Bu qeydləri uzun illər ərzində ən məhdud auditoriyada belə üzə çıxarmağa, nə də geniş ictimaiyyətə çatdırmaq üçün çap etdirməyə ehtiyac duymamışam. Bəlkə də ixtisasımdan irəi gələn bir vərdişdur. Özümlə bağlı olanlardan yox, başqalarının xidmətlərindən yazmağı üstun tutmuşam. Beləcə iştirakçısı olduğum, fəallıq göstərdiyim hadisələrin indi nəinki təfərrüatını, hətta bəzən ən mühüm məqamlarını xatırlamaq çətin olur. Bir çox detalları dəqiqləşdirmək üçün arxiv adı ilə topladığım sənədləri, mətbu nəşrlərdə dərc edilmiş məqalələri, qeydləri yenidən ələk-vələk etməli oluram. Bəzi məqamlarını sizə çatdırmaq istədiyim hadisələrə gəlincə, onlar barəsində yazmaq qərarım bu gün müəyyən şəxslərin 1988-1990-cı illərdə Azərbaycanda baş verən hadisələrdən danışarkən nəinki obyektivlikdən uzaq olmaları, öz xidmətlərini hədsiz şişirtmələri, hətta tarixi faktları saxtalaşdırmaq cəhdləri ilə bağlıdır. Xalqın taleyüklü günlərində şübhəli məqsədlərlə, xalqa, hərəkata xor baxanların yanında olanların bu gün özlərinə gərək bildikləri avtobioqrafiya düzəltmək təşəbbüsləri də az dəhşətli deyil. Belələrinin məntiqinə görə, layiq olmadıqları mərtəbələrə yüksəlmələri xalq qəhrəmanına çevrilmələrinə də tam haqq qazandırır. Ancaq yaxşı ki, həmin günlərdən bizi uzun müddət ayırmır və insanların yaddaşı hələ itməyib. 1990-cı il 15 yanvarda SSRİ Ali Soveti Dağlıq Qarabağda, Azərbaycan və Ermənistanın sərhədyanı rayonlarında və Gəncə şəhərlərində fövqəladə vəziyyət elan etdi. Azərbaycanın İranla sərhədyanı rayonlarında yaranmış gərgin vəziyyətlə əlaqədar və guya bir sıra yerlərdə hakimiyyətin zorla devrilməsi cəhdlərinin qarşısının alınması məqsədilə 16 yanvardan etibarən həmin ərazilərdə fövqəladə vəziyyət rejimi tətbiq edilməli idi. Ancaq nədənsə bu qərar hadisələrin daha gərgin xarakter aldığı Bakı şəhərinə şamil olunmamışdı. Bunun əslində məkrli bir planın tərkib hissəsi olduğu, hazırlanan təcavüz qarşısında xalqın qısa müddətə arxayın salınması məqsədi güddüyü sonradan məlum oldu. Həmin günlərdə, Bakıda baş verən hadisələr, SSRİ rəhbərliyinin birbaşa göstərişi və imperiya cəza qüvvələrinin iştirakı ilə törədilən 20 Yanvar qətliamı barədə çöx deyilib və yazılıb. Ancaq 1990-cı ilin yanvar günlərində Azərbaycanın rayonlarında gedən proseslər, baş verən hadisələr barədə az yazılıb. Əslində isə, Azərbaycanın milli-azadlıq hərəkatı yalnız Bakıda aparılmamış, bütün ölkəni əhatə etmişdir. Sovet hökumətinin mövcudluğu ərzində bu və ya digər formada davam etmiş həmin mübarizənin bir sıra şərəfli səhifələri müxtəlif bölgələrimizdə, rayon və kəndlərimizdə də yazılıb. Ümummübarizə tariximizin tədqiqi baxımından azacıq da olsa əhəmiyyət kəsb edəcəyini nəzərə alaraq, 20 Yanvar ərəfəsində Zəngilan rayonunda baş verən hadisələr dediklərimi sübut edir. Həmin vaxt mən Azərbaycan Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib, 6 ilə yaxın müddət idi ki, təyinatla Zəngilan rayonunda çıxan “Kənd həyatı” qəzetində şöbə müdiri işləyirdim. Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsinin qarşısının alınması, ümumən Azərbaycanın ərazi bütövlüyü, torpaqlarının erməni təcavüzündən qorunması zəminində başlanan və sonradan milli-azadlıq, müstəqillik uğrunda mübarizə mərhələsinə keçən milli hərəkatda rayonumuzun bir sıra fəalları da iştirak edirdilər. Biz həm respublikada, həm rayonda, həm də onun ətrafında baş verən hadisələrdən operativ məlumat alır, prosesləri mümkün qədər nəzarətdə saxlamağa çalışırdıq. 1988-ci ilin sonlarından 1990-cı ilin yanvarınadək ən başlıca vəzifəmiz Zəngilanın Ermənistanla 158 kilometrlik sərhəd ərazisi üzrə əksər kəndlərdə yaradılmış postları möhkəmləndirmək, hər an gözlənilən təxribatların qarşısını almaq idi. Bu işdə rayonun ayrı-ayrı idarə və müəssisələrinin bir çox rəhbərləri də bizə lazım gəldikdə köməklik göstərir, xüsusilə ucqar kəndlərə getmək üçün nəqliyyatla təmin edirdilər. Postlarda ov silahları, əksəriyyəti isə əliyalın dayananların ərzağını isə yerli camaat təmin edirdi. 1988-ci ilin fevralından Ermənistanda antitürk, antiazərbaycan ovqatının daha da güclənməsi nəticəsində öz dədə-baba torpaqlarından zorla, ölüm təhdidi altında çıxarılmış azərbaycanlıların ilk dəstəsi Qafan rayonundan Zəngilana pənah gətirmişdi. Qaçqınların gəlişi, Ermənistanın digər ərazilərində deportasiyanın, daha doğrusu, etnik təmizləmənin davam etdirilməsi, Qağlıq Qarabağ ətrafında proseslərin Azərbaycana zidd məcrada inkişafı Zəngilanda da gərginliyi az qala günbəgün artırırdı. Vəziyyətin nəzarətdən çıxması təhlükəsi real olduğundan rayonun hücumları intensivləşmiş erməni yaraqlılarından qorunması ilə yanaşı, əhali arasında ardıcıl iş aparılması tələb edilirdi. Həmçinin İranla sərhəddə mümkün təxribatların qarşısının vaxtında alınması üçün tədbirlər görülürdü. Əlbəttə, bu daha çox xüsusi orqanların işi olsa da, əhalinin heç olmasa mitinqlər vasitəsilə düzgün məlumatlandırılması lazım gəlirdi.  Bu işlər aparıldığı üçün İranla sərhəddə bir neçə dəfə əhali toplanıb, azsaylı etirazlar və mitinq keçirilsə də, sərhədin texniki vasitələrinin dağıdılmasına imkan verilməmişdi. Belə toplantılardan biri 1990-cı ilin 10 fevralında Türkmənçay müqaviləsinin 162-ci ildönümü günündə baş tutmuşdu. Bir çox yaxın ərazilərdə fövqəladə vəziyyətin davam etdiyi bir vaxtda insanları dövlət sərhədinə yığıb  toplantı keçirmək heç də asan deyildi. Bunu təsdiq edən foto şəkillər də var. Buna görə də rayonda 1990-cı il yanvar ayının 16-da fövqəladə vəziyyət tətbiq edilməsi, qadağan saatı qoyulması barədə qərar həm hərəkat fəallarını, həm də əhalinin böyük əksəriyyətini hiddətləndirmişdi. Qayda-qanuna, əsasən əməl olunmasına baxmayaraq, bütövlükdə əhalinin cəzalandırılması, başlıca təhlükənin Ermənistanla sərhəddən gözlənildiyi halda, diqqətin bilərəkdən İranla sərhədə yönəldilməsi bir məqsədə xidmət edirdi. Silahlı erməni yaraqlıları qarşısında əlyalın qalan xalq, başına od ələnsə, evində gülləboran olunsa da, axşam saat 21-dən səhər saat 6-yadək evində dustaq qalmalı idi. Bu vəziyyət Azərbaycanın bütün İranla sərhəd ərazilərində tətbiq edilmişdi. Daha acınaqlısı isə bir sıra yerli rəhbərlərin bu qərarın əhalinin xeyrinə olduğunu demələri və insanları buna inandırmaq cəhdləri idi. Əhalinin haqlı narazılığı və coşan hiddəti bizim mitinq qərarımızı qətiləşdirdi. Bütün xəbərdarlıqlara, hətta komendant saatının tətbiqinə cavabdeh qüvvələrin (onlar başqa millətlərin nümayəndələrindən ibarət hərbçilər idi) artıq rayona gətirildiyinə baxmayaraq, 17 yanvar saat 11-ə mərkəzi meydanda, Zəngilan rayon partiya komitəsi binasının yaxınlığında mitinq təyin edildi. Mitinq xalqın kükrəyən qəzəbinin həmin vaxtadək görünməmiş bir həddə nümayişi oldu. 34-35 min nəfər əhalisi olan bir rayonda 20 min nəfərə qədər insanın mitinqdə iştirakı rayon rəhbərliyini, yad hərbçiləri mübaliğəsiz deyim ki, hətta qorxuya salmışdı. Çıxış edənlərin tələbi eyni idi: heç bir əsas olmadan tətbiq olunan xüsusi vəziyyət və qadağan saatı ləğv edilməlidir. İnsanlar, daha çox da müəyyən səlahiyyət sahibi olanlar rayonda heç bir qeyri-qanuni hərəkətin törədilməyəcəyinə təminat verir, bu məhdudiyyətləri özləri üçün təhqir hesab etdiklərini bildirirdilər. Onlar, “biz təhlükəsizliyimizin təminatına yönəlmiş bütün cəhdləri alqışlayacağıq, bu qadağalar isə bizi təhlükə qarşısında qoyur” deməklə sanki sovet rejiminin məkrli niyyətlərinə işıq tuturdular. Mitinq iştirakçılarının qəti tələbi ilə sərhədyanı rayonlarda fövqəladə vəziyyətin tətbiqi barədə qərarın Zəngilanda icrası dayandırıldı. Bu barədə qərarı xüsusi komendantlığın rəisi A.Yakovlev meydanda elan etmək məcburiyyətində qaldı. Həmin hadisələr barədə rayon qəzetində səhəri gün 2 nəfər həmkarımla «Xalq birliyinin gecəsindən reportaj»ımız dərc edildi. Mitinqdəki çıxışlardan ikisini qəzetin həmin sayına istinadən diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm. Mincivan qəsəbə sakini, İkinci dünya müharibəsi veteranı Musa Əliyev demişdi: “Mən müharibə iştirakçısıyam, o vaxtlar ərazimizdə əlavə sərhəd rolu oynayan tikanlı məftillər yox idi. Amma sərhəd lazımi qaydada qorunurdu. İndi 5 gün əvvəl əlavə zonaları xalqın iradəsi ilə götürüb, sonra yenə bağladılar. Bizi İran sərhədindən yox, Ermənistan sərhədindən təhlükə gözləyir. Bu təhlükəni qeyrətli oğullarımız öz sinələri ilə dəf etməyə hazırdırlar. Bizə xüsusi vəziyyət, qadağan saatı lazım deyil.”. Maşinist Abış Qasımov: “Həyatım boyu bu qədər adamın rayonumuzda etiraz səslərini ucaltmaq üçün bir yerə toplaşdıqlarını görməmişəm. Körpə uşaqlar da, xəstə, qocalar da bu meydana gəliblər. Gəliblər ki, qadağan saatını qadağan etsinlər”. O şaxtalı, soyuq havada mitinq keçirilən meydanda istədikləri qərarı alana qədər insanlar gecəyarısına qədər dağılmadılar. Meydanda 25 yerdə tonqal qalayıb ətrafında qızındılar, soyuqdan aclıqdan yoruldular, birinci katib də olmaqla, neçələrinin “sabah həll edilər, dağılın” vədinə aldanmayıb dözdülər, geri addım atmadılar. Yerli dövlət orqanlarının tapşırığı ilə baş verənlərin, gecəyarısına qədər davam etmiş mitinqin videoçəkilişi də aparılmışdı. Lakin həmin çəkiliş heç vaxt üzə çıxarılmadı. Bəlkə erməni işğalı vaxtı hansısa kabinetin küncündə unuduldu. Çünki artıq o dövrdə hakimiyyət orqanlarının bu çəkilişlərdən kimlərəsə qarşı istifadə etməsinin əhəmiyyəti qalmamışdı. Rayonda ikinci çoxsaylı mitinqi 1990-cı il yanvar ayının 22-də yenə şəhərin mərkəzi meydanında təşkil etdik. Minlərlə insan mərkəzi hakimiyyətə, şəxsən M.Qorbaçova Bakıya qoşun, daha doğrusu, cəza dəstələri yeridilməsinə görə öz etirazını bildirdi. Yüzlərlə şəxs mərkəzi hakimiyyətin əsas təmsilçisi Kommunist partiyası rəhbərlərinin Azərbaycana qarşı törətdiyi qanlı cinayətə, əslində soyqırıma etiraz əlaməti olaraq partiya biletlərindən imtina etdi, 400-dən çox kommunist biletini yandırdı. Mitinqin respublikanın paytaxtı Bakıda və bir çox ərazilərdə fövqəladə vəziyyətin tətbiqinə başlandığı bir vaxtda, həbs və təqib təhdidlərinin real olmasına baxmayaraq, keçirliməsi insanların cəsarətindən, vətənpərvərliyindən xəbər verirdi.  Həmin vaxt mən artıq 2 il idi ki, rayon partiya komitəsinin orqanı olan “Kənd həyatı” qəzeti və mətbənin birləşdiyi ilk partiya təşkilatının katibi idim. 20 Yanvar günün səhəri ilk partiya təşkilatının iclasını çağırıb, üzvlərin ərizələri əsasında və mütləq əksəriyyətin səsi ilə ilk təşkilatın ləğvi haqqında qərar çıxardıq. Bu rayonda ilk partiya təşkilatının ləğv edildiyi yeganə qərar idi. Bundan hiddətlənən rayon partiya komitəsi 1990-cı ilin martında artıq Zəngilanda fövqəladə vəziyyətin tətbiqinə başlandığı dövrdə keçirdiyi plenumda mənim işdən çıxarılmağım barədə qərar verdi. Rayonda olmadığım vaxt qəbul edilmiş həmin qərarın əmək kitabçama yazılmasına baxmayaraq, mən işsiz qalmadım, əksinə əyalətdən Bakıya gələrək burada öz ixtisasım üzrə qəzetlərdən birində işə başladım. Qeyd edim ki, ikinci mitinqin də videoçəkilişi üzə çıxarılmadı. 20 Yanvar qətliamından sonra Bakıda və sərhədyanı rayonlarda fövqəladə vəziyyət rejiminin tətbiqi daha sərt şəkildə həyata keçirilməyə başlandı. Yerlərdə yaradılmış xüsusi komendantlıqlar tərəfindən milli-azadlıq hərəkatının üzdə olan fəallarının həbsinə, bir sıra iştirakçılarının isə təqibinə start verildi. Zəngilandan olan fəallar iki aydan sonra həbs, təqib və təzyiqlərə məruz qaldılar. Onlardan 6-7 nəfəri Rusiyanın müxtəlif ucqar ərazilərində bir neçə müddət həbs həyatı yaşadılar... Lətif Şüküroğlu, ehtiyatda olan polkovnik, tarix üzrə fəlsəfə doktoru

Nəsib Məhəməliyev: “Erməni cəmiyyətin böyük bir hissəsi və diaspora yeni müharibə, revanş çağırışları səsləndirir”   21 sentyabr tarixi - Beynəlxalq Sülh Günü dünyanın bir çox ölkəsində olduğu kimi Azərbaycanda da müxtəlif tədbirlərlə qeyd olundu.   Maraqlıdır, Vətən müharibəsində Azərbaycan tərəfindən ağır məğlubiyyətə uğradılmasına baxmayaraq, hələ də 10 noyabr razılaşmasının şərtlərinə əməl etmək istəməyən, vaxtaşırı təxribatlara əl atan Ermənistanı bu gün də beynəlxalq sülh üçün əsas təhdid mənbəyi hesab etmək olarmı?   Veteran.gov.az-a açıqlama verən millət vəkili Nəsib Məhəməliyev qeyd edib ki, rəsmi İrəvanın atdğı addımlar Ermənistanın hələ də sülhə hazır olmadığını göstərir:   “Beynəlxalq Sülh Günü münasibətilə xalqımızı və bütün sülhpərvər insanları təbrik edirəm və sülh, əmin-amanlıq arzulayıram.   Vətən müharibəsindən ötən müddət bir daha göstərdi ki, ağır məğlubiyyətə uğramağına baxmayaraq, Ermənistan sülhə hazır deyil. Bunu sübut edən əsas faktlar odur ki, özünün imzaladığı 10 noyabr və 11 yanvar üçtərəfli razılaşmaların bəndləri tam şəkildə icra olunmamış, böyük sülh sazişi bağlanmamışdır. Cəmiyyətin böyük bir hissəsi və diaspora yeni müharibə, revanş çağırışları səsləndirir. Demək olar ki, əsas məsələdən yayınmaq üçün hər gün müxtəlif təxribatlar törədirlər. Öz siyasətlərini ənənəvi türkəfobiya, islamofobiya ideyaları üzərində qurmuş və regionda maraqları olan bəzi dövlətlərin vasitəsilə münaqişəni yenidən alovlandırmağa cəhd edilir.   Təbii, bütün bunlar beynəlxalq sülh üçün real təhdidlərdir və beynəlxalq birlik özündə güc tapmalı, beynəlxalq hüququn normaları bərqərar olunmalıdır. İkili standartlardan, son zamanlar bəzi böyük dövlətlərin tətbiq etdiyi terrora dəstək siyasətindən əl çəkilməlidir. Terror, terrordur. Bu məsələlərdə özümün və yaxud özgəsinin terrorçusu anlayışı yol verilməzdir. Belə olduqda, beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə, sülhə təhdidlər yaranır. Nəticə isə, milyonlarla insanın faciəsinə səbəb olur”.   Seymur ƏLİYEV  

Səmyar Abdullayev: “Azərbaycan bu zəfərlə özünü dövlət və xalq olaraq bir daha isbatlamış oldu”   Bu gün 8 noyabr – Zəfər Gününün birinci ildönümüdür.   Azərbaycan Gözdən Əlillər Cəmiyyətinin sədri Səmyar Abdullayevlə söhbətimizdə bu tarixi günlə bağlı bəzi məqamları şərh etməyə çalışdıq:   -Səmyar bəy, bu gün 8 Noyabr – Zəfər Gününün birinci ildönümüdür. Öncə bu tarixi günlə bağlı fikirlərinizi bilmək istərdik.   -8 noyabr tarixi Zəfər Günü, Zəfər Bayramıdır. 8 Noyabr zəfəri hər şeydən öncə ordumuzun qüdrətinin, xalqımızın mübarizə əzminin təsdiqi və təntənəsidir. Çünki məhz bu tarixdə ordumuz Azərbaycanın qədim mədəniyyət şəhəri olan, hərbi baxımdan mühüm srateji əhəmiyyətə malik olan Şuşa şəhərini düşməndən azad etdi. Şuşanın erməni işğalından azad edilməsi ordumuzun Vətən müharibəsində əldə etdiyi qələbələrin zirvəsi oldu. Bu uğur Ermənistan ordusunun inamını sarsıtdı, onu sonuncu ümiddən də məhrum etdi. Erməni ordusu Şuşanı itirməklə başa düşdü ki, Azərbaycan ordusunun qarşısını ala, onun uğurlu hücum əməliyyatlarını önləyə bilməyəcək. Elə bu səbəbdən də 8 Noyabr zəfərindən iki gün sonra-10 noyabr tarixində Ermənistan dövləti kapitulyasiya bəyanatını imzalamağa məcbur oldu. Bununla da 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan Silahlı Qüvvəlıərinin tam qələbəsi ilə başa çatdı. Ermənistan tərəfi digər yaşayış məntəqələrini döyüşsüz təhvil verməyə hazır olduğunu bəyan etdi. Beləliklə Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyü təmin olundu.   -Zəfər Günü Azərbaycan ordusunun gücü ilə yanaşı, daha hansı həqiqətləri ortaya çıxardı?   -Azərbaycan ordusunun qələbəsi sadəcə dövlətimizin hərbi qüdrətini göstərmədi. Bu qələbə həm də Azərbaycanın  iqtisadi qüdrətini ortaya qoydu. Müharibənin gedişatı sübut etdi ki, Azərbaycan nəinki qısamüddətli, həm də  uzunmüddətli müharibə aparmağa qadirdir və bunun üçün bütün gərəkli potensiala sahibdir. Ordumuzun müharibə ərzində texniki təchizatının yüksək səviyyədə təmin edilməsi, istər müharibə dönəmində, istərsə də post-müharibə zamanı yaralı qazilərimizin müalicəsinin effektiv şəkildə təmini, sosial layihələrin heç bir istisna olmadan tam şəkildə həyata keçirilməsi, müharibənin gedişatında işğaldan azad edilən ərazilərin elektrik enerjisi və digər zəruri infrastrukturla təchizatının uğurlu şəkildə gerçəkləşdirilməsi və s. kimi amillər buna nümunədir.   Müharibədən dərhal sonra Qarabağda böyük iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi, regional miqyaslı proyektlərin gerçəkləşdirilməsi bir daha Azərbaycanın iqtisadi gücünün böyüklüyündən, onun böyük maliyyə vəsaiti tələb edən müharibə və digər böhranlara davamlılığını göstərdi. Bu baxımdan Vətən müharibəsi Azərbaycanın hərbi müstəvidə olduğu kimi, iqtisadi müstəvidə də Ermənistanı müqayisəedilməz dərəcədə üstələdiyini göstərdi.   -Səmyar bəy, Vətən müharibəsi xalq-ordu və xalq-dövlət həmrəyliyi baxımından hansı özəlliklərlə yadda qaldı?   -Vətən müharibəsi ölkə daxilindəki münasibətlər sisteminin nə qədər sağlam və milli maraqlar əsasında formalaşdığını praktiki olaraq sübut etdi. Müharibənin elə ilk saatından ordu və dövlətlə tam həmrəylik sərgiləyən Azərbaycan xalqı, bütün imkanları ilə orduya böyük dəstək verdi ki, bu dəstək düşmən üzərində tarixi qələbəni tezləşdirdi. Müharibənin ilk günlərindən minlərlə vətəndaşımız könüllü şəkildə orduya qatılmaq üçün əlaqədar dövlət qurumlarına müraciətlər ünvanladı. Dövlət qurumları ilə yanaşı, özəl müəssiələr, şirkətlər, iş adamları, hətta adi vətəndaşlar belə cəbhəyə yardımlar göndərir, müxtəlif məsələlərdə öz köməkliklərini təklif edirdilər. Öz pensiyasını, əmək haqqını, sonuncu qəpiyini belə orduya göndərən insnlar oldu ki, bu da Azərbaycan xalqının öz əsgərinə, öz zabitinə, öz ordusuna müansibətini, sevgi və ehtiramını göstərirdi. Bu, həm də onu göstərirdi ki, Azərbaycan xalqı qələbə əldə etmək üçün hər cür fədakarlığa hazırdır.   Azərbaycan xalqı Vətən müharibəsi dönəmində dövlətlə də sıx həmrəylik sərgilədi. Bütün siyasi partiyalar ölkə başçısını dəstəkləyən bəyanatla çıxış etdi. Ali Baş Komandanın hər bir çağırışını qətiyyətlə dəstəkləyən Azərbaycan xalqı göstərdi ki, o öz liderinə, öz sərkərdəsinə inanır və bu mübarizədə ona hər cür dəstək göstərməyə hazırdır. Təsadüfi deyil ki, ölkə başçısı post-müharibə dönəmindəki çıxışlarında dəfələrlə Azərbaycan xalqının ona göstərdiyi etimada toxunmuş, bu etimadı yüksək qiymətləndirərək bildirmişdir ki, məhz xalqın dəstəyi sayəsində Azərbaycan dövləti bu böyük qələbəyə nail ola bildi.   Bir sözlə, Vətən müharibəsi xalq-ordu və xalq-dövlət münasibətlərinin nə qədər sağlam olduğunu, bu münasibətin milli maraqlarımızın qorunması baxımından nə dərəcədə önəmli olduğunu sübut etdi.   -Səmyar bəy, bu tarixi zəfər ərazi bütövlüyümüzü təmin etməklə yanaşı, sizcə daha hansı uğurlara  yolumuzu açmış oldu?   -Təbii ki, 8 Noyabr zəfəri erməni işğalına son qoymaqla yanaşı, ilk növbədə qürurumuzu, özümüzə və gücümüzə olan inamımızı bərpa etdi. Bu qələbə sayəsində cəmiyyətdə milli ruh və mübarizə əzmi daha da yüksəldi.   8 noyabr zəfəri hər şeydən öncə dövlətimizin beynəlxalq aləmdəki nüfuzunu daha da artırdı. Dünya dövlətlərinə məlum oldu ki, Azərbaycan iqtisadi baxımdan olduğu kimi, hərbi baxımdan da regional gücdür və bu güc hər cür təhdid və təcavüzü dəf etməyə qadirdir.   Erməni faşizmi üzərində qələbə ölkəmizin iqtisadi inkişafı üçün də geniş perspektivlər açdı. Təkcə bir faktı qeyd edim ki, Qarabağda kənd təsərrüfatı üçün yararlı olan torpaqların sahəsi min hektarlarla ölçülür ki, bu da kifayət qədər böyük göstəricidir. Artıq işğaldan azad edilən bir sıra rayonlarımızda müxtəlif müəssisələrin əsası qoyulub ki, bu da yaxın illərdə həmin bölgələrin inkişafında müstəsna rol oynayacaq. Qarabağın iqtisadi inkişafı ümumilikdə ölkmizin iqtisadi inkişafına təkan verəcək.   Azərbaycanın Vətən müharibəsindəki qalibiyyəti regionda nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı üçün də əlverişli zəmin formalaşdırıb. Artıq Füzulidə beynəlxalq hava imanı istifadəyə verilib ki, bu da çox böyük iqtisadi əhəmiyyətə malikdir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni hava limanlarının inşası istiqamətində atılan addılar, habelə Zəngəzur dəhlizinin açılması yönündə gerçkləşdirilən cəhdlər bu sahədə də böyük inkişaf və tərəqqidən xəbər verir.   Əgər Ermənistan gələcəkdə xam xəyallara qapılmazsa, Azərbaycanın sülh səylərini dəstəkləyərsə, o zaman gələcəkdə bu inkişafdan bütün region dövlətləri faydala bilər.   Bir sözlə, 8 Noyabr zəfəri xalqımızın, dövlətimizin həyatında yeni bir səhifə açdı. Hansı ki, bu səhifə əsrlər sonra da tariximizin qızıl səhifəsi kimi qürurla xatırlanacaq və iftixar hissi ilə yad ediləcəkdir.   Seymur ƏLİYEV

Tarix səhnəsinə çıxan hər bir dahi şəxsiyyət, xalqının yaddaşında işıq saçan bir ulduza çevrilir. Elə ulduzlar var ki, onların nuru əsrlər keçsə də, yolumuzu aydınlatmağa davam edir. Azərbaycan tarixinin belə parlaq ulduzlarından biri də Ümummilli Lider Heydər Əliyevdir. O, təkcə müəyyən bir tarixi dövrün deyil, bütöv bir millətin və insanlığın yaddaşına həkk olunmuş böyük bir şəxsiyyətdir. Azərbaycan xalqı tarix boyu Cavanşir, Babək, Şah İsmayıl Xətai, Nadir şah kimi qəhrəmanları ilə fəxr etmişdir. Onlar qəhrəmanlıqları, dövlətçilik ənənələrini qoruyub yaşatmaları ilə xalqımızın yaddaşında əbədi iz qoymuşdur. Lakin XX əsr Azərbaycan xalqına elə bir lider bəxş etdi ki, o, yalnız müstəqil bir dövlət qurmaqla kifayətlənmədi, eyni zamanda milli ruhun və azadlıq ideyasının memarına çevrildi. Bu şəxsiyyət Ulu Öndər Heydər Əliyev idi. Heydər Əliyev zəmanəsini qabaqlayan, hadisələrin mahiyyətini dərindən dərk edən və zamanın çətin sınaqlarında sınmayan bir lider idi. O, yalnız Azərbaycanın deyil, beynəlxalq siyasi arenada da söz sahibi olan nadir simalardan biri idi. Onun böyüklüyü təkcə siyasi fəaliyyətində deyil, həm də xalqının ruhunu duymaq, ağrısını hiss etmək və arzularını gerçəkləşdirmək bacarığında özünü göstərirdi. Çünki o, xalqın içindən çıxmış və həmişə xalq üçün çalışan bir lider idi. Bəzən tarix bir millətə əsrlər boyu gözlədiyi lideri bəxş edir. Heydər Əliyev də məhz belə bir lider idi. O, böyük bir imperiyanın ən yüksək pillələrinə qalxmağı bacaran, lakin xalqından və vətənindən heç vaxt uzaqlaşmayan fədakar bir vətəndaş idi. Onun liderlik bacarığı, iti zəkası və unikal siyasi düşüncəsi dünyanın nüfuzlu siyasətçiləri tərəfindən də etiraf olunmuşdur. Heydər Əliyevin hər addımı, hər çıxışı düşünülmüş və zamanın tələblərini qabaqlayan qərarlarla müşayiət olunurdu. O, Azərbaycanın siyasətini formalaşdırdı, ona yeni məzmun verdi və dövlətin təməllərini möhkəmləndirdi. Müstəqil dövlət qurmaq, onu gücləndirmək və dünyaya tanıtmaq nadir liderlərə nəsib olan uğurdur. Heydər Əliyev bu uğura imza atanlardan biri oldu. Bu gün biz Heydər Əliyevin 102-ci ildönümünü qeyd etməyə hazırlaşırıq. Onun qurduğu və müəyyənləşdirdiyi siyasi kurs əsasında daha böyük zəfərlərə imza atırıq. Lider odur ki, xalqını çətin anlarda xilas etsin. Heydər Əliyev də belə bir məqamda, dövlətçiliyimizin ciddi təhlükə altında olduğu bir dövrdə xalqın çağırışı ilə hakimiyyətə qayıtdı. İlk növbədə daxili sabitliyi bərqərar etdi. Sabitlik olmadan inkişaf ola bilməzdi. Sabitliyin təminindən sonra dövlət idarəçiliyi sistemi quruldu, ordu formalaşdırıldı, beynəlxalq əlaqələr möhkəmləndirildi. 1993-cü ildə Prezident seçilən Heydər Əliyev az bir müddətdə ölkədə sabitlik yaratmış, hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində ciddi islahatlara başlamış, iqtisadiyyatın dirçəlməsi və beynəlxalq münasibətlərin inkişaf etdirilməsi istiqamətində ardıcıl addımlar atmışdır. Azərbaycanın gələcək inkişafını təmin edən neft strategiyası, transmilli enerji layihələrinin gerçəkləşdirilməsi, Qərbə inteqrasiya xəttinin müəyyən edilməsi, milli maraqların beynəlxalq müstəvidə müdafiəsi onun uzaqgörən siyasətinin nəticəsi olmuşdur. Bakı-Tbilisi-Ceyhan əsas ixrac neft kəməri, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz xətti kimi layihələr Heydər Əliyevin siyasi iradəsi və strateji baxışları nəticəsində reallaşmışdır. Heydər Əliyevin siyasi irsi yalnız idarəetmə institutları ilə məhdudlaşmırdı. Onun fəaliyyətində insan amili, vətəndaş cəmiyyəti, milli mənəvi dəyərlərin qorunması və inkişafı xüsusi yer tutmuşdur. Ulu Öndərin təməlini qoyduğu dövlətçilik modeli bu gün müasir Azərbaycanın uğurla inkişaf edən yolunun əsası kimi çıxış edir. Dövlətin əsas dayaqlarından biri olan ordu quruculuğu sahəsində Heydər Əliyevin xidmətləri həm tariximizdə, həm də xalqımızın yaddaşında xüsusi yer tutmuşdur. Onun "Güclü ordu – güclü dövlət" prinsipi əsasında Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin yenidən formalaşdırılması və inkişafı hələ o dövrdə ölkənin gələcək zəfəri üçün təməl olmuşdur. 1994-cü ildə Bişkek protokolunun imzalanması Azərbaycan üçün müvəqqəti bir atəşkəsdən çox strateji bir addım idi. Heydər Əliyevin diplomatik cəsarəti ilə atılan bu addım həm dövrün gərgin şəraitində Azərbaycan üçün vaxt qazandırdı, həm də mübarizənin gələcəkdəki zəfərə doğru yönəlməsini təmin etdi. Bu, sadəcə siyasi deyil, həm də psixoloji baxımdan mühüm bir dönəmdi, çünki xalqın ümidini və inamını artırdı. Heydər Əliyevin "Biz mütləq Ağdama, Kəlbəcərə, Laçına, Şuşaya, Zəngilana, Qubadlıya qayıdacağıq" deməsi sadə bir arzu deyil, həm də Azərbaycanın gələcək zəfəri üçün atılmış mühüm bir strateji addımın mesajı idi. O, bu sözləri söyləyərkən sadəcə bir lider olaraq xalqını ruhlandırmaqla kifayətlənməyib, bu məqsədə çatmaq üçün konkret addımlar atmış və ölkəni həmin hədəfə doğru hazırlamışdı. Bu həm daxili, həm də beynəlxalq səviyyədə uzunmüddətli strateji planların bir hissəsi idi. Heydər Əliyevin təməlini qoyduğu bu planlar Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında gerçəkləşdirildi. 2020-ci ildə Qarabağda əldə edilən qələbə Heydər Əliyevin strateji planlarının və inamının reallaşmasının təntənəsi idi. Bu qələbə yalnız torpaqların geri qaytarılması demək deyil, həm də bu hadisə Azərbaycanın milli qürurunun, əzminin və dövlətin gücünün simvolu oldu. Bu Ulu Öndərin Heydər Əliyevin formalaşdırdığı və Prezident İlham Əliyevin davam etdirərək inkişaf etdirdiyi uzunmüddətli dövlətçilik irsinin nəticəsi idi. Heydər Əliyevin uzaqgörənliyi, onun dövlətə, xalqına və torpaqlarına olan sarsılmaz sevgisi, həm də bu Zəfərin mümkün olmasında ən böyük amil oldu. Bu bir xalqın mübarizəsinin və liderin inamının tarixə düşən hekayəsidir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin qoyduğu siyasi irsinin layiqli davamçısı olan Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanda bütün sahələrdə uğurlu inkişaf davam etdirilir. Ali Baş Komandan İlham Əliyev həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə güclü lider kimi tanınır. O, Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi dövlətçilik kursunu uğurla davam etdirərək Azərbaycanın milli maraqlarını qorumaq və müdafiə etmək istiqamətində mühüm və tarixi addımlar atmışdır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Azərbaycan həm daxili inkişaf, həm də xarici siyasət sahəsində əhəmiyyətli uğurlara imza atmışdır. Onun Ali Baş Komandan olaraq rəhbərlik etdiyi Azərbaycan Silahlı Qüvvələri ölkənin güclü müdafiə potensialını təmin etmiş, hərbi və siyasi planlar düzgün və strateji baxımdan uğurla həyata keçirilmişdir. Xüsusilə 2020-ci il İkinci Qarabağ Müharibəsi onun liderlik bacarığının və Azərbaycanın ordu quruculuğundakı uğurlarının ən böyük təntənəsi oldu. Bu Zəfər həmçinin Azərbaycanın beynəlxalq aləmdəki mövqeyini daha da gücləndirdi və ölkənin beynəlxalq siyasətini təzələyərək onu yeni bir mərhələyə daşıdı. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə iqtisadi inkişaf sürətlənmiş, sosial xidmətlər genişlənmiş, təhsil və səhiyyə sahələrində islahatlar həyata keçirilmişdir. Dövlət başçısı xalqının mənafeyini hər zaman özünün ən önəmli prioriteti olaraq müəyyən etmişdir. Cənab İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində Azərbaycan beynəlxalq arenada etibarlı və nüfuzlu tərəfdaş kimi tanınmağa başlamışdır. O, ölkənin strateji maraqlarını qorumaq məqsədilə uğurlu diplomatik addımlar atmış, həmçinin Azərbaycanın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün güclü beynəlxalq əməkdaşlıq və ittifaqlar qurmuşdur. Xüsusilə enerji siyasətində əldə olunan uğurlar neft və qaz sahəsində həyata keçirilən iri həcmli investisiya layihələri Prezident İlham Əliyevin iqtisadi inkişaf istiqamətindəki strateji baxışının bariz nümunəsidir. Onun liderliyi altında Azərbaycan regionun ən güclü dövlətlərindən biri olmuşdur. Bu gün Ümummilli Lider Heydər Əliyevin irsinə sadiq qalaraq, Azərbaycan inkişaf edir, sabitlik və təhlükəsizlik möhkəmlənir və ölkəmiz dünya birliyində güclü və nüfuzlu dövlət kimi tanınır. Heydər Əliyev yalnız tarixdə deyil, xalqın qəlbində də əbədi yaşayacaqdır. Onun ideyaları, siyasi uzaqgörənliyi və dövlətçilik fəlsəfəsi gələcək nəsillər üçün əsl örnəkdir və milli dövlətçilik ənənələrinin bünövrəsinə çevrilmişdir. Bu dövlətçilik ənənələri bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə uğurla davam etdirilir və Azərbaycan daha parlaq gələcəyə doğru inamla irəliləyir.                             Cəlil Xəlilov Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri, polkovnik