyatın hər anında, hər bir köşəsində öz hüquqlarını tanıyan və yüksək qiymətləndirən bir cəmiyyətdə var olurlar. Bu, yalnız onlara verilən qiymət deyil, həm də cəmiyyətin özünün şəxsiyyətinin təsdiqidir.Onlar “Sağ ol, Prezident!” deyərkən, bu sadə sözlərdə nə qədər böyük mənalar gizləndiyini, nə qədər böyük mübarizənin və zəhmətin olduğunu bir daha göstərirlər. Bu, Prezidentin yalnız bir qərarı deyil, onun xalqına verdiyi ən böyük hədiyyəsidir: ədalət, qiymət və diqqət.Azərbaycan Müharibə Veteranları Təşkilatı və digər vətənpərvər ictimai qurumlar bu qərarı minnətdarlıqla qarşılayaraq Prezident İlham Əliyevə təşəkkürlərini bildiriblər. Təşkilatın bəyanatında vurğulanır: “Bu qərar bizim cəmiyyətimizdə sosial ədalətin təntənəsi, şəhid və qazilərimizə verilən yüksək qiymətin göstəricisidir. Sağ olun, cənab Prezident, bu ali diqqət və qayğıya görə! Cəlil Xəlilov Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik  

Naqif Həmzəyev: “”YAŞAT” Fondunun fəaliyyəti bunun ən bariz nümunəsidir”   “Bu gün ölkəmizdə bir milyondan çox qaçqın və məcbur köçkün var və 90-cı illərin əvvəllərindən bu günə qədər ölkəmizdəki məcburi köçkünlərin sosial rifahının yüksəldilməsi istiqamətində ciddi addımlar atılmaqdadır”.    Bunu veteran.gov.az-a açıqlamasında millət vəkili Naqif Həmzəyev bildirib. Millət vəkili  qeyd edib ki, Azərbaycan dövləti veteran və şəhid ailələrinin sosial rifahının yüqksəldilməsi, onlara yönəlik diqqət və qayğının genişləndirilməsi istiqamətində mütəmadi addımlar atmaqdadır:   “Bununla yanaşı, həm I Qarabağ müharibəsi, həm də 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı şəhid olan hərbçilərimizin ailələrinə, veteranlara, müharibə əlillərinə dövlətimiz hərtərəfli qayğı göstərib. Dövlətimiz şəhid ailələrinin, veteranların problemlərinin həlli istiqamətində ciddi və mütəmadi addımlar atıb.   Vətən Müharibəsi zamanı əldə etdiyimiz qələbəni  şəhidlərimizə, qazilərimizə borcluyuq. Möhtərəm prezidentimiz İlham Əliyev, hörmətli Birinci vitse-prezidentimiz Mehriban xanım Əliyeva, o cümlədən bütün dövlət rəsmiləri öz çıxışlarında şəhidlərimizi və qazilərimizi yad edir, qazilərimizə, şəhid ailələrimizə diqqət və qayğının göstərilməsinin vacibliyini qeyd edirlər. Bu, sadəcə sözdə deyil, həm də əməldədir. Mütəmadi olaraq şəhid ailələri ziyarət olunur, onların hər bir istəyinə həssaslıqla yanaşılır.   Ölkəmizdə “YAŞAT” Fondu yaradılıb və “YAŞAT” Fondu birbaşa şəhid ailələrinin, qazilərin probleminin həlli ilə məşğul olur. Bütün dövlət qurumları, YAP fəalları bu məsələdə onların üzərinə düşən işi böyük məsuliyyət hissi ilə həyata keçirirlər. Hal-hazırda bu məsələ ilə bağlı ciddi işlər görülür. Şəhid ailələrinin evlə təminatı, müharibə əlillərinə avtomobillərin verilməsi, onların ailə üzvlərinin məşğulluq probleminin həlli bu il üçün də prioritet məsələlərdən biridir. Bir sözlə, prezidentimizin rəhbərliyi altında dövlətimizin şəhid ailələrinə, veteranlara göstərdiyi qayğı bütün dövlətlərə nümunədir”.   Seymur ƏLİYEV

Həyat inkişaf edir, hadisə və proseslər tez-tez dəyişir. Həyatımıza daxil olan bu və ya digər proseslər hər halda yeni və müasir yanaşmalar tələb edir. COVİD-19 virusunun həyat tərzimizi, dünya görüşümüzü və baxışlarımızı sürətlə dəyişən və bizi yeni qaydalar əsasında yaşamağa məcbur edən mühüm proses kimi dəyərləndirilə bilər. Yalnız təsəvvürlərdə və xəyallarda dolaşan, bəzən ağıla sığan və ya sığmayan məsələlər artıq günümüzün reallıqlarına çevirilmişdir. Sovet İttifaqının dağılması, müstəqil dövlətimizin yaranması, ərazilərimizin düşmən xalq tərəfindən işğal olunması, otuz ildən çox işğal altında saxlanması, artıq tarixi reallıqlardır. 27 sentyabrda ölkə Prezidenti, Ali Baş Komandan, cənab İlham Əliyevin tarixi çağırışı da heç vaxt görmədiyimiz, eşitmədiyimiz lakin ömür boyu yaddan çıxmayan tarixi reallıqdır.   Son illər bizim istəyimizdən asılı olmayaraq həyatımızda və həyat tərzimizdə baş verən dəyişikliklər mühüm ifadə vasitəsi olan dilimizdə də istər-istəməz müəyyən dəyişikliklərə rəvac vermişdir. Biz bu dəyişiklikləri kor-korana qəbul etməliyikmi, yaxud baş verənlərə yaradıcılıqla yanaşmalı, təhlillər aparmalı, ən məqbul variantı seçib qəbul etməli, daha məqbul istiqamətə üstünlük verməliyik. Biz azərbaycanlıyıq, bizim öz milli- mənəvi və elmi dəyərlərimiz, dilimiz vardır, biz onu sevməli və qorumalıyıq. Bu baxımdan son illər tez-tez istifadə edilən “qazi” istilahına hazırda aydınlıq gətirilməsinə zərurət yaranmışdır. Heç şübhəsiz bu sözə əvvəllər ədəbi dilimizdə nadir hallarda rast gəlmək olardı, son illər isə mənasına, məzmununa, ifadə yükünə əhəmiyyət verilmədən bu sözdən geniş istifadə etməkdə haqlıyıqmı? Bəziləri haqsız, əsassız olaraq özlərinə “qazi” deməklə qürur duyurlar, özlərini az qala “qəhrəman” hesab edirlər. Çalışaq məsələyə ümumi axın konteksində yox, ədalətli və obyektiv aydınlıq gətirək.   Azərbaycan dilinin izahlı lüğətinə görə ərəb mənşəlli “qazi”  sözü müsəlmanlarda dini məhkəmə işlərinə baxan rühaniyə, şəriət hakiminə deyilir. (Azərbaycan dilinin izahlı Lüğəti 4 cilddə! 3-cü cild Bakı-2006 səh 88). Başqa bir mənbədə isə din yolunda düşmənə qarşı müharibə edərək qalib gələn şəxslərə “qazi”, bu yolu həyat tərzi, bir peşə kimi ifadə etmək üçün isə “qazilik” istilahı işlədilmişdir. Şəhid olanlara “qazi” deyərdilər. “Tarix Terminləri lüğəti”nə görə, müsəlmanların kafirlərə qarşı apardıqları müqəddəs müharibələrin-qəzavatların iştirakçılarına “qazi” deyilməsi qəbul edilmişdir. Bəzi ölkələrdə sərhədləri mühafizə edən və ya xalq üsyanlarının yatırılmasınada iştirak edənlərə də “qazi” deyilir. “Məktəblinin alınma sözlər lüğəti”nə görə isə, dini müharibədə döyüşən, cihad edən, qalib gələn şəxslərə “qazi”  deyilir. Bəzi müsəlman ölkələrində hərbi sərkərdələrə də “qazi”  deyə müraciət edirlər. Türkiyə Cumhuriyyətində isə bizim işlətdiyimiz mənada müharibə veteranları “qazi” adlandırırlar. Zənnimcə müstəqillik illərindən sonra dilimizdə istifadə edilən “qazi” sözü, hər şeydən əvvəl dilimizə Türkiyə Cumhuriyyətinin hərbi terminlər lüğətindən götürülməklə istifadə edilir. Halbuki, son dövrlərə qədər baş verən müharibələrdə döyüş zamanı yaralanan şəxslərə tarixən “müharibə veteranı” deyə müraciət edilirdi. Məsələn: 1941-1945-ci illər müharibəsinin iştirakçılarına bir qayda olaraq “müharibə veteranı” kimi müraciət edilir.(bax “Veteranlar haqqında Qanun”) Tanınmış ərəbşünas alim Nəriman Qasımoğlu məsələyə aydınlıq gətirərək yazır ki, “şəhid” sözünün dini məzmunu olsa da, “qazi” sözünün heç bir dini məzmunu yoxdur. Çünki ərəb dilində “qəz” sözü, “işğal edən şəxs”, “işğalçı” mənasını ifadə edir. “Uduzan ordunun yaralanan əsgərinə də “qazi” demək olarmı? sualını cavablandıran alim bildirir ki, ancaq qələbə halında, hansısa torpağı gedib tutduğun zaman, sən “qazi” ola bilərsən. “Sözün məna tutumunda, informativ yükündə “işğal edən”, "tutan” sözü vardır. Təəssüf ki,  bizim dilçilər, əsassız olaraq ərəb dilində olan bəzi sözlərin əsl mənasından kənarlaşmalara yol verirlər və sözün məna yükünü nəzrə almırlar. “Şəhid” sözünün dini mənasına da toxunan Nəriman Qasımoğlu bildirir ki, sözün mənası “şahidlik” etmək", ilahinin qüdrətinə şahidlik etmək, onun dəyərlərinə, varlığına, təkliyinə, dəlillərinə və s. şahidlik etmək mənasını ifadə edir. Tək Vətən yolunda yox, elə alim də öləndə də, ona “şəhid oldu” deyirlər. Peyğəmbərin kəlamlarından birində də var ki, qiyamətdə alimin qanı şəhidin qanından üstündür. Təkcə döyüş səhnəsində yox,  öz şərəfini, evini qoruyan şəxs də həlak olduqda, əslində o, “şəhid” hesab olunmalıdır. “Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti”nə görə, yüksək amal, məslək, əqidə yolunda ölən, həlak olan, canını fəda edən, ölən şəxsə “şəhid” deyilir. Yüksək amal, əqidə, məslək yolunda canını fəda etmək, həlak olmaq, ölmək, nəticə etibarilə “şəhid olmaq” mənasını verir. (Azərbaycan dilinin izahlı Lüğəti 4 cilddə! 3-cü cild Bakı-2006 səh 204). Bu söz elə indi də eyni mənanı ifadə edir və heç bir mübahisə yaratmır. “Qazi” kəlməsinin kökü isə yuxarıda qeyd edildiyi kimi müsəlmanlıqla bağlıdır. Düşmən təcavüzünün qarşısının alınmasında iştirak edən döyüşçülərin Vətən qarşısında müstəsna xidmətləri nəzərə alınaraq, “şəhidlik zirvəsinə ucalmaq” kimi ifadələr işlədilir. Əslində isə, dilimizdə “qazi” sözü, əvəllər “veteran” sözü kimi işlədilmişdir. Bu söz beynəlxalq səviyyədə qəbul olunmuş və qədim tarixi kökə malik olan hərbi termin olmaqla, dünyanın onlarla ölkəsində bir termin olaraq qəbul edilir, belə vəziyyətdə onun “qazi” sözü ilə əvəz edilməsinə heç bir zərurət yoxdur. Tarixə müraciət edək: “Veteran” sözü öz etimaloji mənbəyini Qədim Romanın hərb tarixindən götürsə də, o artıq beynəlxalq səviyyəli termin olaraq çox sayılı dövlətlətlərdə eyni ilə işlədilir. Bu milli səviyyədə də özünə vətəndaşlıq qazanmışdır. “Qocaman əsgər”, “təcrübəli döyüşçü”, “ağsaqqal”, “yaşlı hərbiçi” və s. bu kimi mənaları ifadə edən “veteranus” sözü, latın dilində “qoca” mənasını ifadə edir. Dünyanı fəth edən Qədim Romanın müharibə tarixində, hərbi xidmətini başa vurmuş döyüşçülərə “veteran” adı verilməklə, bu söz həmdə böyük səfərbəredici mahiyyət daşıyırdı. Hələ Yuli Sezarın “Dəmir döyüşçülər” adlandırdığı “veteranlar legionları”, xüsusi hərbi bacarığı və şücaəti ilə fərqlənən peşəkar hərbiçilərə latın dilində “veteranus” deyilirdi. Belə şəxslər İtaliyada, Qədim Romada köləlikdən azad edilir və onlara vətəndaşlıq hüququ verilirdi. Təsadüfi deyil ki, Roma İmperatorluğu, dünya tarixində ilk dəfə olaraq, belə şəxslərin sosial təminatının ən yüksək formada həll edilməsi ilə tarixə düşmüşdür. Orduda döyüşmək və qalibiyyəti təmin etmək- Böyük Roma İmperatorluğu vətəndaşlarının, Vətən qarşısında dayanan ən mühüm və şərəfli vəzifəsi hesab olunurdu. Bütün İmperiyanın tarixi mövcudluğu dövründə daim fəaliyyətdə olan “Roma veteranları”- nəhəng dövlətin monolit birliyinin məhək daşı hesab olunurdu. Məhz bunun nəticəsində də hələ e.ə 1-2 ci əsrlərdə Roma Respublikasında peşəkar ordu və peşəkar donanmanın yaradılması, onun tarixi qələbələrinin əsasında dayanırdı. “Veteran” adlandırılan təcrübəli əsgərlər və onların ailə üzvləri, İmperiya qanunları əsasında bütün vergilərdən və öhdəliklərdən azad olunur, onlara vətəndaşlıq statusu verilir və onlar öz valideynlərinin əmlaklarına varislik hüququ əldə edirdilər. Hətta veteran övladları atalarının daşıdığı statusdan bəhrələnərək, yeni Roma ordusunun əsas heyətini təşkil edirdi. Qay Yuli Sezar e.ə 45-44 cü illərdə yüz minə qədər veteranı İtaliyada və onun ən yaxşı koloniyalarında yerləşdirməklə ölkədə həm də “veteran” adını şöhrətləndirmiş oldu. Onların çoxu öz dövrü üçün ən qiymətli nemət hesab edilən- mülk torpaqlarla mükafatlandırıldılar. Belə əsaslarla formalaşdırılan Roma ordusu, dünyanın ən döyüşkən və qalib ordusu kimi tarixə düşmüşdür. Beləliklə “veteran” sözü uzun tarixi bir dövr ərzində “fədəkar döyüşçü” mənasını ifadə etməklə, dünyanın müxtəlif dövlətlərində və xalqlarının dilində tətbiq olunmuş və bu gün də edilməkdədir.   Qeyd edilməsi zəruridir ki, ölkəmizdə “Veteran hərəkatı” daim diqqətdə saxlanılmış və zaman-zaman təkamül prosesi keçmişdir. 3 iyun 1956-cı ildə keçmiş Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsi böyük rəşadətlər və igidliklər göstərərək, nəinki SSRİ-ni, habelə bütün Avropanı faşizm bəlasından xilas etmiş müharibə veteranlarını bir təşkilatda birləşdirmək təşəbbüsü ilə 29 sentyabr 1956-cı ildə “Sovet Müharibə Veteranları Komitəsi”ni təsis etdi. Sonradan digər veteranların da (əmək veteranı və s.) həmin təşkilatda birləşməsi təmin edildi və müttəfiq respublikalarda da onun nümayəndəlikləri təsis olundu. Bir maraqlı faktı da diqqətə çatdırmağı vacib hesab edirəm ki, indi bir çox ölkələrdə veteranların sosial problemlərinin həllində ciddi narahatçılıqlar olsa da, müharibədən sonrakı illərdə SSRİ büdcəsinin hər il 35%-ə qədəri, ümumilikdə ölkənin sosial və mədəniyyət sahəsindəki problemlərinin, o cümlədən veteranların problemlərinin həllinə sərf edilirdi. Buna görədə illər keçdikcə “Veteran hərəkatı” daha böyük vüsət aldı, genişləndi və yeni-yeni səhifələrlə zənginləşdi. Xüsusilə faşizm üzərində qələbənin 20-illik yubileyinin keçirilməsi və veteranlara göstərilən diqqət daha da inkişaf etdirildi. Gənclər bütün İttifaq miqyasında tarixi yürüyüşlər keçirir və ölkənin inkişafında fəallıq göstərirdilər. Bu yürüşlər içərisində “Brest qalasına tarixi yürüş” xüsusilə qeyd edilməlidir. Tarixçilər qeyd edirlər ki, “Brestin məhşur meydanında, bütün ölkə veteranları adından, qalanın tarixi müdafiəçiləri, yürüş iştirakçıları olan gənclərə, simvolik olaraq qəhrəman qalanın açarını təqdim etdilər. “Brest qalasının mövcud olduğu bütün tarixi dövr ərzində, ilk dəfə olaraq onun müdafiəçiləri, bu əfsanəvi darvazanın açarını gənclərə etibar etdilər”. Çox maraqlıdır ki, qəhrəman “Brest” qalasının tarixi açarını” SSRİ gənclərinin nümayəndəsi, gənc toxucu Valentina Kondratiyevaya Azərbaycan məktəblisi İlham Əliyev (hazırki Prezidentimiz) təqdim etdi. Fikrimcə bu gün ölkə Prezidenti, cənab İlham Əliyevin Azərbaycan veteranlarına göstərdiyi xüsusi qayğı və diqqət də məhz həmin dövrdən başlanmışdır. İttifaq miqyasında geniş vüsət almış “Veteran hərəkatı” 21 mart 1987-ci ildə Azərbaycan Respublikasında Veteranlar Təşkilatının birinci qurultayında, yeni bir təşkilatın-veteranlar təşkilatının təsis edilməsi ilə nəticələndi.   Heydər Əliyevin xalqın təkidli tələbi ilə ikinci dəfə hakimiyyətə qayıdışı, bütün ölkədə olduğu kimi, Veteran hərəkatının da yeni inkişaf mərhələsinə keçidinə səbəb oldu. Veteranlara lazımi şərait yaradıldı. Ən böyük və yadda qalan hadisə isə 28 iyun 1994-cü ildə ölkə tarixində ilk dəfə olaraq “Veteranlar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun qəbul edilməsi oldu. Həmin Qanun Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə hazırlanmş və onun tərəfindən də Milli Məclisə təqdim edilmişdi. Əlbəttə layihə yekdilliklə qəbul edildi. Bu Qanunda veteranlara dair dövlət siyasətinin əsas istiqamətləri müəyyən edilmiş, müharibə veteranlarının, Silahlı Qüvvələr veteranlarının, Əmək veteranlarının statusu, onların pensiya təminatı, istehsal fəaliyyəti, mənzil-məişət şəraiti, dərman və müalicə vasitələri ilə təminatı, onlar üçün nəzərdə tutulan əlavə güzəştlər, veteranların sosial və tibbi müdafiəsi, digər zəruri və vacib məsələlər, ilk dəfə olaraq hüquqi baxımdan mükəmməl tənzim edilirdi. Qanunun 21-ci maddəsində göstərilirdi ki, veteranların sosial müdafiəsi tədbirlərini, müvafiq icra hakimiyyəti orqanları planlaşdırır və veteranların sosial müdafiəsi proqramları dövlət büdcəsinin, Azərbaycan Respublikası Sosial müdafiə Fondunun vəsaiti hesabına maliyyələşdirilir. Veteranların Respublika Təşkilatı isə dövlət büdcəsi hesabına ayırmalarla maliyyələşirdi.     Beləliklə də fikirimi yekunlaşdıraraq, tarixi reallıqlara söykənərək və minlərlə veteranın yekdil fikirini, rəyini bir daha ifadə edərək Vətən uğrunda fədakarlıqla döyüşən əsgərlərin, zabitlərin, döyüşçülərin, birmənalı olaraq, yenə də “veteran” adlanması tamamilə düzgün və əsaslıdır. Bu sözün “qazi” və ya hər hansı başqa bir sözlə ifadə edilməsinə heç bir zərurət, əsas və məntiq yoxdur.   Bəhram Zahidov Hüquq elmləri doktoru, professor, müharibə və əmək veteranı