“Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksi yaradılması ilə bağlı Prezident İlham Əliyevin verdiyi Sərəncam soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə sonsuz ehtiram nümunəsi olmaqla yanaşı, həm də tarixi yaddaşımıza töhfədir”.   Bunu Moderator.az-a açıqlamasında Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilov bildirib. Polkovnik qeyd edib ki, bu kompleks sonsuza kimi erməni faşizminin tarixi cinayətlərinin daşlaşmış rəmzi olaraq hər kəsə bu cinayətlərdən danışacaq, soyqırımı cəlladlarını ifşa edəcək:   “Erməni faşizmi tarixən xalqımıza qarşı bir-birindən ağır, bir-birindən dəhşətli cinayətlərə yol verib, çoxsaylı soyqırımları törədib. Belə soyqırımlarından biri də 1992-ci ilin 26 fevral tarixində baş verən Xocalı soyqırımıdır. Əminliklə demək olar ki, Xocalı soyqırımı yalnız XX əsrin deyil, bəşər tarixinin ən dəhşətli soyqırımıdır. Bu soyqırımı erməni faşizminin nə qədər qorxunc və təhlkəli olduğunu, habelə, insani dəyərlərdən nə qədər uzaq olduğunu  bir daha göstərdi. Xocalı soyqırımı göstərdi ki, erməni faşizmi yalnız Azəbaycan yox, bütün bəşəriyyət üçün ciddi təhlükədir.    Azərbaycan bütün şəhidləri kimi Xocalı soyqırımı qurbanlarının qisasını da Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 44 günlük Vətən mühüribəsində döyüş meydanında düşməndən aldı, həlak olanların ruhuna sevinc bəxş etdi. Lakin buna baxmayaraq, Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi, erməni vəhşiliklərinin ifşası oldquca vacibdir və cənab Prezidentin Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması ilə bağlı verdiyi Sərəncam çox böyük əhəmiyyətə malikdir.   Bu Kompleks soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə əbədi ehtiram nümunəsi olacaq, eyni zamanda illər, əsrlər sonra da onu ziyarət edən insanlara erməni faşizminin qanlı əməllərindən, qorxunc cinayətlərindən bəhs edəcək”.

Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində 3 mindən çox hərbçinin və 150-yə yaxın hərbi texnikanın, o cümlədən ən müasir raket qurğuları və hava hücumundan müdafiə (HHM) sistemlərinin iştirakı ilə keçirilən Zəfər paradında Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatının (MƏSQVT) sədri general-polkovnik Tofiq Ağahüseynov ilə müsahibə xüsusən önəmli oldu – hiss olunurdu ki, qocaman veteran doğma vətən uğrunda aparılan döyüşlərdə, bu Vətən müharibəsində Azərbaycan ordusunun müzəffər olmasından dolayı böyük qürur və sevinc hissi keçirir. Biz də öz növbəmizdə 23 medal və 8 orden, o cümlədən 3 “Qırmızı ulduz” ordeni, Çexoslovakiyanın “Qırmızı ulduz” ordeni, “Azərbaycan Bayrağı” ordeni, “Şöhrət” ordeni və 2018-ci ildə Azərbaycan Respublikası Prezidentin Diplomu ilə təltif olunmuş bu əfsanəvi generala ilk sual ilə müraciət edərək, İkinci Qarabağ müharibəsində əldə olunan zəfər fonunda Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin hava hücumundan müdafiə sisteminin oynadığı rolu Azərbaycan Respublikasının yenicə formalaşdığı müəyyən tarixi zaman kəsiyində Zaqafqaziya Hərbi Dairəsinin hava hücumundan müdafiə qüvvələrinə rəhbərlik etmiş komandir kimi şərh etməyi xahiş etdik.   - Hava hücumundan etibarlı müdafiə sisteminin yaradılması Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyev tərəfindən Azərbaycan Respublikası Hərbi Hava Qüvvələrinin rəhbərliyinə tapşırılan birinci dərəcəli məsələ olmuşdur və bu fakt hərbi mütəxəssislərə çoxdan bəlli idi. Ölkənin lideri tərəfindən silahlı qüvvələrin inkişafı üçün düzgün seçilmiş strategiyanın müvəffəqiyyəti Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsindəki qələbəsi ilə təsdiqləndi. Bu gün ölkənin hava hücumundan müdafiə sistemi həm dinc həyatda, həm də döyüş əməliyyatları zamanı ən ciddi tapşırıqları yerinə yetirməyə qadir olan ən müasir texnologiyaya malikdir ki, bu da son müharibə zamanı Qarabağda aparılan hərbi əməliyyatlar fonunda aydın görünürdü.   Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin çoxsaylı raketlərini zərərsizləşdirən Azərbaycanın hava hücumundan müdafiə sistemi faktiki olaraq regional miqyaslı fəlakətin qarşısını aldı. Azərbaycan Respublikası Energetika Nazirliyinin 11 oktyabr tarixli rəsmi bəyanatında deyildiyi kimi, “Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hava hücumundan müdafiə bölmələrinin Ermənistan tərəfinin atdığı raketləri zərərsizləşdirməsi sayəsində regional fəlakətin qarşısı alındı. Cənubi Qafqazın ən böyük istilik elektrik stansiyası olan “Azərbaycan” İES, eləcə də Mingəçevir Su Elektrik Stansiyası (SES) normal rejimdə fəaliyyətini davam etdirir”.   Öz növbəmdə, mən də ölkəmizin hava məkanını ən yüksək səviyyədə qorumağa qadir olan hava hücumundan müdafiə sisteminin yaradılmasına nail olmuş müdrik liderimiz, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı cənab İlham Əliyevə dərin minnətdarlıq və rəğbətimi bildirirəm.   Mən həmçinin qardaş Türkiyə xalqına və Azərbaycana səfərləri zamanı görüşmək şərəfinə nail olduğum Türkiyə Cümhuriyyətinin lideri cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğana şəxsən minnətdaram. Azərbaycan ərazilərinin bütövlüyü uğrunda apardığımız ədalətli mübarizədə Türkiyə Cümhuriyyəti ilk gündən həqiqi dost və qardaş kimi davranaraq həm cənab İlham Əliyevə, həm də Azərbaycan xalqına dəstək olmuşdur və bunu unutmaq olmaz. - Tofiq müəllim, Bakıda keçirilən Zəfər paradına hazırlıq günlərində ölkənin hər yerində qeyri-adi atmosfer hökm sürürdü və öz ordusu ilə qurur hissi keçirən bütün Azərbaycan xalqı Qarabağı erməni qəsbkarlarının işğalından azad etmək üçün vətənpərvərlik ruhu nümayiş etdirərək, vahid bir toplum kimi Ali Baş Komandan İlham Əliyevin ətrafında toplaşıb bu parada hazırlaşırdı. Parad iştirakçılarının qarşısında çıxış edən Prezident İlham Əliyevin də dediyi kimi, 10 dekabr bütün Azərbaycanlılar üçün həqiqətən möhtəşəm bir günə çevrildi.     - Bəli, başqa cür ola da bilməzdi, çünki bu, vətənimizin azadlığı uğrunda apardığımız müharibədə əldə olunan zəfərin paradıdır! Bu parad əsnasında biz döyüşlərdə fərqlənən 20-yə yaxın hərbi hissənin döyüş bayraqlarını gördük. Paradın açılışı qələbəyə müstəsna töhfə vermiş müdafiə nazirliyinin xüsusi təyinatlı qüvvələrinin çıxışı ilə başladı. Daha sonra Azadlıq meydanından mətin addımlarla dəniz piyadaları, Naxçıvan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin əsgərləri, habelə Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti (DTX), Xarici Kəşfiyyat Xidməti (XKX), Dövlət Sərhəd Xidməti (DSX) və Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) nümayəndələri, eləcə də bütün korpusların zabit və kursantları, o cümlədən xüsusi təhsil müəssisələrinin təmsilçiləri keçdilər. Düşünürəm ki, bu, həm Zəfər paradının iştirakçıları, həm də bu paradı televiziyada canlı yayım zamanı izləyən insanlar üçün bir ömür boyu unudulmayan qürur və sevinc anları olacaq. Mən Azərbaycan ordusunun əsgərləri ilə fəxr edirəm, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda gedən döyüşlərdə şəhid olanların doğma və yaxınlarına isə dərin hüznlə başsağlığı verirəm. Zənnimcə, onlar da bu müharibənin müzəffərləri sırasındadırlar.     Mən hələ Stalinin sağ olduğu dövrdə, F. Dzerjinski adına akademiyanın tələbəsi olarkən, 1952-ci ildə Qırmızı meydanda keçirilmiş paradda marşçı kimi iştirak etmişəm. Növbəti iştirakım isə faşist Almaniyası üzərində qələbənin 50-ci ildönümünə həsr olunmuş parada təsadüf edir və öz təcrübəmdən çıxış edərək deyə bilərəm ki, bunlar xüsusən gənclər üçün unudulmaz anlardır.   Mən bu fikirlə də razıyam ki, paradlar gənclərin tərbiyəsində vacib və əhəmiyyətli rol oynayır. Paradlarda iştirak etmək vətənpərvərlik ruhunu artırır və parad sayəsində insan öz ölkəsi, vətəni ilə yeni qürur hissi duyur. Bu isə Azərbaycanın gənc nəslinə hər zaman olduğundan daha çox vacibdir.     - Geridə qoyduğumuz onilliklərin sırasında ən çətin illərdən biri sayılan və artıq yekunlaşmaq üzrə olan 2020-ci il ilk növbədə tariximizin yaddaşında Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyü uğrunda apardığı Vətən müharibəsində qələbəsi ilə qalacaq. Siz hərbi əməliyyatların sona çatdığı elan olunan günü necə qarşıladınız? Həm gün nə düşündüyünüzü bizimlə bölüşə bilərsinizmi? Öz döyüş və ümumilikdə hərbi bioqrafiyanızdan nəyi xatırladınız?   - Azərbaycanın İkinci Qarabağ müharibəsindəki qələbəsi Ermənistanda dərin kök salmış faşizm üzərində qələbədir. Bütün Azərbaycan xalqı bu saatı gözləyirdi və mən fəxr edirəm ki, hörmətli Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərlik etdiyi ordumuz bu problemi 44 gün ərzində həll edərək, müzəffər ordu kimi tarixə düşdü. Ordumuzun 44 gün ərzində əldə etdiyi qələbə hər bir dövlət üçün örnəkdir. Bu, yeni silah növlərindən istifadə etməklə aparılan ilk müharibədir və şübhəsiz ki, hərbi elm tarixinə düşəcək.   Mən Ali Baş Komandanımız Prezident İlham Əliyevlə fəxr edirəm, çünki o, bütün döyüş əməliyyatları əsnasında savadlı və müstəqil dövlət siyasəti yürütməyə qadir olan lider olduğunu hamıya nümayiş etdirdi. Onun demək olar ki, hər gün televiziya vasitəsi ilə çıxış etməsi bu müharibədə vahid cəbhə kimi birləşən Azərbaycan xalqını işğalçılara qarşı mübarizəyə daha da ruhlandırırdı.   Əlbəttə, 1941-45-ci illərdə Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olduğum gənclik illəri də yadıma düşdü. Həmin dövrdə Azərbaycan faşist Almaniyası üzərində qələbəyə bir çox cəhətdən həlledici və layiqli töhfə vermişdi və həmin zəfərə aparan yolda yaşanan çətinlik və itkilərin xatirəsi aradan 75 il keçsə də unudulmur.   - Şuşanın azad edilməsi uğrunda aparılan döyüşlər zamanı Azərbaycan ordusunun rəhbərliyi tərəfindən seçilmiş döyüş taktikası barədə təcrübəli hərbçi kimi nə deyə bilərsiniz?    - Şuşa şəhərinin azad edilməsi İkinci Qarabağ müharibəsinin epiloquna çevrildi. Əvvəlcədən vurğulamaq istəyirəm ki, bu, Ali Baş Komandan tərəfindən düzgün planlaşdırılmış xüsusi əməliyyat idi və döyüşlərin aparıldığı ən çətin dağlıq ərazisində əsgərlərimizin bu planı uğurla həyata keçirməsinə məhz bu əməliyyatın düzgün planlaşdırılması kömək etdi. Şuşanın azad edilməsi tarixə yalnız təlim keçmiş və yaxşı silahlanmış bir ordunun həyata keçirə biləcəyi parlaq əməliyyatlardan biri kimi düşəcək. Bu əməliyyatı həyata keçirmək o qədər çətin bir tapşırıq idi ki, indi bir çox ölkənin hərbi komandanlığı Azərbaycan silahlı qüvvələrinin bu xüsusi əməliyyatını yüksək səviyyəli hərbi əməliyyatların nümunəsi kimi araşdırır.   - Artıq uzun müddətdir ki, Azərbaycan “COVID-19” pandemiyası səbəbindən sərt karantin rejimində yaşayır və indi gündəmə hərbi əməliyyatla da əlavə olundu. Sözsüz ki, bütün bunlar bir çox dövlət qurumunun işinə təsir edib. Bəs Azərbaycan Respublikası Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatı bu ili necə keçirdi?   - Karantin rejimi və komendant saatının tətbiq edilməsi kimi çətin şəraitdə çalışmağımıza baxmayaraq, təşkilatımız bu ilin əvvəlində İkinci Dünya müharibəsində Qələbənin 75-ci ildönümü münasibəti ilə bir sıra tədbirlər keçirib. Bildiyiniz kimi, bu yubiley həm Rusiya Federasiyasında, həm də MDB ölkələri və Avropada xüsusi təntənə ilə qeyd olundu. Hətta bu ilin sentyabr ayında mən Rusiyanın “Qələbə varisləri” Veteranlar Cəmiyyətinin keçirdiyi “Ümumi zəfərimiz” adlı beynəlxalq video-konfransda da iştirak etdim. Video-konfransda çıxım edərkən, mən İkinci Dünya müharibəsinin tarixini yenidən yazmaq və bu qələbənin əldə olunmasında Sovet İttifaqının rolunu azaltmaq cəhdlərinə qarşı çıxan Azərbaycan veteranlarının mövqeyini bölüşdüm, həmin müharibədə Azərbaycanın verdiyi töhfəni xüsusi olaraq qeyd etdim. Mən həmçinin bildirdim ki, Ermənistanın timsalında faşizmi  qəhrəmanlıq kimi qələmə vermək yolverilməz haldir.  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 29 dekabr 2019-cu il tarixli “Həzi Aslanovun 110 illik yubileyinin qeyd edilməsi haqqında” Fərmanının icrası ilə bağlı Tədbirlər planı çərçivəsində təşkilatımız yubiley proqramı çərçivəsində keçirilən bütün vətənpərvərlik tədbirlərində gənclər, müharibə veteranları və müdafiə nazirliyinin əməkdaşları, gənclər və idman nazirliyinin nümayəndələri, Bakı qarnizonunun hərbi hissələri, xüsusi təhsil müəssisələri, veteranlar təşkilatları, qəhrəmanın adını daşıyan qurumlar və Həzi Aslanovun ailə  üzvləri ilə birlikdə iştirak etdi. Qeyd etmək istərdim ki, biz veteranlara, o cümlədən respublikamızın bölgələrində yaşayan veteranlara ərzaq yardımını ehtiva edən dəstək aksiyası keçirdik. Həmçinin, döyüş əməliyyatlarının başlanğıcından bəri təşkilatımızın bütün üzvləri mənim təşəbbüsümü dəstəkləyərək öz maaşlarından müəyyən məbləği Azərbaycan Ordusuna Yardım Fonduna köçürdülər. Bu il koronavirus pandemiyası və müharibə şəraitində keçdiyi üçün veteranlarla işləyən və bilavasitə veteranların da çalışdığı təşkilatımızın fəaliyyəti xüsusi səylərin və əlavə tədbirlərin görülməsini tələb edirdi və ümumilikdə, kollektivimiz öz vəzifəsinin öhdəsindən gələ bilmişdir. Yəqin ki, bəzi elektron mənbələrin səhifələrində təşkilatımızla bağlı neqativ məlumatları əks etdirən məqalələrin dərc olunmasın da aydınlıq gətirməliyik.   Çox güman ki, bu, təşkilatda maliyyə işlərinin (əvvəllər aparılmayan) auditinə başlanılmasının nəticəsidir. Təəssüf ki, bu məqsədlə dəvət olunmuş audit şirkəti həm bu yaxınlarda, həm də əvvəllər bir sıra maliyyə pozuntusuna yol verildiyini aşkar edib. Sözsüz ki, təqdimolunma tərzi və faktlar baxımından bu məlumat bir çox suallar doğurur. Ola bilsin ki, bəziləri bu auditin aparılmasından qətiyyən razı deyil, çünki, işdən öz arzusu ilə azad olunmaq barədə ərizə yazaraq təşkilatdan təcili surətdə ayrılmaq istəyənlər oldu. Bəzilərini isə biz özümüz komissiyanın qərarı əsasında əmrlə təşkilatdan kənarlaşdırdıq. Bir sözlə, bildiyiniz kimi, belə hallarda böhtan atmağa hazır olan “narazı” insanlar tez tapılır. Lakin bu anonim müqavimətə baxmayaraq, başlanılan audit yoxlaması məntiqi nəticə ilə başa çatdırılacaq. Bu audit qanuni əsaslarla aparılır və əgər pozuntular müəyyən olunarsa, təqsiri olan şəxslər öz layiqli cəzalarını alacaqlar. Ümid edirəm ki, yuxarıda qeyd olunan məlumatın cəmiyyətimizdə bu kimi böhtanlarla seçilməyi sevən elektron mənbələrin səhifələrində görünməsinin səbəblərini müəyyən qədər aydınlaşdıra bildim. Ola bilsin ki, bu böhtan xarakterli məlumatların dərc edilməsinin səbəbini qanun çərçivəsində və vəkillərin köməyi ilə araşdırmaq üçün məhkəmə instansiyalarına müraciət etməli olacağıq.   - Söhbətimiz üçün vaxt ayırdığınıza görə sizə minnətdaram. Sizə bu ili uğurla başa vurmağı və təşkilat qarşısında qoyulan bütün tapşırıqların öhdəsindən müvəffəqiyyətlə gəlməyi diləyirik.   Müsahibəni apardı: Larisa Cavanşir 

Hər bir dil mənsub olduğu xalqın varlığı və milli kimliyidir. Onun sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, özünüdərk təməli, nəsilləri birləşdirən, düşüncəni formalaşdıran, mentaliteti ötürən və etnik qrupun təkrarsızlığını təmin edən, milli sərvətə və fərqliliyin əsasını təşkil edən mədəniyyətin simvoluna, yaşadığı tarixin daşıyıcısına çevrilməsi ümumilikdə milliliyin qorunub saxlanılmasında əsas vasitə olması mübahisə doğurmur. O da qətiyyən mübahisə doğurmur ki, dövlətçilik və onun təsisatları bir millətin dilinin formalaşmasında, onun rəsmi dil kimi təsdiqlənməsində, dil siyasətinin tənzimlənməsində (təhsil, media və qanunvericilik vasitəsilə), normalarının standartlaşdırılmasında (lüğətlər və qrammatikalar vasitəsilə) və millətlərarası ünsiyyət vasitəsi, milli kimliyin və mədəniyyətin qorunması kimi yayılmasının təşviq edilməsində əsas rol oynayır. Dövlət, dil layihələrini maliyyələşdirir, ədəbiyyatı dəstəkləyir və idarəetmə və təhsil üçün dili standartlaşdırır, bununla da, onun mövqeyini gücləndirir və ortaq milli şüurun formalaşmasında mühüm rol oynayır. Veteran.gov.az AZƏRTAC-a istinadən xəbər verir ki, bu fikirlər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyətinin üzvü, filologiya elmləri doktoru, professor Mahirə Hüseynovanın “Prezident Əliyevin dilçilikdən açıq dərsi” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. Məqaləni təqdim edirik. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Yeni ilin əvvəlində, yerli televiziyalara artıq ənənə halını almış növbəti müsahibəsi ancaq ötən ildə (2025-ci il) görülən işlər barədə seçicilərinə - Azərbaycan xalqına hesabatı deyil, həm də artıq qədəm basdığımız yeni təqvim ilinə (2026-cı ilə) hədəflənən strategiya və həmin strategiyanın konturları barədə fikir mübadiləsi kimi qəbul olunmalıydı. Belə də oldu. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti ölkəmizin ötən ildə qazandığı uğurlardan, daxili və xarici siyasətdə hökumət üçün prioritet istiqamətlərdən, 2020-ci il sentyabr ayının 27-də işğalçı Ermənistanla başlanan və 44 gün ərzində Silahlı Qüvvələrimizin keçdiyi Zəfər yolundan, o Zəfərin regional və beynəlxalq platformalarda Azərbaycan dövlətinin yerini müəyyənləşdirən faktorlardan, antiterror əməliyyatından sonra dövlət suverenliyimizin reallığa çevrilməsini şərtləndirən amillərdən, Qarabağda aparılan tikinti-quruculuq işlərindən, bir qərinəlik ayrılıqdan sonra məcburi köçkünlərin qayıdışından və nəhayət, 2025-ci ilin avqustunda ABŞ-ın paytaxtı Vaşinqtonda- Ağ Evdə Ermənistan-Azərbaycan arasında Sülh Müqaviləsinin paraflanmasından sonra dayanıqlı sülhün regionda bərqərar olmasından və digər sosial məsələlər mövzusunda söhbət açdı. Bu mövzulardan biri ötən ilin noyabrında Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının yaradılmasının 80 illiyi ilə bağlı keçirilən tədbirdəki çıxışından sonra xüsusilə gündəmə çevrilən rəsmi dövlət dilinin hazırkı vəziyyətinə baxışın gündəmə gəlməsi ilə yadda qaldı. Xatırlatsaq ki, Azərbaycan dilinin inkişafına və qorunmasına əlahiddə diqqət və qayğı XX əsrin ikinci onilliyində - 1918-ci il may ayının 28-də milli dövlətçiliyimizə qovuşduğumuz vaxtlardan diqqət çəkib, bu proses hətta nominal dövlətçilik institutlarının mövcudluğu zamanlarında yüksələn xətti illə seçilirdi və ötən əsrin 70-ci illərindən başlayaraq Azərbaycan dilinə dövlət qayğısı ən yüksək müstəviyə qaldırıldı. 50-ci illərin sonlarından İttifaq mərkəzindən idarə olunan “Azərbaycanda millətçilik tendensiyalarının qarşısının alınması” fonunda dilimizə qarşı artıq oturuşmuş siyasətin davam etdirildiyi vaxtlarda az qala nümayişkaranə şəkildə aparılan bu siyasət vahid məqsədə xidmət etsə də, müxtəlif aspektlərdə aparılırdı. O aspektlərdən biri küncə sıxışdırılmış Azərbaycan dilinə dövlət tədbirlərində tribunaların verilməsi idi və bunu sovet Azərbaycanının 46 yaşlı lideri Heydər Əliyev öz şəxsi nümunəsində göstərirdi. Azərbaycan Dövlət Universitetinin 50 illik yubiley tədbirindəki çıxışı ilə dilimizin statusunun yeni müstəviyə çıxarıldığını nümayişkaranə şəkildə ortaya qoyan respublika rəhbəri sonrakı qərarları ilə bu addımın ardıcıl olaraq atılacağını təsdiqlədi. Bu, Bəkir Çobanzadənin tələbəsi, Azərbaycan dilçiliyinin patriarxlarından biri olan professor Muxtar Hüseynzadənin "Müasir Azərbaycan dili" adlı dördcildlik dərsliyinin Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1974-cü ildə Dövlət mükafatına layiq görülməsi oldu. Xatırlatma üçün qeyd edək ki, “Müasir Azərbaycan dili” kitabında Azərbaycan dilinin leksikası ilk dəfə sistemli şəkildə tədqiq edilirdi. Müəllif sözün mənaları haqqında məlumat verir, türkologiyada ilk dəfə frazeologiya məsələsini qaldırır, Azərbaycan dilinin lüğət tərkibindəki qeyri-türk mənşəli – “gəlmə və alınma sözlər” adlanan təbəqəsi müfəssəl tədqiq olunurdu. Sonralar, yəni 1978-ci ildə Azərbaycan SSR-nin yeni qəbul olunan Konstitusiyasında Azərbaycan dilinin dövlət dili olaraq qəbul edilməsi İttifaq məkanında ən çox müzakirə mövzularından birinə çevrildi. Bundan əlavə, uzun illər boyu dövlət müstəqilliyindən ayrı düşmüş xalqın tarixi ilə bağlı müxtəlif dövrləri əhatə edən bədii filmlərin hazırlanaraq tamaşaçılara təqdim olunması xalqın şərəfli tarixinə qayıdışına xidmət edirdi. Bu məsələdə müstəqil Azərbaycan dövlətinin qurucusu, ana dilinin ən böyük təəssübkeşi olmaqla, bənzərsiz mahir natiq Heydər Əliyevin müqayisəyəgəlməz genişspektirli fəaliyyəti və tarixi xidmətləri geniş rol oynadı. Sonralar müstəqil Azərbaycan Respublikasının ali siyasi rəhbərliyinə qayıdışından sonra da Ümummilli Lider bu istiqamətdə işləri davam etdirdi. Azərbaycan Respublikasının 1995-ci il noyabrın 12-də referendum yolu ilə qəbul olunan Konstitusiyasında Azərbaycan dili rəsmi dövlət dili kimi təsbit edildi, dövlət dili statusu aldı, dil siyasəti birmənalı olaraq formalaşdı. Ulu Öndər ana dili ilə bağlı dövlət strategiyasını şərtləndirən amilləri belə izah edirdi: “Millətin milliliyini saxlayan onun ana dilidir. Şübhəsiz ki, musiqi də, ədəbiyyat da, ayrı-ayrı tarixi abidələr də millətin milliliyini təsdiq edir. Amma millətin milliliyini ən birinci təsdiq edən onun dilidir. Əgər Azərbaycan dil olmasa, Azərbaycan dilində mahnılar olmaz, musiqi olmaz. Bunların hamısı bir-birinə bağlıdır. Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi yaşaması, möhkəmlənməsi, inkişaf etməsi də bizim ən böyük nailiyyətlərimizdən biridir. Bu, təkcə dil məsələsi deyil, bu həm də azərbaycançılıq məsələsidir”. 2026-cı il yanvar ayının 5-də yerli televiziyalara müsahibəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev hər bir dilin ümumxalq kontekstində vacib amillərdən biri olduğunu xatırladır. Sosial mənzərəni təşkil edən münasibətlərin formalaşması və qorunmasının dil daxilində baş verdiyini, buna görə də onun sosial fəaliyyətin əlaqələndirilməsində əsas vasitəçilərdən biri, birincisi olduğunu xatırladır. Dili sosial təcrübəni müəyyən etmək, qorumaq və ötürmək üçün əsas vasitə, həmçinin subyektiv mənaları obyektləşdirmək üçün mühüm üzvi varlıq kimi xarakterizə edir. Dövlət başçısı dilin fərdi təcrübələrə subyektlərarası məna qatdığını, bütün sosial münasibətlərin dilin işarə sistemi daxilində formalaşdığını qeyd etməklə onun oynadığı siyasi rolu xatırladır. Dilin milli və etnik differensiasiyada mühüm rol oynadığına, onun təsirinin yalnız müəyyən bir icmanın mənəvi varlığı əhatə etmədiyinə, həm də digər millətlərdən və etnik qruplardan qarşılıqlı tamamlama və fərqlənmə hissi yaratdığına diqqət çəkir. Nəticə etibarilə milli və etnik kimliyin dillə sıx əlaqəli şəkildə nəzərdən keçirilməli olduğunu, onun istənilən sosial icmanın mövcudluğu üçün ən vacib şərtlərdən birinə çevrildiyini vurğulayır. Buna görədir ki, Ümummilli Liderin Azərbaycana rəhbərlik etdiyi istər birinci, istərsə də ikinci dönəmində apardığı dil siyasətinin və bu siyasətin davamı olaraq Prezident İlham Əliyevin təsəvvüründəki dövlət konstruksiyasında onun çəkisinin artırılmasına xüsusi diqqətin missiyasının konturlarını aydın görmək mümkündür. Bununla əlaqədar olaraq dövlətimizin başçısı ancaq dilçilərin deyil, həm də mətbuatında üzərinə düşən vəzifələrə işarə edir. Prezident həmin müsahibəsində dilimiz və onun perspektivləri ilə bağlı sözlərini dinlədikcə, professor Muxtar Hüseynzadənin bununla bağlı fikirləri yadıma düşür. Professor 50 il əvvəl yazırdı: “Dil zorakı assimilyasiyaya qarşı o zaman daha ciddi müqavimət göstərə bilir ki, onun sabit və möhkəm qrammatik quruluşu olsun və bir çox əsrlər ərzində öz həyatiliyini sübut etmiş olsun. Belə bir dil yüz illərlə davam gətirən uzun bir proses nəticəsi olan çarpazlaşma zamanı həmişə qalib gəlir və öz lüğət tərkibini məğlub dilin hesabına zənginləşdirir. Azərbaycan dili də belə dillərdəndir”. Prezident İlham Əliyev adıçəkilən müsahibəsində bayraq, gerb, himnlə birlikdə dili dövlətçiliyin əsas atributlarından biri, bəlkə də, birincisi sayır, xalqımızın yaşadığı taledən dərs almağımızı, nəticə çıxarmamızı tövsiyə edir: “Əsrlər boyu müstəmləkəçilik şəraitində müstəqillik eşqi ilə yaşamış xalqıq. Bunun adları fərqli ola bilər, amma mahiyyət etibarilə bu, müstəmləkəçilikdir. İstər qədim dövrlərdə, Rusiya imperiyası, fars imperiyası, istərsə də Sovet İttifaqı dövründə bu, müstəmləkəçilikdən başqa bir şey olmayıb. Müstəqillik tariximiz, dövlətçilik əsasları, ənənələri olub və o dövlətlərlə fəxr edirik, amma başqa imperiyaların, ölkələrin tərkibində yaşadığımız üçün istər-istəməz xalqımızın psixologiyasına da müəyyən təsir buraxıb”. Dil psixologiyası və ya psixolinqvistika elmi var. O, nitq, düşüncə və şəxsiyyət arasındakı əlaqəni öyrənir, insanların dili necə yaratdığını və qavradığını, dilin şüuru necə formalaşdırdığını və dil xüsusiyyətlərinin danışanların mentalitetini və sosial mənsubiyyətini necə əks etdirdiyini, onları sosial qruplar, mədəniyyət və tarixlə necə əlaqələndirdiyini araşdırır. Bu sahə dili sadəcə işarələr sistemi kimi deyil, həm fərdi, həm də qrup (sosiolektlər) nitq nümunələrinin təhlili ilə daxili zehni prosesləri, dünyagörüşünü və ünsiyyət məqsədlərini əks etdirən insan varlığının ayrılmaz hissəsi kimi görür. Həmçinin psixolinqvistika, hər bir xalqın yaşadığı psixi situasiyanın onun dilinin leksikasında ifadə olunduğunu elmi dəlillərlə təsdiq edir. Buna görədir ki, İlham Əliyev həmin gerçəkliyi nəzərə alaraq belə deyir: “Bu psixologiyanın fəsadları bu gün də var. Azalır, amma var. Nə qədər az olsa, o qədər də yaxşıdır. Yəqin ki, nəsillərin dəyişməsi ilə, başqa amillərlə bağlıdır. Ancaq dil o amildir ki, milləti millət edir. Biz bütün dövrlər ərzində dilimizi qorumuşuq və bu gün danışdığımız Azərbaycan dili bizim ulu babalarımızın danışdığı Azərbaycan dilindən fərqlənmir. Bu, böyük nailiyyətdir. Mən hesab edirəm, xalqımızın böyüklüyüdür ki, biz başqa dillərin təsirinə düşməmişik. Düzdür, sovet vaxtında bizim leksikonumuza bəzi kəlmələr daxil olmuşdur. Mən beynəlxalq leksikondan gələn kəlmələri nəzərdə tutmuram. Amma prinsip etibarilə müstəqillik dövründə biz özümüzü onlardan təmizləyə bildik”. Dövlət başçısının fikirlərindəki aktuallıq XXI əsrin əvvəllərinin spesifik sosial-siyasi və sosial-mədəni reallıqlarından irəli gəlir. Qlobal ikiqütblü sistemin süqutu ideoloji böhrana, nəticə olaraq özünüdərk böhranına səbəb olduğu bu gün dünyada çoxlarının qəbul etdiyi gerçəklikdir. Müxtəlif sosial icmaların nümayəndələri dünyada öz yerlərini tapmaq və "biz" və "onlar" arasındakı korrelyasiyanı müəyyən etmək ehtiyacını hiss edirlər. Eyni zamanda, qloballaşma və media və kommunikasiyaların artan təsirinin nəticəsidir ki, müxtəlif millətlər və etnik qruplar arasında artan qarşılıqlı əlaqələrin şahidi oluruq. Bu da milli stereotiplərin yaranmasına və yayılmasına səbəb olur. İnteqrasiya və milli, etnik kimliyin qorunması istiqamətində əks tendensiyaların kəsişməsində, birincisi, demokratiya və vətəndaş cəmiyyətinin möhkəm kök saldığı, ikincisi, azlıq etnik qrupları üçün nisbətən yüksək həyat səviyyəsi və həyat keyfiyyətinin əldə edildiyi ölkələrdə optimal və ağlabatan həllər tapılır. Bu, münaqişə vəziyyətlərinin olmamasına zəmanət vermir, lakin belə ölkələrdə onların sürətli və konstruktiv həlli şansları həmişə yüksəkdir. O şansların diqqətdə saxlanılmasının dilimizi, birbaşa və ya dolayısı ilə xalq və dövlətimizin həyatında oynayacağı rolu nəzərdə tutan İlham Əliyev buna görə tövsiyələrini bu formada çatdırır: “Bəzən bilərəkdən, bəzən bilməyərəkdən dilimizə daxil olan xarici kəlmələr - onlar dilimizi zənginləşdirmir və o kəlmələri istifadə edənləri daha ağıllı etmir. Çox dil bilmək yaxşıdır, mən də onun tərəfdarıyam. Amma sən xarici dillərdə lazım olan vaxtda danış, biz öz dilimizi qorumalıyıq. Xarici kəlmələr dilimizi pozur, zənginləşdirmir və milli kimliyimizi də sarsıdır, damcı-damcı, yavaş-yavaş. Bəlkə də, özümüz heç buna fikir vermirik, damcı-damcı sarsıdır. Dil əldən gedəndən sonra, yaxud da ki, pozulandan sonra, ya da başqa dilə tamamilə uyğunlaşandan sonra onda milli kimlik də gedəcək, ondan sonra dövlətçilik də gedəcək, ondan sonra, Allah eləməsin, ölkəmiz də, necə deyərlər, böyük fəlakətlə üzləşə bilər. Ona görə Azərbaycan dilini qorumaq hər birimizin vəzifəsidir”. Bu vəzifənin əhəmiyyətini dönə-dönə xatırladan Prezident “milli kimliyin” sadəcə, mövcudluğunu deyil, inkişafı üçün vacib elementləri həm də ona görə xatırladır ki, hər birimizin məsuliyyəti təhtəlşüurumuza əbədi həkk olunsun. Dildə sosial mənzərəni təşkil edən münasibətlərin formalaşması və qorunması dil daxilində baş verir və buna görə də dil sosial hərəkətləri əsaslı şəkildə əlaqələndirir. Dil sosial təcrübəni müəyyənləşdirmək, qorumaq və ötürmək üçün əsas vasitəyə, eləcə də subyektiv mənaları obyektivləşdirmək üçün körpüyə çevrilir və fərdi təcrübələrə subyektivlərarası məna qatır. Sosial münasibətlərin dilin işarə sistemi daxilində formalaşmasında dil, milli və etnik differensiasiyada mühüm faktora çevrilir. Onun təsiri yalnız müəyyən bir icmanın mənəvi varlığını əhatə etmir, həm də digər millət və etnik qruplara qarşılıqlı tamamlayıcılıq və fərqlilik hissi verir. Bunlar öz yerində. Prezident cəmiyyətin hər bir üzvünün daşıdığı məsuliyyət hissi məsələsinə ümumi formada yox, konkret ünvanlarla fərd və qruplara müraciət etməklə toxunur: “Efir məkanında ən çox danışan jurnalistlərdir və onlardan da xahiş edirəm, xarici kəlmələrdən istifadə etməsinlər. Mən hərdənbir eşidirəm televiziya verilişlərində, sizə aid deyil. Təbii ki, bizim ziyalılarımız, şairlərimiz, yazıçılarımız onların da sözünə böyük ehtiyac var, onlar da biganə qalmasınlar bu işə. Mən akademiyadakı çıxışımda bu məsələyə qısaca toxundum. Bu gün çərçivələri daha da açıram. Bu, ayrıca bir müsahibənin mövzusu ola bilər, çünki doğrudan da çox geniş mövzudur və sadəcə olaraq, biz hamımız vətəndaşları çağırmalıyıq ki, diqqətli olsunlar. Bu, sadəcə olaraq, belə demədim, elə dedim, deyil. Bunun çox dərin, necə deyərlər, layları var və dilimizi nə qədər çox qorusaq, nə qədər saf, təmiz saxlasaq, o qədər də millətimiz, necə deyərlər, saf olacaq və milli kimliyimiz həmişə bərqərar olacaq”. Bu fikrində də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti dilin saflığının qorunması üçün ayrı-ayrı elm və peşə sahiblərinin məsuliyyətini xatırlatmaqda haqlıdır. İlk növbədə, televiziya sahəsində çalışan jurnalistlərə çağırış edən ölkəmizin Lideri daha sonra ziyalılara, o cümlədən şair və yazıçılara üz tutur, onları dilimizin saflığının qorunmasında biganəlik göstərməməyə dəvət edirdi. Bunlarla bərabər, çap və elektron medianın dilin saflığının qorunmasında ikili rol oynadığı xatırladıldı. Təbii ki, ya elektron, yaxud çap mediası jarqonları populyarlaşdırmaqla dili zəiflədə bilər, ya da nümunə mətnlərdə standartlar müəyyən etməklə xüsusilə gənclərimizin leksikasında düzəlməz fəsadlarla iz buraxa bilər. Elektron media daha auditoriyasının verdiyi imkanlar hesabına sürətli rəy yaratmaq və yaxud daha geniş əhatə dairəsinə malik olmaqla, dilimizdə əsrlərcə formalaşan fonetik və ya şifahi ədəbi dilin normaları əsasında mövcud olan orfoepik qaydalar sisteminə əsaslı zərbələr vura bilər. Bunu nəzərdə tutan Prezident hamımızı xalqımızın varlığı ərzində yaratdığı söz xəzinəsinə həssas münasibətə çağırır. Bu, daha çox onunla bağlıdır ki, İlham Əliyev qloballaşmaqda davam edərək balacalaşan dünyanın hansı hədəflərə can atdığını əvvəlcədən görən azsaylı siyasətçilərdən biridir.  

Bu gün onlar barmaqla sayılacaq qədərdir. Bu dəfə ki müsahibim 100 yaşın astanasında olan Azərbaycanın ən yaşlı polis veteranı Əlikişi Cümşüdovdur . Mozdokdan Berlinə qədər ağır döyüş yolu keçən Əlikişi müəllim üç dəfə yaralansa da yenidən səngərə qayıdıb.Müharibənin ağrı - acısı bu gün də gözümün önündədir deyir qocaman veteran. O illəri xatırlayarkən həm kövrəlir, həm də fərəhlənir.                                                                  Müharibə veteranı Əlikişi Cümşüdov: Bizə verilən ömür payında hərə bir yolu seçir və o yolun yolçusu olur. Məndə müharibədən qayıtdıqdan sonra polis peşəsini seçdim. Düz 35 il Daxili işlər orqanlarında qürürla xidmət edib Əlikişi Cümşüdov.Səkkiz övlad, 24 nəvə və 24 nəticə sahibidir Əlikişi Cümşüdov. 100 yaşın astanasında olan qocaman veteran deyir ki, ürəyimdə bir tək arzum qalıb. O da Dağlıq Qarabağdan QƏLƏBƏ xəbərini eşidib o torpaqlara getməkdir. Tezliklə arzunuz çin olsun qocaman veteran.